Trầm cảm sau sinh – Bóng tối bao trùm sau thiên chức làm mẹ

Trầm cảm sau sinh có tỷ lệ dao động từ 8-15% tùy theo thống kê tại các quốc gia khác nhau. Tình trạng này thường xuất hiện trong vòng 4 tuần sau sinh, có khi kéo dài đến 1 năm sau sinh, với các biểu hiện:

Nhẹ: “Baby blues” trầm cảm thoáng qua sau sanh, xuất hiện trong 2-3 ngày sau sanh, cảm giác buồn rầu, lo lắng, lạc lõng, có khi người mẹ tỏ ra cáu gắt, la hét, nóng nảy với con, quát mắng người xung quanh mà không có lý do, rối loạn giấc ngủ, rối loạn cảm giác ăn uống, khó khăn khi ra quyết định chọn lựa. Đây là tình trạng thoáng qua và tự biến mất vài ngày đến 1-2 tuần sau sinh mà không cần điều trị.

Nặng: cảm giác buồn, chán, thất vọng, lo lắng một cách nặng nề, gây ảnh hưởng đến khả năng làm các công việc thường ngày như chăm sóc con, bản thân và giao tiếp trong gia đình, ngoài xã hội.

Nguy hiểm: hoang tưởng bị hại, hoang tưởng tội lỗi dẫn đến hậu quả tự sát hoặc sát hại con mình, người xung quanh.

Trầm cảm sau sinh không chỉ xuất hiện sau sinh mà thậm chí có thể khởi phát từ trong thai kỳ, việc tầm soát trầm cảm trong thai kỳ và nguy cơ bị trầm cảm sau sinh rất quan trọng và cần thiết để sản phụ được phòng ngừa và điều trị kịp thời, tránh diễn tiến đến giai đoạn nặng, nguy hiểm. Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) cũng khuyến cáo cần tầm soát trầm cảm trên các sản phụ ít nhất 1 lần trong thời kỳ mang thai.

 Các yếu tố dẫn tới trầm cảm sau sinh

Thay đổi hoóc môn: sự giảm đột ngột Estrogen và Progesterone vài giờ sau sinh làm khởi phát trầm cảm, tinh thần vô định, giống như thay đổi trước kỳ kinh (hội chứng tiền kinh).

Tiền sử trầm cảm trước, trong hoặc sau khi mang thai, hoặc đang điều trị trầm cảm cũng đều tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh.

Tình trạng bệnh nội khoa: rối loạn tâm thần trước đó hoặc đang điều trị, đái tháo đường, suy giáp

Các yếu tố cảm xúc, tâm lý, nghi ngờ xuất hiện từ trong thai kỳ như: mang thai ngoài ý muốn, hoặc ngay cả khi thai kỳ nằm trong kế hoạch nhưng sản phụ lại nghi ngờ khả năng thích ứng với việc mang thai, sanh con và chăm con, cảm giác có tội, tự ti.

Sự mệt mỏi sau sinh, ở sản phụ sanh mổ sự mệt mỏi này thậm chí kéo dài hơn. Tình trạng này có thể mất hàng tuần để sản phụ lấy lại năng lượng, sức bền và tự tin.

Yếu tố môi trường: cú sốc tâm lý do mất người thân, người yêu quí, mất việc, thay đổi chỗ ở, bạo hành gia đình, nghiện ma túy/ rượu/ thuốc lá… trẻ sinh non, trẻ quấy khóc, trẻ lên cân chậm hoặc suy dinh dưỡng, người mẹ không nhận được sự hỗ trợ từ chồng, người trong gia đình trong việc chăm con sau sinh, chưa được trang bị kiến thức trong chăm con nhỏ.

 Nhận biết trầm cảm sau sinh qua các biểu hiện sau

  • Cảm xúc cáu gắt bộc phát, dễ bùng nổ, vô cớ.
  • Cảm xúc buồn bã, vô định xen kẽ với tỉnh táo, lạc quan, có thể diễn ra hầu như cả ngày.
  • Cảm thấy lo lắng quá mức, bồn chồn, bất an.
  • Cảm thấy kiệt sức, không còn năng lượng để vận động, sinh hoạt và làm việc.
  • Thiếu tự tin, thu mình và từ chối các giao tiếp xã hội, không muốn ra ngoài.
  • Rối loạn giấc ngủ.
  • Giảm trí nhớ, giảm tập trung.
  • Chán ăn, ăn không ngon miệng.
  • Dễ khóc nức nở, thường xảy ra ngay cả với lý do nhỏ nhặt.

Dựa trên các triệu chứng trên thì sản phụ cần đi khám bác sĩ chuyên khoa tâm thần ngay không đợi hết 6 tuần hậu sản mới đi khám bác sĩ.

Nếu sản phụ có hành vi ngược đãi hoặc xâm hại trẻ hoặc nghiêm trọng hơn là có ý sát hại trẻ hoặc ý tưởng tự sát cả mẹ lẫn con thì đó là tình trạng cấp cứu về tâm thần, cần yêu cầu can thiệp y khoa khẩn cấp.

Điều trị trầm cảm sau sinh

Điều trị trầm cảm sau sinh với thuốc chống trầm cảm là quan trọng và chính yếu, trong đó nhóm MAOI và nhóm chống trầm cảm 3 vòng không được khuyến cáo dùng, nhóm SSRI (ức chế tái hấp thu có chọn lọc serotonine, trừ Fluoxetine) là nhóm thích hợp nhất để điều trị.

Điều trị trầm cảm sau sinh nên được tham vấn và đánh giá đầy đủ của bác sĩ chuyên khoa về tâm thần người lớn. Đối thoại một và một (bác sĩ – bệnh nhân) trong không gian riêng tư, yên tĩnh sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ trầm cảm và ảnh hưởng cũng như tiên lượng việc điều trị, diễn tiến sang dạng trầm cảm nguy hiểm.

Bước quan trọng tiếp theo trong việc điều trị trầm cảm sau sinh là cuộc đối thoại của bác sĩ với những người thân đồng hành, sống chung, chăm sóc người bệnh như cha, mẹ, chồng, anh, chị, em trong nhà, bạn thân, để tham vấn vai trò nâng đỡ tinh thần và giúp người bệnh kiểm soát hành vi, cũng như nhận biết các mức độ biểu hiện của trầm cảm sau sinh.

Điều trị rối loạn giấc ngủ, chú ý cân bằng dinh dưỡng, vận động 30-60 phút/ ngày, uống đủ nước 6-8 ly x 200ml/ ngày.

Phòng ngừa trầm cảm sau sinh

Phụ nữ trước ngưỡng cửa lập gia đình, cần khám tâm thần tiền hôn nhân hai vợ chồng, học hỏi, chuẩn bị kiến thức cho đời sống gia đình, sức khỏe sinh sản, sơ sinh và nhi khoa sau này để không bị bỡ ngỡ, tự tin chăm lo cho bản thân, thai kỳ và hậu sản.

Tầm soát thường qui trong thời kỳ mang thai, sau sinh và các trường hợp có tiền sử liên quan đến trầm cảm trước đó.

Rèn luyện lối sống cân bằng về dinh dưỡng, thời gian, công việc, giải trí, giấc ngủ sẽ giúp phòng ngừa tình trạng trầm cảm trước, trong và sau sinh.

Vai trò người chồng, người thân sống chung trong gia đình đồng hành, quan tâm, hiểu biết và chia sẻ những lo lắng, những thay đổi về tâm thần trong và sau thai kỳ sẽ giúp phát hiện sớm trầm cảm sau sinh và ngăn ngừa diễn tiến nặng.

ThS. BS Nguyễn Thị Thanh Tâm

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Cúm mùa ở trẻ em

Cúm là bệnh truyền nhiễm do virus influenza A và B, gây ra đợt dịch cúm hàng năm, nặng nề hơn là đại dịch toàn cầu. Theo CDC, ở Mỹ, ước đoán hàng năm có …

Có nên phơi nắng cho con?

Uống sữa giàu Canxi có thể giúp cho con đạt được chiều cao vượt trội. Thật ra điều này có đúng không thưa BS ? Hiện nay có rất nhiều gia đình khi chọn sữa cho …

Mỗi năm đến hè… phụ huynh phát rầu

Sau một năm học vất vả cùng những đợt thi căng thẳng, các em học sinh bắt đầu bước vào kỳ nghỉ hè để thư giãn và phục hồi năng lượng. Thế nhưng, đây cũng …

Chuẩn bị gì trước khi mang thai?

Mang thai là thiên chức của người phụ nữ, mang thai cũng là hiện tượng sinh lý bình thường trong cuộc đời người phụ nữ. Gia đình tròn vẹn khi có tiếng khóc trẻ thơ …

Siêu âm canh ngày rụng trứng có thật sự hiệu quả?

Từ trước đến nay, có một cách làm khá phổ biến ở Việt Nam là siêu âm “canh noãn” để dễ có thai. Rất nhiều cặp vợ chồng nghĩ là khi khó có con, thì …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi