Lao kháng thuốc – SOS

Lao kháng thuốc xảy ra khi nào?

Tại Việt Nam, theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2018 có 174.000 người nhiễm lao, trong đó khoảng 11.000 người đã chết vì bệnh lao. Nước ta là một trong 30 nước có gánh nặng về lao và lao đa kháng thuốc cao nhất trên thế giới. Ước tính khoảng gần 5.000 ca lao kháng thuốc mới mỗi năm trên phạm vi cả nước.

Trên thế giới, ước tính vào năm 2019 có khoảng 10 triệu người bị bệnh lao, trong đó khoảng 7 triệu người được chẩn đoán và đưa vào các chương trình quản lý. Bên cạnh đó, với gần 3 triệu người được chẩn đoán nhưng không được báo cáo vào các chương trình quản lý lao, hoặc không được chẩn đoán và không được điều trị, đây chính là nguồn bệnh nhân có thể nhiễm lao nhạy thuốc hay lao kháng thuốc. Con số ước tính có gần 600.000 bệnh nhân mắc mới và khoảng 230.000 bệnh nhân tử vong vì lao đa kháng thuốc/lao kháng rifampicin trên toàn thế giới vào năm 2017.

Cần nhắc lại, bệnh lao là một bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn lao – gọi là Mycobacterium tuberculosis – gây ra. Vi khuẩn lao có thể gây bệnh ở nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể nhưng thường xảy ra ở phổi – lao phổi. Vi khuẩn lao cũng có thể gây bệnh ở các cơ quan khác như hạch bạch huyết – gọi là lao hạch, ở màng não – gọi là lao màng não, ở xương – gọi là lao xương… Cần phân biệt rõ với các khái niệm khác không phải là bệnh lao mà có thể gây nhầm lẫn như lao lực, lao tâm. Ngoài ra, còn một khái niệm khác gọi là nhiễm lao tiềm ẩn, nghĩa là có thể tồn tại vi khuẩn lao trong cơ thể nhưng không gây bệnh. Người bị nhiễm lao tiềm ẩn không lây bệnh cho người khác. Nhưng theo thời gian, vi khuẩn lao có thể hoạt động, làm cho người nhiễm bị bệnh và lây truyền vi khuẩn lao cho người khác.

Lao phổi là bệnh truyền nhiễm và vi khuẩn lao lây truyền từ người bệnh sang người không bệnh qua đường không khí. Vi khuẩn lao xuất hiện trong không khí khi người bị bệnh lao phổi ho, hắt hơi, nói hay hát. Những vi khuẩn này có thể trôi nổi trong không khí vài giờ, tùy thuộc vào điều kiện môi trường như nhiệt độ, ánh sáng… Người không bệnh hít phải những vi khuẩn này và bị nhiễm bệnh. Vi khuẩn lao không lây truyền qua các đường như bắt tay, chia sẻ đồ ăn, nước uống…Các triệu chứng chung của bệnh lao gồm cảm thấy không được khỏe, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, sốt và đổ mồ hôi về đêm. Triệu chứng của bệnh lao tại phổi có thể gồm ho, khó thở, đau ngực và ho ra máu. Các triệu chứng của lao ở cơ quan khác tùy thuộc vào cơ quan bị ảnh hưởng. 

Trong hầu hết các trường hợp, bệnh lao có thể điều trị được và chữa khỏi. Tuy nhiên, một số bệnh nhân lao vẫn tử vong vì nhiều nguyên nhân, như không được điều trị, không muốn điều trị, bỏ trị… Thời gian điều trị lao hiện tại thường cần ít nhất 6 tháng và cần phối hợp nhiều thuốc kháng sinh khác nhau để tiêu diệt vi khuẩn lao, cũng như để ngăn ngừa bệnh lây từ người này sang người khác. Rất quan trọng là người bệnh cần phải uống thuốc đúng theo hướng dẫn của thầy thuốc. Khi người bệnh tuân thủ điều trị theo phác đồ, tỉ lệ chữa khỏi lao nhạy thuốc là hơn 90%. Thường các triệu chứng của bệnh lao sẽ cải thiện sau khi điều trị với các thuốc kháng lao. Do vậy, bệnh nhân thường chủ quan không tuân thủ điều trị theo hướng dẫn như thời gian ban đầu; hoặc khi dùng thuốc kháng lao, xuất hiện nhiều tác dụng phụ, gây khó chịu, mệt mỏi cho bệnh nhân, làm bệnh nhân không tuân thủ.

Lao kháng thuốc có chữa được không?

Không tuân thủ điều trị là một trong các yếu tố gây ra lao kháng thuốc, khi đó, các thuốc kháng sinh dùng để điều trị lao không còn có thể tiêu diệt được vi khuẩn lao. Vi khuẩn lao kháng thuốc cũng lây truyền từ người này qua người khác như vi khuẩn lao nhạy thuốc, tức là lây truyền qua đường không khí. Khi bệnh nhân đang điều trị với thuốc kháng lao mà các triệu chứng không thuyên giảm hay nặng hơn theo thời gian, lúc này cần phải xem xét khả năng vi khuẩn đề kháng với các thuốc đang điều trị.

Để chẩn đoán lao kháng thuốc, người ta thường dựa trên kết quả nuôi cấy vi khuẩn lao hoặc một số xét nghiệm đặc biệt khác theo quy định. Dựa trên kết quả này, người ta chia lao kháng thuốc thành nhiều loại khác nhau. Ví dụ như lao kháng một thuốc, lao kháng nhiều thuốc, lao kháng rifampicin, lao đa kháng thuốc, hay lao siêu kháng thuốc. Nói chung, thể lao kháng thuốc nào cũng nguy hiểm cho người bệnh và cộng đồng, vì việc điều trị trở nên khó khăn hơn so với lao còn nhạy thuốc.

Điều trị lao kháng thuốc mất nhiều thời gian hơn, có thể kéo dài tới 2 năm, độc tính cho bệnh nhân nhiều hơn và chi phí điều trị cũng lớn hơn, nhưng tỉ lệ thành công kém hơn, chỉ khoảng 55% vào năm 2017. Điều trị lao kháng thuốc cần phối hợp nhiều loại thuốc kháng lao hơn so với điều trị lao nhạy thuốc và các thuốc kháng lao hàng hai dùng trong điều trị lao kháng thuốc cũng có nhiều tác dụng phụ hơn. Do vậy, quá trình điều trị lao kháng thuốc sẽ phức tạp, khó khăn hơn và bệnh nhân cũng cần được theo dõi nhiều hơn. Lao kháng thuốc vẫn có thể điều trị khỏi nếu dùng thuốc đầy đủ và đúng cách. Quan trọng là người bệnh cần tuân thủ đúng theo hướng dẫn, không tự ý ngưng thuốc hay thay đổi liều lượng thuốc đã được kê toa.

Không chỉ phức tạp trong điều trị, người mắc lao kháng thuốc còn là nguồn lây nhiễm vi khuẩn lao kháng thuốc quan trọng trong cộng đồng. Bên cạnh việc uống thuốc theo chỉ dẫn, người bệnh cần phải có ý thức phòng tránh lây nhiễm cho những người xung quanh, điều này áp dụng cho cả lao nhạy thuốc và lao kháng thuốc. Các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm đơn giản, dễ áp dụng như không khạc nhổ bừa bãi, mang khẩu trang khi nói chuyện, che chắn khi ho, hắt hơi…

Bệnh lao có thể chữa khỏi, kể cả lao kháng thuốc nếu bệnh nhân tuân thủ theo đúng phác đồ và hướng dẫn điều trị. Trong quá trình điều trị, nếu còn có thắc mắc hay có điều còn chưa rõ, hãy liên hệ với bác sĩ điều trị để được thông tin đầy đủ. Tuyệt đối không được tự ý ngưng thuốc, thay đổi thuốc, hay uống thêm thuốc khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị.

 Vì một Việt Nam không còn bệnh lao!

BS CKI Dương Minh Ngọc

Giảng viên trường ĐHYD TP.HCM

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Chẩn đoán - phòng ngừa bệnh lao

Lao là một bệnh truyền nhiễm và có thể gặp ở tất cả các bộ phận của cơ thể, trong đó lao phổi là thể lao phổ biến nhất (chiếm 80 - 85% tổng số …

Lao phổi - Phổ biến và Nguy hiểm!

Theo văn phòng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, mỗi năm nước ta có đến 180.000 ca bệnh và khoảng 17.000 trường hợp tử vong do lao, cao gấp 2 …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi