Hiểm họa từ thuốc không rõ nguồn gốc

Thuốc không rõ nguồn gốc có thể là Tân dược lẫn Đông dược và Thực phẩm chăm sóc sức khỏe. Khi chăm sóc sức khỏe hướng về tự nhiên và “bác sĩ là chính mình”, nhiều người ưa chuộng sử dụng các chế phẩm hoặc thuốc chế biến từ cây – con làm thuốc. Đây là xu thế tất yếu, nhưng so với Tân dược, thuốc Đông dược khó ổn định từ khâu nuôi trồng, sơ chế và bào chế. Hơn nữa đặc thù của thuốc Đông dược, bên cạnh những Quy chuẩn sản xuất nghiêm ngặt hiện vẫn còn tồn tại cách bào chế truyền thống như Cao – Đơn – Hoàn – Tán, lưu hành nội bộ… rất khó kiểm soát về nguồn gốc nguyên – dược liệu và nơi sản xuất. Đây là nguyên nhân của thuốc không rõ nguồn gốc với nhiều phản ứng có hại, đa phần là thuốc Đông dược. Hiện nay, các bệnh viện đầu ngành phải ra tay cấp cứu những trường hợp ngộ độc cấp hay giải quyết những hậu quả kéo dài do thuốc không rõ nguồn gốc gây ra. Vậy, thế nào là thuốc không rõ nguồn gốc, tác hại ra sao và do đâu mà nhiều người vẫn cả tin dùng những loại thuốc độc hại này để trị bệnh.

Thuốc không  rõ nguồn gốc và tác hại đến sức khỏe ra sao?

Thuốc không rõ nguồn gốc vừa kém chất lượng vừa không an toàn, nhưng vì mục tiêu muốn trục lợi nhanh nên phần lớn “thuốc” có trộn lẫn các dược chất có tác dụng dược lý mạnh nhưng đã bị cấm hoặc hạn chế sử dụng, kèm dược liệu không chất lượng và kỹ thuật bào chế không bảo đảm.

Rác thuốc
minh họa: “Rác thuốc”, nguồn internet.

Nguyên liệu làm thuốc không tốt

  • Có lượng kim loại nặng cao (Chì, Thủy ngân, Asen, Cadmium), lạm dụng thuốc trừ sâu rầy, nhiễm nấm mốc, vi sinh vật có hại…
  • Dược liệu “có Xác mà không Hồn” còn gọi “Rác thuốc (do sơ chế và bảo quản không đúng quy định), “Rác thuốc” đôi khi được ngâm tẩm hóa chất để bắt chước mẫu mã của dược liệu thật, mùi hấp dẫn nhưng không có tác dụng chữa bệnh, đôi khi còn gây nguy hại sức khỏe người bệnh. Theo cơ quan chức năng, có đến hơn 80% dược liệu đang lưu hành trong nước là nhập khẩu từ nước ngoài (chủ yếu từ Trung Quốc). Tỉ lệ dược liệu có chất lượng tốt và nguồn gốc xuất xứ rõ ràng là rất thấp. Dược liệu đưa vào thị trường trong nước dưới dạng nông sản hoặc nhập lậu tại các vùng biên giới nên việc kiểm soát gặp rất nhiều khó khăn.

 

một loại thuốc không rõ nguồn gốc, có hại.
một loại thuốc không rõ nguồn gốc, có hại.

Kỹ thuật bào chế không chuyên nghiệp, trang thiết bị lỗi thời, nguyên tắc vệ sinh không được chấp hành nghiêm chỉnh…

Những ai thường cả tin và dễ bị lừa

  • Người bệnh xương – khớp – cột sống mạn tính: do đau dai dẳng và tái phát thường xuyên, khi có yếu tố thuận lợi (thời tiết bất lợi, thức ăn không phù hợp, làm việc với tư thế không đúng…), người bệnh phải uống thuốc triền miên, gây ảnh ảnh hưởng nặng nề đến dạ dày, gan, thận… nên khi nghe nói đến loại thuốc Nam nào đó có hiệu quả giảm đau đớn là tìm mua ngay. Thường các thuốc giảm đau nguy hại có chứa Corticoid (dân gian gọi là thuốc “hạt dưa”) hay kháng viêm không steroid thế hệ cũ (NSAIDs) gây độc cho Gan – Thận, hội chứng Cushing: phù nề, mặt ửng đỏ – đầy đặn (Moon face), tăng huyết áp, loãng xương, tiểu ít, thèm ăn, mập không cân đối…
Thuốc gia truyền: gây phù toàn thân khi uống. Ảnh của Tác giả.
Thuốc gia truyền: gây phù toàn thân khi uống. Ảnh của Tác giả.

  • Người bệnh Đái tháo đường: sau thời gian dài uống nhiều thuốc hạ đường đến lúc ảnh hưởng chức năng Gan, Thận. Người bệnh sợ tiêm Insulin nên chọn giải pháp nhẹ nhàng là nghe “mách bảo”: đành uống thuốc không rõ nguồn gốc, đa phần có chứa Phenformin (loại thuốc hạ đường thế hệ cũ đã bị cấm sử dụng), khi uống quá liều sẽ gây máu nhiễm acid, suy gan, suy tim, suy hô hấp, suy thận…
Thuốc trị viêm xoang, gây hội chứng Cushing. Ảnh của Tác giả.
Thuốc trị viêm xoang, gây hội chứng Cushing. Ảnh của Tác giả.
  • Người thừa cân – béo phì: thiếu hoặc không có thời gian tập thể dục, dù “ăn kiêng” (không đúng cách) nhưng không giảm cân. Muốn giảm cân nhanh nhưng không có thời gian gặp thầy thuốc tư vấn, đành chấp nhận mua chế phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc, có tác dụng gây chán ăn…do chứa chất Sibutramine gây: tăng huyết áp, loạn nhịp nhịp tim, chán ăn; hay đi tiêu nhiều lần hoặc tiêu chảy do chất phenolphthalein.

  • Người bệnh đường hô hấp mạn tính như: Viêm mũi – xoang, Hen phế quản, bệnh Phổi mạn tính tắc nghẽn (COPD)… do bệnh kéo dài, phải lui tới bệnh viện thường xuyên nên gây tâm lý chán nản, người bệnh muốn tìm giải pháp điều trị khác và dễ nhầm lẫn thuốc thật – thuốc giả. Các thuốc không rõ nguồn gốc trị bệnh đường hô hấp, thường có chứa lượng cao Corticoide, Ephedrine… giúp người bệnh tạm thời dễ chịu, giảm khó thở, tưởng rằng thuốc hay nên sử dụng kéo dài và tác hại cơ thể…
Thuốc trị viêm xoang, gây hội chứng Cushing. Ảnh của Tác giả.
Thuốc trị viêm xoang, gây hội chứng Cushing. Ảnh của Tác giả.

  • Ngoài ra một số bệnh lý mạn tính ngoài da như: viêm da cơ địa, chàm, vẩy nến, tổ đỉa… khiến người bệnh rất dễ tìm mua thuốc không rõ nguồn gốc.

Giải pháp nào để hạn chế “tiền mất tật mang”?

Chúng tôi không bàn đến vai trò của Nhà Quản lý, chỉ xin nêu ý kiến của người thầy thuốc hàng ngày đã và đang đối diện với nhiều trường hợp chẳng may mắc bệnh mạn tính, phải uống thuốc trường kỳ, có nguy cơ cao đi vào ngã rẽ: “tìm đến thuốc không rõ nguồn gốc”. Tuy nhiên, trách nhiệm “không chỉ của riêng ai”.

  1. Trách nhiệm người bệnh

  • Nên biết trị bệnh không chỉ dựa vào thuốc, cần phải phối hợp với cách chế biến và chọn thức ăn lành mạnh, tập thể dục đều đặn. Nếu chỉ dựa vào thuốc, chắc chắn sẽ không giải quyết được nguyên nhân cơ bản của bệnh (vì phần lớn bệnh từ miệng mà vào) và sẽ phải tăng liều thuốc đồng nghĩa với tăng phản ứng bất lợi cho cơ thể.
  • Cần thận trọng, không vội nghe theo những quảng cáo không chính thống trên mạng xã hội, nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để được tư vấn và cho lời khuyên phù hợp. Tránh dùng các sản phẩm không rõ nguồn gốc, thuốc gia truyền, không được Bộ Y tế cấp phép. Tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, dẫn tới bỏ dở điều trị, vừa gây tổn hại cơ thể, vừa làm chậm cơ hội điều trị tốt nhất.
  • Không nên nghe theo lời mách bảo của những người nhiệt tình “tốt bụng” nhưng không có chuyên môn.
  • Nói không với các sản phẩm không có số đăng ký giấy phép, không hạn sử dụng, không nơi sản xuất cụ thể… cũng nên nói thêm đây là các yếu tố cần thiết, cho dù chưa phải là an toàn 100% (vì đôi lúc thuốc giả nhưng với thủ tục trên bao bì như thật).
  • Ngay cả thuốc có nguồn gốc, được kê toa, nhưng cũng không được sử dụng kéo dài nếu không có ý kiến của thầy thuốc. Có nhiều trường hợp người bệnh được bác sĩ kê đơn thuốc uống hiệu quả, sau đó tự mua uống mà không đi khám lại, đến khi có biến chứng như: chảy máu dạ dày, phù mặt, khó thở… phải nhập viện. Do thuốc cũ chỉ được uống trong thời gian ngắn, cần điều chỉnh hay thay đổi thuốc cho phù hợp nhưng người bệnh không quan tâm nên xảy ra biến chứng đáng tiếc.
  1. Trách nhiệm của Thầy Thuốc

  • Không nên quá “tiết kiệm” lời nói, đôi khi nên dành chút thời gian để giải thích, hướng dẫn cặn kẽ (Thầy) tình trạng bệnh, kết quả xét nghiệm tốt – xấu ra sao, trước khi kê toa một thuốc hoặc liệu pháp (Thuốc) điều trị mới. Khi hiểu rõ tình hình bệnh và lý do phải thay đổi cách chữa trị, người bệnh sẽ tuân thủ theo liệu pháp đề ra tốt hơn.
  • Không nên đột ngột thông báo một viễn cảnh “tối tăm” của tình trạng bệnh, chẳng hạn như: “đường huyết không ổn định, phải tiêm thuốc Insulin mỗi ngày” hay “Khớp thoái hóa nặng rồi, chuẩn bị tiền để thay khớp”… chắc không ai thích thú khi hàng ngày phải véo da để tiêm Insulin hay lên bàn mổ để thay khớp bằng inox… phản ứng ngay của người bệnh là sẽ nghĩ đến việc đi tìm giải pháp “ngoài luồng” nguy hại.
  • Luôn kiểm tra, nhắc nhở người bệnh phải kết hợp “Ăn đúng, tập đủ, uống thuốc khi có chỉ định, tinh thần lạc quan”, sẽ quyết định kết quả điều trị thành công hay thất bại. Cần khẳng định với người bệnh rằng đối với bệnh mạn tính, thuốc không phải là duy nhất và chỉ quyết định một phần của thành công.

Lời kết

Hãy lắng nghe tiếng nói trung thực từ cơ thể, cảnh giác với thuốc, đặc biệt thuốc không rõ nguồn gốc, nên tuân thủ ý kiến của y – bác sĩ, tránh nghe theo lời mách bảo của người “hàng xóm tốt bụng nhưng không có chuyên môn” vì dễ rơi vào hoàn cảnh mua phải thuốc có hại và “tiền mất tật mang”.

BS Trần Văn Năm

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Bệnh nào ăn theo thực phẩm không an toàn?

Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) ắt hẳn có cơ sở vững chắc khi cảnh báo: không dưới 70% bệnh mãn tính có bàn tay đánh lén của thực phẩm không an toàn, nói …

Tăng huyết áp - Có phải uống thuốc hạ huyết áp suốt đời không?

Theo khuyến cáo, phải uống thuốc hạ áp khi bị Tăng huyết áp (THA). THA nếu không tìm được nguyên nhân gọi là Bệnh THA nguyên phát, chiếm hơn 90% trường hợp. Cần phân biệt …

ILA trao tặng học bổng cho con các Y, Bác sĩ, Nhân viên y tế

Tổ chức giáo dục ILA trao tặng gói học bổng trị giá 50 tỉ đồng cho con của các y, bác sĩ và nhân viên y tế hiện đang trực tiếp điều trị bệnh nhân …

Chúng tôi sẽ nắm tay nhau bước tiếp cuộc trường chinh chống Covid-19

  Trong những ngày cả nước căng mình chống dịch Covid-19, bài viết của BS Trần văn Phúc- BV Xanh Pôn Hà Nội, không chỉ là câu chuyện nghề nghiệp mà còn là những trải lòng, …

Lao kháng thuốc – SOS

Tại Việt Nam, theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2018 có 174.000 người nhiễm lao, trong đó khoảng 11.000 người đã chết vì bệnh lao. Nước ta là một trong 30 nước có …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi