Ung thư phổi – Hàng đầu về tử vong trong các bệnh ung thư ở nam giới

Ung thư phổi là ung thư thường gặp trên thế giới, chiếm tỷ lệ khoảng 12% trong tổng số ung thư các loại và có xu hướng ngày càng gia tăng. Đặc biệt trong thời gian gần đây, bệnh có xu hướng trẻ hóa, xuất hiện ở những người trẻ tuổi ngày một nhiều hơn. Ung thư phổi không những là một trong các ung thư đứng hàng đầu mà còn là nguyên nhân gây tử vong cao nhất trong các bệnh nhân ung thư ở nam giới. Theo thống kê, mỗi năm trên thế giới có khoảng 2 triệu người mắc mới và hơn 1,7 triệu người tử vong do ung thư phổi. Tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 20.000 trường hợp tử vong vì bệnh này và xu hướng ngày càng tăng. Đây thực sự là tình trạng đáng báo động cho xã hội nói chung và ngành y tế nói riêng trên thế giới và của cả Việt Nam.

Các yếu tố nguy cơ gây ung thư phổi

  1. Thuốc lá

Thuốc lá chính là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ung thư phổi. Khói thuốc lá gây ra khoảng 25 căn bệnh, trong đó có nhiều bệnh lý nguy hiểm như ung thư, bệnh tim mạch, bệnh hô hấp và ảnh hưởng tới sức khỏe sinh sản. Khói thuốc lá chứa trên 7000 chất khác nhau, trong đó có các hoạt chất gây nghiện, gây độc tế bào, gây đột biến gen… Ngoài ra trong khói thuốc lá có đến 69 chất có khả năng gây ung thư như Hydrocarbure thơm đa vòng (3-4 Benzopyren, Dibenzanthracen), Arsenic, Cadmium, Chromium VI…

Hút thuốc lá chủ động làm tăng nguy cơ bị ung thư phổi lên 13 lần. Bên cạnh đó hút thuốc thụ động (hít phải khói thuốc lá từ không khí mà không trực tiếp hút) trong thời gian dài cũng làm tăng nguy cơ. Hút thuốc lá thụ động được cho là gây ra hơn 7.000 ca tử vong do ung thư phổi mỗi năm.

Đa số ung thư phổi xuất hiện ở những người đã và đang hút thuốc lá (80%) cộng thêm 5% ước tính do hậu quả của sự tiếp xúc thụ động với khói thuốc lá. Tỉ lệ ung thư phổi tăng lên theo số năm hút thuốc và số lượng thuốc hút mỗi ngày. Tỉ lệ ung thư phổi ở người nghiện thuốc lá cao hơn rất nhiều, 90% các trường hợp ung thư phổi là ở người nghiện thuốc lá.

Có 10 đến 13% người nghiện thuốc lá có nguy cơ ung thư phổi với một thời kỳ tiềm ẩn từ 30 đến 40 năm tính từ lúc mới bắt đầu hút thuốc cho đến khi xuất hiện ung thư phổi.

  1. Ô nhiễm không khí

Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới, ô nhiễm không khí là một trong những nguyên nhân chính gây ung thư phổi. Không khí ô nhiễm có nhiều SO2 thải ra từ khí thải động cơ xe, NO2… và nhiều hạt vật chất nhỏ như bụi mịn PM2.5. Những tác nhân này khi tiếp xúc với phổi sẽ gây đột biến gene và gây ung thư.

  1. Nghề nghiệp

Công nhân làm việc ở một số hầm mỏ (như mỏ phóng xạ Uranium, mỏ Niken, mỏ Cromate…), làm việc trong một số ngành nghề có tiếp xúc amiang, công nghiệp hóa dầu, công nghiệp nhựa, khí đốt, tiếp xúc với khí radon, ô nhiễm không khí từ công nghiệp kim loại nặng có nguy cơ ung thư phổi cao.

Tiếp xúc với radon

Radon là một loại khí phóng xạ xuất hiện trong tự nhiên, được sản sinh khi phân hủy uranium trong đất và đá. Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), radon là nguyên nhân đứng thứ hai gây ung thư phổi ở Mỹ và là nguyên nhân hàng đầu trong số những người không hút thuốc.

Tiếp xúc với amiăng

Công nhân tiếp xúc với amiăng (trong các mỏ, nhà máy, nhà máy dệt, nơi sử dụng vật liệu cách nhiệt và nhà máy đóng tàu) có nguy cơ tử vong vì ung thư phổi cao gấp nhiều lần ở các nơi làm việc khác. Nguy cơ ung thư phổi lớn hơn nhiều ở những công nhân tiếp xúc với amiăng và đồng thời cũng hút thuốc lá.

Tiếp xúc với các tác nhân gây ung thư khác

  • Tia xạ: Việc tiếp xúc hoặc phơi nhiễm phóng xạ tăng nguy cơ mắc ung thư phổi hơn những người chưa từng tiếp xúc.
  • Quặng phóng xạ như urani.
  • Các hóa chất hít vào như arsenic, beryllium, cadmium, silica, vinyl chloride, nickel compounds, chromium compounds, coal products, mustard gas và chloromethyl ethers
  • Khí thải diesel: Trong những năm gần đây, ngành công nghiệp đã thực hiện các bước để giúp bảo vệ người lao động tránh khỏi nhiều phơi nhiễm trong quá trình làm việc. Tuy nhiên để giảm thiểu nguy cơ cần hạn chế tiếp xúc tối đa.
  • Asen trong nước sinh hoạt: Khu vực Đông Nam Á và Nam Mỹ sử dụng nước có hàm lượng asen cao có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư phổi.
  1. Di truyền

Yếu tố di truyền liên quan đến một số đột biến gene, có thể ảnh hưởng đến cả nguy cơ và tiên lượng bệnh ung thư phổi.

  1. Các bệnh ở phế quản phổi

Ung thư phổi có thể xảy ra trên những sẹo xơ do bệnh lý của phổi. Các sẹo xơ thường là do lao, nhồi máu phổi, viêm phổi hoặc bệnh bụi phổi.

  1. Một số yếu tố khác

Giới: Ung thư phổi chiếm ưu thế ở nam giới 50-75 tuổi. Tại các nước phương Tây, tỷ lệ ung thư phổi ở nam giới của vài quốc gia những năm gần đây không gia tăng trong khi tỷ lệ ung thư phổi có chiều hướng gia tăng ở phụ nữ có lẽ liên quan đến thói quen hút thuốc lá ở nữ ngày càng nhiều hơn.

Tuổi: Thường gặp nhất ở tuổi 40-60, dưới 40 tuổi và trên 70 tuổi tỉ lệ thấp hơn.

Địa lý: Tỷ lệ ung thư phổi thay đổi tùy theo vùng địa lý trên thế giới. Các nước châu Phi có tỷ lệ thấp hơn 5%. Tỷ lệ này khoảng 5-10% ở châu Á và Nam Mỹ. Châu Âu và Bắc Mỹ có tỷ lệ ung thư phổi cao nhất 10-15%.

Những dấu hiệu phát hiện ung thư phổi

  1. Giai đoạn sớm

Bệnh tiến triển âm thầm, các triệu chứng nghèo nàn hoặc không có triệu chứng. Thường gặp là ho, chiếm khoảng 70% các trường hợp, ho khan kéo dài, có thể kèm triệu chứng ho ra đàm hoặc ho ra máu.

  1. Giai đoạn bệnh tiến triển

Triệu chứng đa dạng tuỳ theo vị trí u, mức độ lan rộng của tổn thương.

  • Đau ngực: đau dai dẳng, cố định một vị trí; có thể khó thở khi khối u to, chèn ép, bít tắc đường hô hấp.
  • Đau tay, vai và các ngón tay: bướu ở đỉnh phổi xâm lấn thành ngực và thần kinh gây đau cánh tay và đau vai kèm dị cảm da, có thể sụp mi cùng bên tổn thương, đồng tử co, không bài tiết mồ hôi ở phía mặt cùng bên tổn thương.
  • Khàn tiếng: do khối u xâm lấn trực tiếp hay do di căn hạch bạch huyết xâm lấn thần kinh quặt ngược chi phối dây thanh âm gây khàn hoặc mất tiếng.
  • Khó nuốt, nuốt đau, tim đập nhanh, sốt, mệt mỏi, gầy sút… cũng có thể là triệu chứng của bệnh.

Triệu chứng điển hình

Gồm ho dai dẳng ngày càng nặng hơn, ho ra máu, cơn ho khác thường so với trước, viêm phổi, viêm phế quản… không khỏi hoặc tái đi tái lại nhiều lần, cảm thấy khó thở, khò khè không rõ nguyên nhân, giọng khàn, nuốt đau… Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trên hãy đến bệnh viện để sàng lọc bệnh.

Những dấu hiệu tiền ung thư

Những dấu hiệu tiền ung thư rõ rệt gặp ở khoảng 10% bệnh nhân ung thư phổi.

  • Sụt cân diễn ra nhanh không rõ nguyên nhân, không liên quan đến việc ăn kiêng kèm cảm thấy chán ăn, dẫn đến tổng trạng suy kiệt do yếu tố hoại tử bướu.
  • Bệnh lý xương khớp phì đại do phổi do thiếu oxy mạn tính, biểu hiện bởi hiện tượng ngón tay dùi trống (gia tăng kích thước cả bề ngang các móng của ngón tay lẫn bề mặt lồi của ngón tay nhìn nghiêng).
  • Các hội chứng khác gồm có rối loạn đông máu, các biểu hiện của da, thần kinh, nội tiết, thận và hệ cơ.

Phòng ngừa ung thư phổi

  1. Bỏ thuốc lá

Tỷ lệ mắc ung thư phổi của người hút thuốc lá cao hơn gấp 10 lần so với những người không hút. Ở những người bỏ hút thuốc, nguy cơ mắc ung thư phổi giảm so với người tiếp tục hút thuốc, lợi ích lớn nhất là ở những người ngừng hút thuốc trước 30 tuổi. Tuy vậy, những người đã dừng hút thuốc, nguy cơ mắc ung thư phổi vẫn tăng theo tuổi so với những người chưa bao giờ hút thuốc.  Do đó việc quan trọng hàng đầu để phòng tránh ung thư phổi là bỏ thuốc lá.

  1. Tập thể dục thường xuyên

Các vận động thể lực phù hợp và đều đặn giúp nâng cao sức đề kháng, cải thiện sức khỏe cả thể chất và tinh thần, có thể giúp giảm nguy cơ mắc ung thư phổi.

  1. Bổ sung chế độ dinh dưỡng hợp lý

Chế độ ăn bổ sung nhiều rau củ tươi, đa dạng, nhiều màu sắc khác nhau như cà rốt, súp lơ, rau chân vịt, hành, cà chua, táo, cam, chuối… giúp có một chế độ ăn đầy đủ, cân bằng và hợp lý, không những chỉ tốt cho bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch mà còn có thể giúp phòng tránh ung thư phổi.

  1. Cải thiện vệ sinh môi trường

Đối với những công nhân làm việc trong môi trường hóa chất cũng phải áp dụng những biện pháp bảo hộ hiệu quả, tránh hoặc giảm tối thiểu việc tiếp xúc với những yếu tố độc hại gây ung thư. Tránh tiếp xúc với phóng xạ và kim loại nặng.

  1. Khám sức khỏe định kỳ

Giúp sàng lọc và phát hiện sớm có vai trò quyết định hiệu quả điều trị ung thư phổi.

Phát hiện sớm ung thư phổi sẽ giúp cho quá trình điều trị đạt hiệu quả tối đa. Vì vậy việc phòng và phát hiện sớm bệnh ung thư phổi luôn được đặt lên hàng đầu. Quan trọng nhất là cần ý thức được việc khám tầm soát phát hiện sớm bệnh ung thư phổi. Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, tỷ lệ sống trên 5 năm xấp xỉ 44,5%. Ngược lại, tiên lượng sống của bệnh nhân bị ung thư phổi giai đoạn cuối chỉ còn khoảng 3-6 tháng.

Trước đây việc sàng lọc, phát hiện sớm ung thư phổi không được khuyến cáo vì chụp Xquang phổi và làm tế bào học đàm chưa chứng minh làm giảm được tỉ lệ tử vong do ung thư phổi. Tuy nhiên, gần đây một tỉ lệ lớn ung thư phổi được phát hiện khi chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner) là những khối u ở giai đoạn đầu, có tiên lượng tốt làm giảm 20% tỉ lệ do ung thư phổi ở những người hút thuốc nặng được sàng lọc hàng năm trong 3 năm.

Những người có nguy cơ mắc ung thư phổi cao như hút thuốc lâu năm, hoặc với những người đã bỏ thuốc nhưng trong vòng 15 năm trước đó, tuổi từ 55-74 được khuyến cáo sàng lọc phát hiện sớm ung thư phổi bằng chụp CT ngực liều thấp. Nếu kết quả sàng lọc có bất thường, bệnh nhân có thể cần phải làm thêm các xét nghiệm để chẩn đoán xác định.

Việc thường xuyên khám sức khỏe định kỳ giúp đánh giá các yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm và điều trị kịp thời ung thư phổi.

BS CKII Nguyễn Đắc Nhân Tâm

Trưởng khoa Ung Bướu – BV Thống Nhất

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Khi nam giới làm đẹp

Làm đẹp cho nam giới chủ đề rất “hack” não với bác sĩ Thẩm mỹ và da liễu ngày nay, bởi làm sao khi kiến tạo đường nét, màu da theo giới tính của khách …

Trầm cảm sau sinh - Bóng tối bao trùm sau thiên chức làm mẹ

Trầm cảm sau sinh có tỷ lệ dao động từ 8-15% tùy theo thống kê tại các quốc gia khác nhau. Tình trạng này thường xuất hiện trong vòng 4 tuần sau sinh, có khi …

Cúm mùa ở trẻ em

Cúm là bệnh truyền nhiễm do virus influenza A và B, gây ra đợt dịch cúm hàng năm, nặng nề hơn là đại dịch toàn cầu. Theo CDC, ở Mỹ, ước đoán hàng năm có …

Có nên phơi nắng cho con?

Uống sữa giàu Canxi có thể giúp cho con đạt được chiều cao vượt trội. Thật ra điều này có đúng không thưa BS ? Hiện nay có rất nhiều gia đình khi chọn sữa cho …

Mỗi năm đến hè… phụ huynh phát rầu

Sau một năm học vất vả cùng những đợt thi căng thẳng, các em học sinh bắt đầu bước vào kỳ nghỉ hè để thư giãn và phục hồi năng lượng. Thế nhưng, đây cũng …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi