Sốc phản vệ do thuốc là gì?

cấp cứu sốc phản vệ

Trong dùng thuốc, phản ứng rất nghiêm trọng là sốc phản vệ. Theo Tổ chức Dị ứng Thế Giới (WAO), “Sốc phản vệ” là “phản ứng dị ứng cấp tính và nguy kịch nhất có nguy cơ gây tử vong, và là tình trạng tăng quá mẫn xảy ra tức thì khi cơ thể tiếp xúc với một dị nguyên ở một người trước đó đã được mẫn cảm, hậu quả gây giải phóng ồ ạt các chất trung gian hóa học gây tác động nhiều tới các cơ quan đích”.

Nói nôm na hơn, “Sốc phản vệ” là một phản ứng dị ứng có ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể và được coi là một cấp cứu y tế, do phản ứng đe dọa tính mạng này có thể xảy ra bất cứ khi nào trong thời gian ngắn sau khi cơ thể tiếp xúc với các chất gây dị ứng. Sốc phản vệ có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị ngay lập tức, do gây tụt huyết áp nghiêm trọng và tắc nghẽn đường thở dẫn đến suy hô hấp cấp.

Thuốc là nguyên nhân gây sốc phản vệ hàng đầu cho người bệnh. Các đường thuốc đưa vào cơ thể như tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp, tiêm dưới da, trong da; uống, xông, nhỏ mắt, đặt âm đạo hay thuốc bôi ngoài da đều có thể gây sốc phản vệ. Tuy nhiên, đường tiêm tĩnh mạch là nguy hiểm nhất. Tất cả các loại thuốc đều có thể gây sốc phản vệ cho người bệnh, hay gặp nhất là thuốc kháng sinh họ β lactam, thuốc chống viêm không steroid (NSAID), thuốc giãn cơ, thuốc chống co giật, thuốc cản quang, thuốc gây tê, gây mê…

Những loại thức ăn có nguồn gốc động thực vật cũng có thể gây sốc phản vệ như: cá biển (cá thu, cá ngừ), tôm, tép, ốc, trứng, sữa, dứa, khoai tây, lạc, đậu nành, các loại hạt và các chất phụ gia…

Những người có các triệu chứng thông thường của dị ứng có thể dẫn đến bị sốc phản vệ khi tiếp xúc với dị ứng nguyên, có thể bao gồm: Da ngứa hoặc phát ban, Chảy nước mũi, hắt hơi, Miệng ngứa, họng, khó nuốt hoặc môi và lưỡi sưng, Chân tay sưng, Ho, Chuột rút hoặc tiêu chảy, Nôn mửa nhiều…

Một số triệu chứng của sốc phản vệ cần được cấp cứu ngay bao gồm: Khó thở hoặc thở khó chịu, Đau ngực, Huyết áp thấp, Mạch yếu và nhanh, Chóng mặt, Lẫn lộn.

Sốc phản vệ có thể xảy ra rất sớm hay đôi khi muộn hơn sau một vài giờ, nhưng khi đã xảy ra sốc phản vệ, diễn tiến sẽ rất nhanh trong vòng 1-2 phút và chuyển sang trạng thái nguy kịch, lúc này rất khó để đảo ngược tình huống. Lúc đó, người bệnh cần được điều trị trong vòng 30 đến 60 phút vì có thể gây tử vong.

Ngay cả khi chúng ta ăn một số loại thực phẩm, nhất là hải sản, chúng ta cũng có khả năng bị dị ứng. Đó là phản ứng của cơ thể khi đưa chất bên ngoài vào nhưng cơ thể không thể dung nạp.

Vắc xin là thuốc nên khi tiêm có phản ứng dị ứng, có khi là sốc phản vệ cũng là điều dễ hiểu. Đơn cử như trường hợp sốc phản vệ gần đây mà dư luận đặc biệt quan tâm. Đó là trường hợp ngày 7/5, ghi nhận một trường hợp tử vong do sốc phản vệ sau tiêm chủng vắc xin ngừa COVID-19 của AstraZeneca. Người bị tử vong do sốc phản vệ là nữ nhân viên y tế 35 tuổi đang công tác tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Tân Châu. Trước khi tiêm vắc xin ngừa COVID-19 tại điểm tiêm ở Bệnh viện Đa khoa khu vực Tân Châu sáng 6/5, nữ nhân viên y tế này đã được khám sàng lọc và được giải thích về các phản ứng sau tiêm. Sau khi tiêm vắc xin, bệnh nhân có phản ứng sốc phản vệ và đã được Bệnh viện Đa khoa khu vực Tân Châu xử lý theo đúng phác đồ trị sốc phản vệ. Ngay sau đó bệnh nhân được chuyển về tới Bệnh viện Đa khoa tỉnh An Giang, Bộ Y tế đã chỉ đạo Bệnh viện Chợ Rẫy cử các chuyên gia hồi sức tích cực đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh An Giang để hỗ trợ cấp cứu. Tuy nhiên, bệnh nhân đã tử vong ngày 7/5/2021. Theo kết luận của Hội đồng chuyên môn của Sở Y tế An Giang, nguyên nhân dẫn đến tử vong là sốc phản vệ trên nền cơ địa dị ứng thuốc chống viêm không steroid (NSAID).

Khi sốc phản vệ nên làm gì?

Để phòng tránh bị sốc phản vệ do thuốc khi tiêm vắc xin

  • Trước khi tiêm người tiêm sẽ được khám sàng lọc. Người tiêm sẽ được hỏi hàng loạt các câu hỏi như: tiền sử phản ứng, có mắc bệnh lý nền hay không… có khoảng 20 câu hỏi người tiêm phải trả lời trong quá trình sàng lọc. Nếu bạn có tiền sử dị ứng, hãy trao đổi thật kỹ với bác sĩ khi được kê đơn thuốc vì những người như bạn sẽ rất dễ bị dị ứng khi dùng thuốc.
  • Khi đang tiêm thuốc, nếu thấy có những cảm giác khác thường như bồn chồn, hốt hoảng, sợ hãi, tê lưỡi… hãy nói ngay với bác sĩ để ngừng tiêm và kịp thời xử lý như bị sốc phản vệ.
  • Sau tiêm, người tiêm cần phải lưu ý ở lại nơi tiêm theo dõi từ 30 phút – 60 phút, không nên ra về ngay đề phòng sốc phản vệ xảy ra muộn hơn với tùy cơ địa từng người. Có một số ít trường hợp không có tiền sử dị ứng, không có bệnh lý nền, không có yếu tố nguy cơ nhưng vẫn xảy ra phản vệ. Trong khoảng thời gian theo dõi này, nếu người tiêm xảy ra vấn đề gì, nhân viên y tế cấp cứu tại chỗ.
  • Người tiêm vắc xin cần theo dõi sức khỏe trong 3 ngày sau tiêm. Nếu có vấn đề bất thường cần mang sổ tiêm đến cơ sở gần nhất để bác sĩ hỗ trợ.
  • Khi ăn đồ ăn lạ, nên thử một lượng nhỏ để xét phản ứng của cơ thể. Chờ sau 24 giờ mới nên ăn lại nếu không thấy hiện tượng gì bất thường. Với những người có cơ địa dị ứng sẽ rất dễ bị sốc phản vệ do ăn uống những đồ có chất lạ.

Trở lại mẫu tin nêu ở trên, có thể ngờ rằng bệnh nhân tử vong do sốc phản vệ là do dị ứng thuốc NSAID (biết được do được ghi trong tiền sử bệnh) và vắc xin ngừa Covid-19 nên mới bị sốc phản vệ do tiêm vắc xin. Ta rút ra điều này, người bị dị ứng với thuốc NSAID vẫn có thể tiêm vắc xin ngừa Covid-19 nếu tiêm lần đầu, chứ không phải chỉ bị dị ứng với thuốc NSAID không thôi lại hoàn toàn không được tiêm vắc xin. Vì bị dị ứng với thuốc nhưng không bị dị ứng với vắc xin vẫn có thể tiêm vắc xin. Chỉ cần người bị dị ứng với thuốc phải kể rõ tiền sử dị ứng của mình cho bác sĩ, nhân viên y tế tiêm vắc xin biết. Việc tiêm ngừa vắc xin sẽ được theo dõi rất kỹ. Cần nói rõ điều này vì có nhiều người nghe nói về tin trên, biết mình có tiền sử dị ứng với thuốc NSAID sẽ từ chối tiêm vắc xin ngừa COVID-19 dù chẳng biết rõ có thật sự dị ứng với vắc xin hay không.

PGS. TS. DS Nguyễn Hữu Đức

Nguyên GV Dược, ĐH Y Dược TP.HCM

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Bệnh nào ăn theo thực phẩm không an toàn?

Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) ắt hẳn có cơ sở vững chắc khi cảnh báo: không dưới 70% bệnh mãn tính có bàn tay đánh lén của thực phẩm không an toàn, nói …

Tăng huyết áp - Có phải uống thuốc hạ huyết áp suốt đời không?

Theo khuyến cáo, phải uống thuốc hạ áp khi bị Tăng huyết áp (THA). THA nếu không tìm được nguyên nhân gọi là Bệnh THA nguyên phát, chiếm hơn 90% trường hợp. Cần phân biệt …

ILA trao tặng học bổng cho con các Y, Bác sĩ, Nhân viên y tế

Tổ chức giáo dục ILA trao tặng gói học bổng trị giá 50 tỉ đồng cho con của các y, bác sĩ và nhân viên y tế hiện đang trực tiếp điều trị bệnh nhân …

Chúng tôi sẽ nắm tay nhau bước tiếp cuộc trường chinh chống Covid-19

  Trong những ngày cả nước căng mình chống dịch Covid-19, bài viết của BS Trần văn Phúc- BV Xanh Pôn Hà Nội, không chỉ là câu chuyện nghề nghiệp mà còn là những trải lòng, …

Lao kháng thuốc – SOS

Tại Việt Nam, theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2018 có 174.000 người nhiễm lao, trong đó khoảng 11.000 người đã chết vì bệnh lao. Nước ta là một trong 30 nước có …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi