Trẻ lên ba, cả nhà lo … chậm nói!

Chậm nói ở trẻ em có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều nguy cơ các rối loạn khác nhau. Có thể là những vấn đề về não bộ, có thể do bất thường ở bộ máy phát âm, giảm thính lực Chưa kể, ở góc độ tâm lý – tâm thần, một trẻ gặp rối loạn phổ tự kỷ, chậm phát triển, rối loạn ngôn ngữ biểu hiện hay các vấn đề tâm lý khác cũng có thể đưa đến việc chậm nói.

Khi nào xác định trẻ chậm nói?

Nhiều phụ huynh thường băn khoăn về việc con mình chậm biết nói. Để biết một trẻ có chậm nói hay không, cần phải xác định được thời điểm trẻ nói được từ đầu tiên. Những người theo chủ nghĩa hành vi giải thích rằng quá trình thụ đắc ngôn ngữ ở trẻ em là quá trình bắt chước và lặp lại những gì nghe được từ người lớn. Tuy nhiên, nếu trẻ chỉ lặp lại các từ của ba mẹ hay phát ra những âm thanh vô nghĩa thì đó chỉ là những âm thanh bập bẹ. Chỉ khi một trẻ tự nói và nói đúng đối tượng, hoàn cảnh giao tiếp mới có thể xác định trẻ biết nói từ đầu tiên. Thông thường một trẻ ở độ tuổi 10 – 12 tháng sẽ bắt đầu tiến trình nói từ đầu tiên. Tại thời điểm này, trẻ có thể tự nói “ba ba” hay “ma ma” với mục đích để gọi cha mẹ. Sau đó số từ vựng của trẻ dần được gia tăng và có thể nói cụm 2 từ. Lên hai tuổi, trẻ có thể nói được ít nhất 50 từ và một số câu ngắn. Khi đạt mốc ba tuổi, trẻ sẽ nói được tên của mình khi được hỏi, hát được một số bài hát thiếu nhi quen thuộc và đặt các câu hỏi nghi vấn trong quá trình vui chơi, khám phá môi trường xung quanh.*

* Các mốc phát triển ngôn ngữ tham khảo từ Thang đo hành vi thích ứng Vineland II và từ ‘Kaplan and Sadock’s Synopsis of Psychiatry’, 7th edition published by Williams & wilkins, 1994.

Nguy cơ đối với trẻ chậm nói

Chậm nói ở trẻ em có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều nguy cơ các rối loạn khác nhau. Nhiều trẻ gặp vấn đề về não bộ có thể gây ảnh hưởng đến việc trẻ chậm các lĩnh vực phát triển vận động, ngôn ngữ… Một số trường hợp trẻ có bất thường ở bộ máy phát âm, giảm thính lực cũng có thể làm chậm nói. Vì thế, những trẻ đến khám với lý do chậm nói cần được khám tai mũi họng để tầm soát các nguy cơ và có hướng can thiệp thích hợp nếu cần thiết.         

Ở góc độ tâm lý – tâm thần, một trẻ gặp rối loạn phổ tự kỷ, chậm phát triển, rối loạn ngôn ngữ biểu hiện hay các vấn đề tâm lý khác cũng có thể đưa đến việc chậm nói.

Rối loạn ngôn ngữ: trẻ mắc rối loạn này thường có biểu hiện chậm nói nhưng giao tiếp bằng cử chỉ điệu bộ, nụ cười, ánh mắt và khả năng tương tác xã hội vẫn bình thường. Phụ huynh cần đưa trẻ đến các chuyên viên âm ngữ trị liệu để được can thiệp.

Chậm phát triển: trẻ chậm phát triển tâm thần khi đánh giá có chỉ số trí tuệ IQ dưới 70 và chậm ít nhất 2 lĩnh vực thích ứng. Trẻ thuộc nhóm này cũng thường chậm biết nói và gặp khó khăn trong việc sử dụng ngôn ngữ. Gia đình và nhà trường cần phối hợp hỗ trợ trẻ bằng các chương trình giáo dục chuyên biệt phù hợp với khả năng của trẻ.

Rối loạn phổ tự kỷ: trẻ mắc chứng tự kỷ thường bất thường ở 3 lĩnh vực: tương tác xã hội, giao tiếp và các hành vi, sở thích rập khuôn, lặp lại. Chậm nói được coi là dấu hiệu đặc trưng của việc suy giảm khả năng giao tiếp nơi trẻ. Trong thực tế, đa số trẻ được phát hiện mắc tự kỷ do phụ huynh đưa con đến phòng khám tâm lý vì lý chậm nói. Cho đến nay, giáo dục chuyên biệt là phương pháp can thiệp tự kỷ có bằng chứng khoa học.

Câm nín chọn lọc (Selective Mutism): Rối loạn này thể hiện khi trẻ có thể nói và hiểu ngôn ngữ trong một số trường hợp nhưng lại không nói trong một số hoàn cảnh xác định khác. Nhiều trẻ có thể nói chuyện ở gia đình, với các bạn thân nhưng đến trường lại không nói. Theo ICD 10, một số ít trẻ câm nín chọn lọc trong tiền sử gặp khó khăn về kết âm, chậm nói. Các liệu pháp tham vấn trị liệu tâm lý sẽ hỗ trợ tố cho trẻ và gia đình trong tình huống này.

 

“Ác mẫu thời hiện đại”: Các thiết bị điện tử

Hiện nay, nhiều phụ huynh vì bận rộn thường dùng Ipad hoặc TV như một “vú em thời hiện đại” để giúp mình trông con. Đến trường, nhiều giáo viên lại tiếp tục cho trẻ xem TV thay vì cho các trẻ tham gia vào các chương trình vận động, sinh hoạt cùng bạn bè để phát triển kỹ năng xã hội. Vậy mà nhiều phụ huynh không ngờ rằng “vú em hiện đại” đấy gây hại đến trẻ hơn là lợi ích.

Xem các nội dung trên thiết bị điện tử là mô hình tương tác một chiều. Nếu trẻ tập trung vào sẽ không có cơ hội nhận được các kích thích tương tác, giao tiếp như khi vui chơi cùng ba mẹ, bạn bè. Bên cạnh đó, việc trẻ đọc sách, báo, truyện phù hợp lứa tuổi sẽ giúp các em có không gian phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo của mình. Ngược lại, khi xem các nội dung trên TV, Ipad, các hình ảnh được thể hiện sống động, đầy đủ nên không còn không gian cho trí tưởng tượng của trẻ em.

Vì thế, việc cho trẻ em xem quá nhiều TV, Ipad hay các thiết bị điện tử từ lâu đã được xem là yếu tố gây ra việc trẻ chậm nói trong quá trình phát triển.

Vào cuối tháng 4.2019 vừa qua, lần đầu tiên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ra khuyến cáo trẻ dưới 5 tuổi không nên tiếp xúc màn hình các thiết bị điện tử hơn một giờ mỗi ngày. Ngoài ra, cấm tuyệt đối trẻ dưới 1 tuổi không được sử dụng TV và các thiết bị điện tử.

 

Chuyên gia Tâm lý

Vương Nguyễn Toàn Thiện

Đơn vị Tâm lý Bệnh viện Nhi Đồng TP

Theo Tạp chí Sức khỏe – khoe24h.vn

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Muôn kiểu dạy con - Bạn dạy con theo kiểu nào?

Sinh con là cả một hành trình vừa thiêng liêng với đầy cảm xúc và cũng vừa vất vả, nhưng chẳng là gì so với hành trình nuôi dạy con nên người. Bởi nuôi dạy …

Mỗi năm đến hè… phụ huynh phát rầu

Sau một năm học vất vả cùng những đợt thi căng thẳng, các em học sinh bắt đầu bước vào kỳ nghỉ hè để thư giãn và phục hồi năng lượng. Thế nhưng, đây cũng …

Hỗ trợ tâm lý cho trẻ trong và sau thảm họa tự nhiên

Với mùa dịch Covid-19 năm nay, bệnh sẽ còn kéo dài với rất nhiều hậu quả… Ngoài thiệt hại về con người và tổn thất vật chất, chúng ta cũng nên quan tâm đến phản …

Thai to – Lo sốt vó

Thế nào là thai to? Thai to khi trọng lượng của thai từ 3.800 đến 4.000gr (tính đến ngày sanh dự đoán). Quá trình chuyển dạ và sanh của 1 thai to thường khó khăn …

Khi con mọc răng sữa

Quá trình hình thành và phát triển bộ răng sữa của trẻ em là giai đoạn đầu tiên và rất quan trọng trong toàn bộ quá trình hình thành, phát triển của bộ răng vĩnh …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi