Tăng huyết áp – Có phải uống thuốc hạ huyết áp suốt đời không?

Theo khuyến cáo, phải uống thuốc hạ áp khi bị Tăng huyết áp (THA). THA nếu không tìm được nguyên nhân gọi là Bệnh THA nguyên phát, chiếm hơn 90% trường hợp. Cần phân biệt với Chứng THA (còn gọi là THA thứ phát) khi có nguyên nhân gây THA. Bài viết này chỉ bàn đến Bệnh THA. Nhiều người bệnh vẫn đang đau đầu với câu hỏi: Liệu Bệnh THA có phải uống thuốc suốt đời hay không? Xin trả lời: nếu chữa trị THA chỉ dựa vào thuốc, chắc chắn sẽ phải uống thuốc suốt đời, thậm chí sau nhiều năm phải tăng liều và nhiều loại thuốc hạ áp cùng một lúc.

Gọi là huyết áp cao hay tăng huyết áp khi đo huyết áp ở cánh tay đúng quy cách, có chỉ số huyết áp bằng hay cao hơn 140 / 90 mmHg.

1/ Những yếu tố gây tăng huyết áp

Các yếu tố nguy cơ dưới đây, gồm 4 tăng và 2 giảm:

  • Tăng áp lực của máu trên thành mạch: do tăng lực tống máu của tim, co thắt động mạch (giảm đàn hồi thành động mạch, chèn ép…), hẹp lòng động mạch, vôi hóa thành mạch.
  • Tăng độ nhớt của máu: thiếu nước, máu cô đặc, tăng đường máu, rối loạn lipid máu.
Vệt mỡ đóng trên thành mạch, gây hẹp lòng động mạch.
  • Tăng nhịp tim, tăng phản ứng viêm trong cơ thể, tăng stress tâm lý.
  • Tăng áp suất không khí trong lồng ngực hơn áp suất không khí bên ngoài lồng ngực, do nín thở, do rặn (gắng sức trong lúc tiêu, tiểu, nâng vật nặng, sanh con).
  • Giảm tính đàn hồi do xơ cứng mạch máu: lão hóa, giảm collagen.
  • Giảm lượng máu nuôi một số cơ quan trọng yếu như: thiếu máu não (vữa xơ động mạch, thoái hóa cột sống cổ), thiếu máu cơ tim, hẹp động mạch thận… tim phải co bóp mạnh và nhanh nên gây tăng huyết áp.

2/ Các thuốc hạ áp tân dược phổ biến

  • Thuốc lợi tiểu (Thiazides, Loops, Potassium sparing, Aldo sterone, antagonists).
  • Thuốc ức chế men chuyển (Angiotensin-converting enzyme inhibitors).
  • Thuốc chẹn thụ thể (Angiotensin II receptor blockers).
  • Thuốc chẹn β (β-blockers) có chọn lọc, không chọn lọc, chẹn hoạt tính giao cảm nội tại và chẹn cả α – β.
  • Thuốc chẹn kênh calcium (Calcium channel blockers) Dihydropyridines và không Dihydropyridines.
  • Thuốc chẹn thụ thể α1.
  • Thuốc đồng vận α2 trung ương (central α2-agonists).
  • Thuốc Reserpine, thuốc giãn động mạch trực tiếp, thuốc ức chế giao cảm sau hạch (post ganglionic sympathetic inhibitors).
  • Thuốc Sacubitril, ức chế neprilysin, một loại endopeptidase, có tác dụng giãn mạch, thải Natri và lợi niệu.

Hiện nay, có nhiều loại thuốc hạ huyết áp Tân dược, đếm không xuể, nhớ không hết tên, nhưng cùng tác dụng sau: gây giãn động mạch, giảm nhịp tim, giảm sức co bóp cơ tim, giảm tích nước và muối trong cơ thể. Một loại bệnh mà ngày càng có nhiều thuốc mới ra đời, nên hiểu rằng bệnh đang “bó tay” hoặc gây “khốn khổ” cho cả người bệnh lẫn thầy thuốc.

3/ Chỉ uống Thuốc (Đông và/ hoặc Tây y) có thể chữa được bệnh tăng huyết áp không?

  • Chắc chắn là không, vì khi ngưng thuốc hạ áp, huyết áp lại tăng cao.
  • Nếu chỉ điều trị bằng thuốc hạ áp, theo thời gian sẽ phải tăng liều và phối hợp nhiều loại thuốc cùng một lúc.
  • Nhiều phản ứng ngọai ý do thuốc gây ra là không tránh khỏi: mạch máu dễ vỡ, phù chân, tụt huyết áp khi thay đổi tư thế, suy thận, rối loạn giấc ngủ, giảm chức năng tình dục, ho kéo dài…  
Tăng huyết áp ở người trẻ tuổi
Với 2 viên Amlodipin 5mg/ngày, sau 1 tháng, BN bị phù 2 chi dưới.

Mục tiêu của chữa trị bệnh tăng huyết áp là ổn định huyết áp và hạn chế biến chứng. Nếu chỉ giảm số đo huyết áp sẽ không hạn chế được biến chứng gây ra do THA.

Tai biến do tăng huyết áp
Các tai biến trên cơ quan nội tạng do THA.

Đơn thuần chỉ uống thuốc sẽ không giúp cải thiện được độ co giãn, độ bền của thành mạch, khả năng lưu thông của máu, và đương nhiên sẽ không hoàn toàn kiểm soát được tai biến do tăng huyết áp gây ra.

Tăng huyết áp ở người trẻ tuổi
Với 2 viên Amlodipin 5mg/ngày, sau 1 tháng, BN bị phù 2 chi dưới.

4/ Phải làm gì khi bị tăng huyết áp và không phải lệ thuộc thuốc suốt đời?

  • Kiểm soát cân nặng hợp lý, không thừa cân – béo phì và không bị suy dinh dưỡng.
  • Tập thể dục đều đặn, vừa sức, kết hợp thở sâu.
  • Áp dụng cách ăn uống để kiểm soát huyết áp (Dietary Approaches to Stop Hypertension – DASH):

– Ăn nhiều trái cây, rau, củ, các loại hạt, đậu với đa dạng chủng loại và màu sắc (chiếm 70 – 80% khẩu phần), phần còn lại là cơm, cá, thịt gà – vịt… chỉ chiếm 20 – 30%).

– Tăng cường thức ăn từ thực vật có chứa kali, magnesium, và calcium, vitamin… đó là rau, trái cây có màu sắc đậm, sáng.

– Hạn chế thịt đỏ (bò, heo, cừu, trâu, ngựa, dê), nước ngọt, rượu – bia.

– Giảm muối < 1 muỗng cà phê (5g muối / ngày # 2, 4 g Natrium), đường cát trắng, đường phèn, mỡ heo, bò – dầu nấu quá sôi hay sử dụng nhiều lần.

– Uống đủ nước sạch, có tính hơi kiềm tốt hơn.

– Nói không với thuốc lá.

  • Không chế biến thức ăn cầu kỳ, nhiều gia vị (bột ngọt, bột nêm, bơ), hạn chế nướng, chiên, xào, nấu quá kỹ.
  • Ngủ đủ giấc, kiểm soát stress, tham gia hoạt động cộng đồng, thưởng thức nghệ thuật, dự Lễ Chùa, Nhà thờ…
  • Chọn thức ăn có tác dụng cải thiện độ co giãn và tăng sức bền của mạch máu.

Thay đổi lối sống, ăn uống hợp lý, rất cần thời gian (không phải chỉ vài tuần, vài tháng) cho cơ thể tái lập cân bằng từ mức độ tế bào đến cơ quan nội tạng. Nên phải kiên trì, thường để có được chỉ số huyết áp mục tiêu tốt nhất nhằm kiểm soát tai biến trong tương lai.

thuốc Đông y hỗ trợ điều trị tăng huyết áp

5/ Thuốc Đông y hỗ trợ ổn định huyết áp

  1. Nguyên tắc chung

  • Không có một cây thuốc, bài thuốc duy nhất có hiệu quả ổn định huyết áp cho tất cả mọi người.
  • Mỗi người bệnh có thể trạng khác nhau như: gầy – béo, nóng – lạnh, nhịp tim nhanh – chậm, cấp tính – mạn tính… Y Học Phương Đông tuân thủ “người bệnh nào sẽ chọn thuốc nấy”, đây là một phần trong Nội dung “Y Học Cá Thể = Personalized medicine”*.
  • Thuốc Đông y có tác dụng điều chỉnh, nên không thể có tác dụng hạ áp nhanh và tức thời, cần đòi hỏi thời gian để chỉnh sửa tình trạng mất cân bằng gây ra THA.
  • Phục hồi độ co giãn và độ chắc bền của thành động mạch.
  1. Chế phẩm Đông y chữa trị tăng huyết áp cần phải đáp ứng các yêu cầu sau

  • Ổn định tâm – thần kinh: êm dịu thần kinh, dễ ngủ.
  • Cải thiện tuần hoàn máu, dẫn truyền thần kinh không bị tắc nghẽn: phòng kết tụ tiểu cầu, chống đông máu, chống co thắt mạch máu và giải áp nếu có chèn ép đường đi của thần kinh [thuộc chứng Huyết ứ của Đông y, cần Hoạt huyết, Hành khí và Khử ứ].
  • Giảm chất mỡ xấu (cholesterol TP, TG, LDL-c), tăng mỡ có lợi (HDL-c) [thuộc chứng Đàm – Thấp, cần thuốc trừ Đàm – hóa Thấp của Đông y].
  • Chống hiện tượng viêm mạn tính, hạn chế gốc tự do [Đông y gọi Nhiệt chứng, hỏa chứng].
  • Cung cấp đủ nguyên liệu giúp bảo vệ mạch máu như: collagen, vitamin C, vitamin E, probiotic, khoáng chất… [Đông y gọi là Kiện Tỳ].

 Làm gì khi tăng huyết áp?

6/ Một số thực phẩm cải thiện độ co giãn và tăng sức bền thành mạch máu

  • Ớt (Cayenne pepper): nhờ chất Capsaicin giúp tế bào tiết nitric oxide và những có tác dụng thư giãn động mạch.
  • Quả lựu (Pomegranate): có loại polyphenole, chống gốc tự do và chống viêm nên bảo vệ thành mạch.
  • Hành (Onion): có các flavonoide chống gốc tự do và chống viêm mạn tính.

Làm gì khi tăng huyết áp?

  • Quế (Cinnamon): thúc đẩy tuần hoàn, cải thiện độ co giãn của thành mạch.
  • Mỡ cá: như cá Hồi, cá Thu… có nhiều acid béo omega-3, thúc đẩy tế bào nội mạc tiết nitric oxide giúp tăng sức bền thành mạch, chống kết tụ tiểu cầu.
  • Tỏi (Garlic): hợp chất chứa Sulfur là allicin có tác dụng hạ huyết áp do chống co thắt mạch máu.
  • Củ Cải đường (Beet): có lượng chất nitrate cao, giúp cơ thể chuyển thành nitric oxide.
  • Nghệ (Turmeric): với thành phần Curcumin giúp tế bào nội mạc tăng sản xuất nitric oxide, giảm stress oxide hóa và giảm viêm. Lượng # 2000mg / ngày sẽ đạt được các tác dụng trên.
  • Các loại rau ăn lá có màu xanh đậm: có hàm lượng cao nitrate khi vào cơ thể sẽ chuyển thành nitric oxide có tác dụng chống co thắt mạch máu.

Tăng huyết áp nên ăn gì?

  • Trái họ Cam quýt: có hợp chất Flavonoid là các antioxidant rất mạnh, giúp cơ thể chống viêm, giảm huyết áp, phòng xơ cứng động mạch. Uống lượng nước Cam vắt khoảng 300ml ngày có tác dụng giảm IL-6 và giảm CRP (có dấu chứng của viêm mạn tính).
  • Hạt óc chó (Walnut): có nhiều acid amine L-arginine, α-lipoic acid (ALA) và vitamin E, thúc đẩy cơ thể sản sinh oxide nitric tốt cho độ co giãn mạch máu.
  • Gừng (Ginger): tác dụng bất hoạt men chuyển Angiotensin (ACE), nên giảm huyết áp.
  • Cà chua (Tomato): giảm hoạt tính của ACE nên giảm co thắt mạch máu và giảm huyết áp.
  • Trái Dâu tây (Berri), Trái Dâu tằm: chống viêm, chống kết tụ tiểu cầu và giảm IL-6.
  • Cung cấp đủ collagen: cao xương động vật, nước hầm xương…

Lời kết

Nếu chỉ chọn thuốc để “hạ huyết áp”, một ngày không xa bạn cũng sẽ “hạ” luôn nhiều cơ quan trọng yếu của cơ thể như: Thận, Gan, Não… do phản ứng ngoài ý muốn và thuốc hạ áp không thể khôi phục lại chức năng bình thường của các động mạch, nên tai biến vẫn xảy ra cho dù bạn luôn siêng năng uống thuốc đều đặn mỗi ngày. Cách tốt nhất là chọn thuốc phù hợp với liều vừa đủ, thay đổi lối sống hợp lý, ăn uống lành mạnh và tập luyện đều đặn. Hy vọng, ngày nào đó Bạn sẽ không phải “sợ toát mồ hôi” vì lỡ bỏ quên giỏ thuốc hạ áp ở nhà.

Tài liệu tham khảo:

– https://www.futuremedicine.com/loi/pme.

– https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-pressure/diagnosis-treatment/drc-20373417.

– https://www.healthline.com/health/high-blood-pressure-hypertension

– https://journals.lww.com/md-journal/fulltext/2015/10030/efficacy_and_safety_of_a_traditional_chinese.82.aspx

BS Trần Văn Năm

Nguyên Giám đốc BV Y học cổ truyền TP.HCM

Theo Tạp chí Sức khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Tăng huyết áp đột ngột và cách xử trí nhanh

Tăng huyết áp (THA) từ lâu được biết đến là một bệnh mạn tính tiến triển âm thầm không triệu chứng với những biến chứng lâu dài nặng nề thường được mệnh danh là “kẻ …

Xử trí tăng huyết áp cấp cứu

Bệnh nhân: (Reng... Reng... Reng...) bác sĩ ơi, huyết áp tăng 150/90 mmHg thì làm sao bây giờ? Bác sĩ: Chị có bị đau đầu hay khó chịu gì không? Thuốc hôm nay Chị đã uống …

Cơn tăng huyết áp – Khi nào cần đến bệnh viện cấp cứu?

Tăng huyết áp (Cao huyết áp) là một bệnh phổ biến với xu hướng ngày càng gia tăng. Tổ chức Y tế thế giới đã xếp bệnh tăng huyết áp (THA) vào nhóm “bệnh dịch …

Bệnh nào sở trường đánh lén?

Mặc dầu thầy thuốc đang có trong tay kỹ thuật chẩn đoán chính xác và phương tiện điều trị hiệu quả hơn xưa rất nhiều, bệnh tim mạch vẫn trước sau đứng đầu về tỷ …

Tăng huyết áp – Kẻ giết người thầm lặng

Hầu hết người bệnh bị tăng huyết áp không có biểu hiện triệu chứng nào và thậm chí họ còn không biết mình bị bệnh, vì vậy tăng huyết áp được gọi là "Kẻ giết …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi