Hậu COVID & những ảnh hưởng đến thần kinh, giấc ngủ

Hậu COVID & những ảnh hưởng đến thần kinh, giấc ngủ

Đại dịch COVID-19 là dịch bệnh gây tử vong nhiều nhất kể từ dịch Cúm Tây Ban Nha năm 1918. Không chỉ vậy, một số bệnh nhân dù hồi phục vẫn phải chịu đựng những biến chứng, di chứng kéo dài. Ngày càng có nhiều những báo cáo về các di chứng hậu COVID-19, trong đó các di chứng thần kinh có tần suất chỉ đứng sau hệ hô hấp.

Điều này có thể được lý giải thông qua 2 cơ chế chính.

Một là sự tấn công trực tiếp của virus từ mũi lên vùng não lân cận thông qua thần kinh khứu giác và các cấu trúc lân cận. Hai là những tổn thương vi thể của nhu mô não, vốn khá mong manh, nhạy cảm so với các cơ quan khác trong cơ thể chúng ta. Những tổn thương này có thể là hậu quả trực tiếp của các phản ứng miễn dịch, cũng có thể gián tiếp từ sự tổn thương các mao mạch, tắc mạch máu nhỏ hoặc từ sự thiếu oxy não do suy hô hấp.

Các triệu chứng thần kinh trong giai đoạn nhiễm COVID-19 sớm rất đa dạng, phổ biến nhất là mất khứu giác, vị giác, đau đầu, yếu cơ, rối loạn giấc ngủ… Phần lớn các triệu chứng này sẽ giảm dần và hết hẳn sau khi khỏi bệnh một thời gian. Tuy nhiên một số bất thường có thể kéo dài, thậm chí xuất hiện mới (trước đó không có) trong giai đoạn hậu COVID, nhiều tháng sau khi bệnh nhân đã âm tính. Các bất thường này bao gồm các rối loạn về thần kinh thực vật, rối loạn giấc ngủ, suy giảm trí nhớ nhẹ, kém tập trung, lo âu và trầm cảm.

Cảm giác bất an trong đại dịch, lo nghĩ cho bản thân và gia đình, mất mát người thân, thiệt hại về kinh tế, đổ vỡ các dự định cuộc sống…; tất cả những điều này ít nhiều tác động đến sức khỏe tâm thần, tâm lý của mọi người, kể cả những người vững vàng nhất. Nhiều người sẽ cảm thấy trằn trọc, khó đi vào giấc ngủ, hoặc thức giấc sớm không thể ngủ tiếp được, hoặc giấc ngủ nông, dễ bị thức giấc, mộng mị nhiều. Dù vậy, không cần phải quá lo lắng bởi phần lớn bệnh nhân sẽ hồi phục dần theo thời gian, khi mọi người dần ổn định tinh thần, lấy lại nhịp sống mới. Một số khác có thể kém may mắn hơn và sẽ phải cần có sự chăm sóc y tế chuyên nghiệp.

Không chỉ do yếu tố ngoại cảnh mà cả những tổn thương thực thể trong não cũng có thể đưa đến những rối loạn tâm thần và rối loạn giấc ngủ. Bệnh nhân có thể có những rối loạn về điều hòa giấc ngủ, về điều hòa hoạt động hô hấp trong giấc ngủ, biểu hiện bằng những cơn ngưng thở ngắn trong đêm. Những người đã có sẵn các yếu tố nguy cơ của ngưng thở khi ngủ như béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, tai biến mạch máu não cũ… sẽ có nguy cơ cao hơn nếu nhiễm COVID-19. Tình trạng xơ phổi cũng là một yếu tố góp phần làm bệnh nhân bị mất ngủ do sự suy giảm độ bảo hòa Oxy trong máu (SpO2) ban đêm, đặc biệt nguy hiểm nếu đi kèm với ngưng thở khi ngủ.

Hậu COVID & những ảnh hưởng đến thần kinh, giấc ngủ

Các trường hợp có biểu hiện bệnh nặng, kéo dài đương nhiên có nguy cơ di chứng hậu COVID nhiều hơn. Tuy nhiên, ngoài tác động trực tiếp, COVID-19 còn gây hại đến cơ thể một cách gián tiếp qua các phản ứng miễn dịch quá mức. Điều này lý giải sự tiến triển, thậm chí là xuất hiện mới của một số triệu chứng thực thể ở giai đoạn hậu COVID trên những ca vốn chỉ bệnh nhẹ lúc ban đầu. 

Do chỉ chiếm tỉ lệ rất thấp so với căn nguyên tâm lý, lo âu đơn thuần nên các bệnh nhân COVID cũng không cần phải quá lo lắng đến các tổn thương thần kinh hậu COVID. Bệnh nhân không cần khám tầm soát nếu không có triệu chứng gì hoặc nếu chỉ có một số di chứng thần kinh nhẹ. Tuy vậy nếu các vấn đề trên không có xu hướng giảm dần hoặc thậm chí có biểu hiện phức tạp hơn thì bệnh nhân nên khám chuyên khoa thần kinh. Sau khi thăm khám, nếu nghi ngờ, bác sĩ sẽ hướng dẫn người nhà theo dõi SpO2, hoặc lý tưởng nhất là đo đa ký đồ giấc ngủ nhằm đánh giá chất lượng giấc ngủ, mức độ ngưng thở cũng như sự sụt giảm SpO2 trong lúc ngủ để có chẩn đoán xác định và chỉ định điều trị phù hợp.

Trong giai đoạn hậu COVID, việc sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh: CT scan, MRI não để chẩn đoán rối loạn giấc ngủ là không có ích vì không thể quan sát thấy những tổn thương vi thể vốn có kích thước quá nhỏ. Chỉ trong một số rất ít trường hợp, các bác sĩ lâm sàng có thể chỉ định các kỹ thuật này để kiểm chứng một số bệnh lý cụ thể khác. 

Như trong mọi trường hợp rối loạn giấc ngủ, việc nghỉ ngơi thư giãn, đảm bảo vệ sinh giấc ngủ là những biện pháp cơ bản để giúp bệnh nhân có được một giấc ngủ tốt, sâu giấc. Đôi khi các bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm, lo âu cho bệnh nhân sử dụng. Các thuốc có tác dụng gây ngủ mạnh cần được cân nhắc kỹ lưỡng, hạn chế chỉ định cho các bệnh nhân COVID-19. Việc sử dụng thuốc ngủ không đúng chỉ định có thể gây suy hô hấp hoặc làm trầm trọng hơn tình trạng ngưng thở khi ngủ và gia tăng nguy cơ đột tử của bệnh nhân.

Nói tóm lại, bệnh nhân hậu COVID-19 chỉ cần tập thể dục, tập thở, dinh dưỡng đầy đủ để cơ thể dần hồi phục sau thời gian đau bệnh. Nên tránh tâm lý lo sợ “hậu COVID” để không bị ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý, giấc ngủ của bản thân. Ngược lại, cần khám chuyên khoa nếu bị thức giấc nhiều lần giữa đêm kèm cảm giác ngộp thở, thở dốc hoặc thường ngủ không sâu giấc kèm cảm giác nặng đầu, chóng mặt vào hôm sau.

BS Trần Đức Sĩ

Phó Chủ tịch Chi hội Mất Ngủ Việt Nam

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Khoa Sản như "resort 5 sao" tại Bệnh viện FV

Bệnh viện FV đã đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất cho khu hậu sản thuộc Khoa Sản phụ khoa, cung cấp dịch vụ chăm sóc toàn diện quá trình mang thai, sinh nở …

Bệnh viện Thống Nhất tổ chức khóa đào tạo nâng cao chất lượng dịch vụ, tập trung hướng đến chăm sóc và làm hài lòng bệnh nhân

Ngày 04/06/2022, Bệnh viện Thống Nhất đã tổ chức khóa đào tạo nội bộ mang tên “Nâng tầm dịch vụ” dành cho các cấp lãnh đạo với mục đích hướng tới việc nâng tầm phục …

Các biến chứng khi đeo kính tiếp xúc (Kính áp tròng)

Trong khoảng vài năm trở lại đây, kính tiếp xúc ngày càng được sử dụng phổ biến nhờ những ưu điểm về mặt thẩm mỹ, tính tiện dụng và hiệu quả trong điều trị một …

Tập đoàn Y khoa Hoàn Mỹ ra mắt sách tôn vinh người điều dưỡng, hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn diện cho cộng đồng

Hôm nay, ngày 30 tháng 05 năm 2022, Tập đoàn Y khoa Hoàn Mỹ chính thức ra mắt cuốn sách mang tên “Những đóa hoa kiên cường” nhằm tôn vinh người làm nghề điều dưỡng, …

Ladophar và kế hoạch mở rộng vùng trồng dược liệu chiến lược tại Lào

Hôm nay, ngày 28 tháng 05 năm 2022, Công ty Cổ phần Dược Lâm Đồng (Ladophar) vinh dự được đón tiếp bà Naly Sisoulith, Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước CHDCND Lào và …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi