Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) – Vấn đề tiêu hóa nan giải

Trào ngược dạ dày thực quản là hiện tượng dịch của dạ dày đi ngược lên thực quản (có thể từng lúc hay thường xuyên). Bình thường, hiện tượng này được xem là tình trạng sinh lý xảy ra sau ăn. Khi sự trào ngược xảy ra thường xuyên hơn, có thể gây ra biến chứng do dịch vị tác động nhiều lần lên niêm mạc thực quản, gây tổn thương. Đây là bệnh lý ảnh hưởng khá lớn đến chất lương cuộc sống và sinh hoạt của người bệnh. Qua nhiều thập niên, đây vẫn luôn là vấn đề nan giải không chỉ với người bệnh mà ngay cả đối với thầy thuốc trong cố gắng cải thiện triệu chứng.

Có khoảng 5.6 triệu người đến gặp thầy thuốc mỗi năm vì triệu chứng trào ngược, trong đó khoảng 10% đến 20% người ở phương tây và gần 5% ở Châu Á. Qua các báo cáo ghi nhận, chủng tộc da trắng có nguy cơ mắc bệnh thực quản Barrett và ung thư biểu mô tuyến cao hơn so với các quần thể khác.

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) được xác định khi có triệu chứng > 2 lần trong tuần mà không có tổn thương ở dạ dày. Ghi nhận qua nội soi với triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản là biểu hiện của tổn thương ở dạ dày: viêm, loét, ung thư có hoặc không có sự hiện diện của vi H. Pylori. Mặt khác, không ít bệnh nhân có thể không có các triệu chứng của GERD ngay cả khi được ghi nhận qua nội soi có tổn thương viêm thực quản hoặc Barrett thực quản. Sự trào ngược không chỉ được tạo thành từ acid và các chất chứa trong dạ dày lên thực quản mà còn cả dịch, mật, dịch tiết tụy từ tá tràng lên dạ dày và thực quản. Ngoài ra hiếm hơn là tình trạng ợ chua, ợ nóng cơ năng, không có sự bất thường về tiếp xúc thực quản với acid khi khảo sát bằng kỹ thuật đo sự trào ngược lưu động 24 giờ hoặc theo dõi trở kháng pH.

Thực tế lâm sàng tại VN thì phần lớn rơi vào tình huống trào ngược là triệu chứng của bệnh dạ dày. Vì vậy GERD dễ bị nhầm lẫn với viêm loét dạ dày kể cả ung thư dạ dày, nếu việc chẩn đoán chỉ dựa vào triệu chứng. Riêng với trẻ nhỏ, trào ngược dạ dày thường được cho là sinh lý bình thường. Triệu chứng này sẽ giảm dần khi trẻ lớn hơn và sẽ mất hẳn khi trưởng thành.

Cơ chế của trào ngược dạ dày thực quản

Thực quản được bảo vệ nhờ nhu động của cơ thắt thực quản dưới (LES) chỗ nối của dạ dày và thực quản, cộng với sự hỗ trợ của cơ hoành. Cơ này chỉ giãn mở ra khi nuốt, sau đó sẽ co thắt và đóng kín, ngăn không cho dịch dạ dày trào ngược lên thực quản cùng với sự trung hòa acid có trong dịch trào ngươc bằng nước bọt được tiết ra từ tuyến mang tai.

Những yếu tố nguy cơ nào thúc đẩy dẫn đến GERD

  • Thoát vị hoành: một phần dạ dày chui qua lỗ cơ hoành lên phần ngực lên. Lúc này cơ thắt dưới thực quản không nằm cùng mức với cơ hoành nên dễ xảy ra trào ngược.

  • Béo phì làm tăng áp lực lên dạ dày và cơ thắt thực quản dưới khiến trương lực yếu đi, vì thế axit dạ dày và các chất dễ trào ngược hơn.
  • Thực phẩm giàu chất béo, cà phê, rượu, sô cô la.
  • Các thuốc ức chế beta, alpha, nitrat, chẹn kênh calci trong điều trị bệnh tim mạch, chống cholinergic, theophylline làm giảm sự co thắt của cơ thắt thực quản dưới.
  • Thai kỳ làm tăng tiết progesterol làm rối loạn chức năng cơ thắt thực quản dưới cộng với sự phát triển của thai làm tăng áp lực lên dạ dày.
  • Thuốc lá.
  • Bệnh lý tại dạ dày: Viêm dạ dày, ung thư dạ dày, hẹp môn vị… làm cho các chất trong dạ dày chậm lưu thông xuống ruột, từ đó làm tăng áp lực trong dạ dày. Một số trường hợp triệu chứng trào ngược xuất hiện sau đợt điều trị HP.

Triệu chứng của trào ngược dạ dày

  1. Triệu chứng tại dạ dày thực quản
  • Ợ nóng (xuất hiện sau ăn).
  • Trào ngược.
  • Nuốt khó.
  • Hơi thở có mùi.
  1. Triệu chứng ngoài dạ dày thực quản
  • Ho hoặc khò khè.
  • Khàn tiếng – đau họng.
  • Viêm tai giữa tái phát.
  • Viêm phổi vô căn.
  • Đau ngực.
  • Mòn men răng và các biệu khác của răng.

Các biến chứng

Các biến chứng có thể xảy ra nếu không được điều trị kiểm soát:

  • Viêm loét thực quản với nhiều mức độ khác nhau từ nhẹ đến trầm trọng.

  • Thực quản Barrett’s (tế bào dạ dày xâm lấn lên thực quản theo cơ chế tự bảo vệ).
  • Hẹp thực quản.

Điều trị

  • Mục tiêu điều trị trào ngược dạ dày là phải kiểm soát triệu chứng, nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh. Vì vậy, trước khi điều trị cần xác định rõ bản chất triệu chứng trào ngược là bệnh trào ngược đơn thuần hay triệu chứng của bệnh lý dạ dày hoặc ợ chua chức năng, để có phương thức điều trị thích hợp.

  • Thực tế lâm sàng việc xác định cũng khá dễ dàng với các phương tiện chẩn đoán hiện nay. Nội soi là tiêu chuẩn vàng để xác định, dù rằng quan điểm các nước phương tây là điều trị thử với PPI 2 tuần và chỉ định nội soi dạ dày khi có các biểu hiện biến chứng. Việc này sẽ kéo dài thời gian điều trị và sự chịu đựng của người bệnh. Với triệu chứng trong trường hợp trào ngược do bệnh dạ dày có hoặc không có HP, sẽ cải thiện sớm nếu như điều trị đúng hướng và tích cực. Thời gian điều trị thường kéo dài để kiểm soát triệu chứng với các thuốc: thuốc ức chế bơm proton (omeprazole, lansoprazole, rabeprazole, esomeprazole, pantoprazole), đối kháng thụ thể H2 (ranitidine, cimetidine, famotidine, nizatidine), Thuốc kháng axid kết hợp với alginate, tác nhân prokinetic (metoclopramide).
  • Trong trường hợp việc kiểm soát triệu chứng khó khăn cần tăng liều PPI gấp đôi, cần điều trị ngắt quãng và theo yêu cầu, nhằm tránh các bất lợi do dùng PPI kéo dài liên tục. Điều trị cần kết hợp các thuốc nhằm giảm acid dạ dày với nhiều con đường khác nhau, nhằm kiểm soát triệu chứng.

Các biện pháp hỗ trợ điều trị:

Bên cạnh việc kiểm soát bằng thuốc, các biên pháp sau cũng giúp cải thiên triệu chứng.

  • Giảm cân (nếu thừa cân).
  • Tránh uống rượu, sô cô la, nước ép cam quýt, cà chua.
  • Tránh bạc hà, cà phê.
  • Ăn bữa nhỏ.
  • Chỉ nằm sau bữa ăn 3 giờ.
  • Không ăn thức ăn (trừ chất lỏng) trong vòng 3 giờ trước khi đi ngủ.
  • Nâng đầu giường thêm 25cm.
  • Tránh các tư thế uốn cong hoặc cúi xuống.

Khó khăn vẫn còn với trào ngược dạ dày kháng trị: sau khi điều trị với PPI liều chuẩn trong thời gian 8 tuần vẫn còn triệu chứng trào ngược và ảnh hưởng chất lượng sống của người bệnh, kể cả với giấc ngủ và công việc. Để giải quyết, đòi hỏi tính kiên trì của cả Thầy thuốc và bệnh nhân:

  • Kiểm tra lại chẩn đoán.
  • Điều chỉnh lối sống.
  • Kiểm tra lại cách uống, tuân thủ thời gian uống PPI.
  • Nâng gấp 2 liều PPI (hoặc chia 2)/ đổi thuốc PPI khác.
  • Thêm Alginate-Antacid, Anti-H2.
  • Xem xét Prokinetics nếu bệnh nhân có chậm tống xuất dạ dày.
  • Baclofen nếu trớ là triệu chứng chính.

Lưu ý các yếu tố khởi phát triệu chứng trong khi đang điều trị

  • Loại bỏ thức ăn: chua cay, dầu mỡ, cà phê, trà, rượu bia.
  • Loại bỏ thói quen ăn nhanh, nằm ngay sau bữa ăn, ăn khuya.
  • Loại bỏ trạng thái tâm lý lo âu, trầm cảm (trong trường hợp này các thuốc chống trầm cảm có thề giúp cải thiện).
  • Tránh thiếu ngủ, mất ngủ.

Phẫu thuật chống trào ngược: Là phương án cuối cùng cho trào ngược dạ dày kháng trị có ảnh hường lớn đến chất lượng cuộc sống – sinh hoạt. Tuy nhiên cần cân nhắc giữa lợi ích và biến chứng, chỉ được khuyến cáo ở các bệnh nhân có bằng chứng khách quan của GERD. Cũng cần lưu ý các tiêu chí sau:

  • Là một chọn lựa cho BN cần điều trị nội khoa dài hạn nhưng không muốn dùng thuốc.
  • Triệu chứng trào ngược/ tổn thương thực quản vẫn còn, dù đã điều trị nội tối ưu.
  • Có bất thường đáng kể về cấu trúc của hàng rào chống trào ngược (ví dụ: thoát vị hoành trượt lớn).

Vòng từ tính hỗ trợ chức năng cơ vòng TQ dưới: cũng là chọn lựa thay thế phẫu thuật chống trào ngược, đặc biệt với bệnh nhân có ợ trớ và không có bất thường quan trọng về giải phẫu chỗ nối dạ dày thực quản và rối loạn vận động thực quản. Phương pháp này có thể bảo tồn khả năng ợ và nôn tốt hơn phẫu thuật, đồng thời đạt được tỉ lệ không cần dùng thuốc PPI và cải thiện chất lượng sống tương đương với biện pháp phẫu thuật. Tuy nhiên cũng cần đánh giá các biến cố dài hạn.

BS CKII Trần Ánh Tuyết

Phòng khám Quốc Tế Yersin

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Bệnh viện FV đã tiêm phòng Covid-19 cho 95% Bác sĩ, nhân viên y tế

Tính đến ngày 5/5/2021, Bệnh viện FV đã thực hiện tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 cho hơn 95% đội ngũ bác sĩ, nhân viên của bệnh viện giúp cho toàn bộ nhân viên bệnh …

Vắc xin phòng Covid-19 được tiêm cho Bác sĩ, nhân viên y tế tại Bệnh viện FV

Từ 9/4/2021-12/4/2021, Bệnh viện FV tiến hành tiêm vắc xin phòng Covid-19 của AstraZeneca cho 146 bác sĩ, nhân viên thuộc tuyến đầu chống dịch ngay tại bệnh viện. FV là một trong số ít …

Bệnh nhân vui tính: Sự cố trong bệnh viện

Theo thông tư 43/2018/TT-BYT, Sự cố y khoa (Adverse Event) là các tình huống không mong muốn xảy ra trong quá trình chẩn đoán, chăm sóc và điều trị do các yếu tố khách quan, …

Bạn đã hiểu đúng về tăng huyết áp?

Theo các nghiên cứu, hơn 50% người lớn không nhận thức có tăng huyết áp. Tần suất tăng huyết áp tăng cao theo tuổi, nguy hiểm là các tổn thương cơ quan do huyết áp …

Cẩn trọng với thực phẩm chay nhiễm Botulinum - Vua chất độc

Những con số ghi nhận về ăn thực phẩm chay bị ngộ độc thật sự là cảnh báo cho cộng đồng khi mà đã có những ca tử vong, những trường hợp hôn mê liệt …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi