Thời mãn kinh và bổ sung nội tiết tố sao cho đúng?

Thời mãn kinh là gì?

  • Mãn kinh là giai đoạn sinh lý bình thường trong cuộc đời người phụ nữ. Mãn kinh đánh dấu sự nghỉ ngơi hoàn toàn của buồng trứng với biểu hiện dừng hẳn kinh nguyệt và giai đoạn sinh sản ở phụ nữ.
  • Tuổi mãn kinh bao gồm thời kỳ trước, trong và sau mãn kinh.
  • Tuổi mãn kinh trung bình ở phụ nữ Việt Nam từ 48 – 52 tuổi.

– Mãn kinh sớm: xảy ra trước 40 tuổi do suy buồng trứng sớm nguyên phát hoặc thứ phát sau phẫu thuật cắt bỏ 2 buồng trứng, xạ trị, các bệnh lý như suy tuyến yên, u tuyến yên, suy giáp.

– Mãn kinh muộn: Xảy ra sau 55 tuổi.

  • Mãn kinh được chẩn đoán chủ yếu dựa trên lâm sàng, khi người phụ nữ tự nhiên không có kinh trong 12 tháng liên tiếp mà không hề liên quan đến tình trạng bệnh lý, thuốc hoặc phẫu thuật cắt bỏ hai buồng trứng.
  • Mãn kinh còn được chẩn đoán qua xét nghiệm nội tiết tố gồm FSH > 40mUI/mL và/ hoặc Estradiol < 50pg/L ở 2 lần cách nhau 6 tuần đối với các trường hợp sau:

– Phụ nữ trẻ < 40 tuổi mà mất kinh liên tiếp 12 tháng hoặc có các triệu chứng rối loạn của tiền mãn kinh, mãn kinh.

– Phụ nữ đã bị cắt tử cung mà có một số các triệu chứng của rối loạn tiền mãn kinh, mãn kinh.

  • Tiền mãn kinh: Là giai đoạn kéo dài khoảng 2 đến 5 năm trước khi kinh nguyệt dừng hẳn.

Các biểu hiện thời mãn kinh

  • Căn nguyên gây ra các biểu hiện rối loạn, khó chịu, tăng nguy cơ bệnh tật như tim mạch, tiểu đường, tăng mỡ máu, loãng xương, đau khớp, mất ngủ, lo âu, trầm cảm… cho người phụ nữ thời mãn kinh là do thiếu hụt nội tiết tố nữ hậu quả của suy yếu chức năng hoặc ngừng hẳn sự chế tiết nội tiết nữ từ buồng trứng.
  • Các dấu hiệu của tiền mãn kinh:

– Rối loạn kinh nguyệt: dưới dạng chu kỳ kinh ngắn lại chưa được 21 ngày đã ra kinh hoặc chu kỳ thưa ra trên 35 ngày mới ra kinh, ra máu kéo dài trên 8 ngày hoặc ra máu kinh nhiều gây mệt mỏi, xanh xao, chóng mặt.

– Xuất hiện hội chứng tiền kinh: tăng cân, lo âu, căng thẳng, đau vú…

– Cần thận trọng tìm các nguyên nhân bất thường khác gây rối loạn kinh nguyệt, đặc biệt là các bệnh lý ung thư phụ khoa ở độ tuổi tiền mãn kinh – mãn kinh.

  • Các dấu hiệu của mãn kinh: Mất kinh tự nhiên liên tiếp 12 tháng có thể kèm theo hay không các biểu hiện sau:
  1. Rối loạn vận mạch

Cơn bốc hỏa

– Thường xảy ra đột ngột, tự nhiên cảm thấy bốc nóng bừng ở mặt, cổ, ngực.

– Cơn bốc hỏa xảy ra chừng vài phút, có thể ngắn hơn, chỉ vài giây, nhưng thường kèm theo triệu chứng vã mồ hôi. Thường các cơn bốc hỏa hay xảy ra vào ban đêm hoặc trong khi có stress.

– Triệu chứng này thường kéo dài 6 tháng đến vài năm, có thể 2 – 3 năm nhưng cũng có người đến 5 năm.

Vã mồ hôi

– Có thể kèm theo cơn bốc hỏa ở mặt hay xảy ra đơn lẻ.

– Vã mồ hôi cũng thường xảy ra vào ban đêm nên gây mất ngủ, khó chịu.

  1. Biểu hiện thần kinh, tâm lý, cơ xương khớp

– Hồi hộp, mệt mỏi, khó chịu, giảm tập trung.

– Mất ngủ, lo lắng, cáu gắt, trầm cảm.

– Cơn chóng mặt do suy giảm tuần hoàn não, suy yếu hệ tiền đình.

– Đau nhức xương khớp, có thể xuất hiện cơn đau nhức nửa đầu (migrain).

– Teo, nhão cơ, giảm giữ thăng bằng, nguy cơ té ngã.

  1. Biểu hiện trên cơ quan tiết niệu – sinh dục

– Âm đạo khô teo, giao hợp đau, dễ bị viêm, nhiễm khuẩn, khám âm đạo thấy niêm mạc mỏng, khô, nhợt nhạt.

– Giảm ham muốn tình dục, giảm khoái cảm.

– Các dây chằng giữ tử cung và các cơ quan vùng chậu mất tính đàn hồi và sức căng nên dễ dẫn đến sa tạng chậu các thể như sa tử cung, sa bàng quang, sa trực tràng, tiểu không tự chủ khi gắng sức.

– Tử cung, cổ tử cung, buồng trứng teo nhỏ.

– Nội mạc tử cung mỏng, đôi khi gây xuất huyết do viêm teo nội mạc tử cung.

– Niêm mạc đường tiết niệu cũng teo mỏng, dễ nhiễm trùng tiểu, tiểu gấp hoặc tiểu gấp không kiểm soát, bàng quang tăng co bóp mất kiểm soát gây tiểu són, đau tức bàng quang khi mắc tiểu, có khi đau bàng quang lúc trong hoặc sau đi tiểu, tiểu nhiều lần, tiểu đêm.

 

Các biến chứng mãn kinh

  • Trầm cảm.
  • Mất ngủ, suy nhược cơ thể.
  • Viêm tiết niệu, sinh dục khó dứt.
  • Chèn ép các rễ thần kinh gây đau, giảm vận động do thoái hóa, lún sụt khớp cột sống cổ, lưng.
  • Gãy xương do loãng xương, teo cơ làm té ngã.
  • Tai nạn do giảm, mất trí nhớ.
  • Đột quỵ do tăng huyết áp, thuyên tắc mạch, nhồi máu cơ tim.
  • Biến chứng của tiểu đường, tăng mỡ máu.

 

Bổ sung nội tiết tố thời mãn kinh thế nào cho đúng

  • Điều trị các rối loạn thời mãn kinh có 2 phương pháp chủ yếu: không nội tiết tố nữ và có nội tiết tố nữ.
  • Bổ sung nội tiết tố nữ là đưa các sản phẩm nội tiết thiên nhiên thường chiết xuất từ mầm đậu nành hoặc nội tiết nữ tổng hợp từ bên ngoài vào cơ thể người phụ nữ, hấp thụ vào máu qua các đường uống, thoa da, dán trên da, đặt âm đạo.
  • Việc điều trị, ổn định các tình trạng rối loạn cơ thể thời mãn kinh được bác sĩ đánh giá, tham khảo và thảo luận với người bệnh qua thang đo đánh giá tình trạng mãn kinh, nhằm đo lường mức độ ảnh hưởng sức khỏe của các nhóm triệu chứng mãn kinh. Thang đo này được kết hợp với việc đánh giá các yếu tố nguy cơ về tim mạch, loãng xương, ung thư mà bác sĩ cân nhắc và tham vấn cho người bệnh về lợi ích và nguy cơ khi điều trị nội tiết tố nữ, các rối loạn mãn kinh, cũng như dự phòng các biến chứng tình trạng do mãn kinh gây ra. Quá đó giúp hướng dẫn chọn lựa điều trị, theo dõi hiệu quả điều trị.

Isoflavone: nội tiết tố nữ tự nhiên

Thực phẩm chức năng gần giống với Estrogen tự nhiên chiết xuất từ đậu nành với hàm lượng 40 -80 mg/ ngày, theo dõi tác dụng trong 12 tuần.

Chất bôi trơn âm đạo (Lubricant)

Khuyến cáo dùng cho phụ nữ không tiết đủ dịch nhờn cần thiết cho quan hệ tình dục, nhất là trong thời gian nội tiết tố bổ sung chưa phát huy tác dụng. Nguy cơ có thể kích ứng, hoặc làm tăng nguy cơ viêm âm đạo do tạp khuẩn với loại gel thân dầu hoặc bảo quản gel không đảm bảo vệ sinh.

Chất giữ ẩm âm đạo

  • Là lựa chọn đầu tay trong điều trị khô teo âm đạo bên cạnh việc bổ sung nội tiết tố nữ.
  • Khuyến cáo sử dụng ít nhất 2 lần/ tuần giúp giảm triệu chứng khô teo âm đạo và cân bằng pH sinh lý âm đạo (thành phần polymer polycarbophil).

Hormon điều trị mãn kinh (MHT: Menopause Hormonal Therapy)

  • Lợi ích điều trị hormon mãn kinh

– Là liệu pháp điều trị hiệu quả nhất các rối loạn mãn kinh liên quan rối loạn vận mạch (cơn bốc hỏa) và tiết niệu.

– Ngoài ra còn có tác dụng cải thiện các tình trạng khác như: đau xương khớp, bứt rứt, khó chịu, mất ngủ, suy giảm chức năng tình dục, hội chứng niệu dục mãn kinh.

– Dự phòng các tình trạng: loãng xương, tiểu đường tuýp 2, sa sút trí tuệ, trầm cảm, xơ vữa động mạch.

  • Nguy cơ điều trị hormon mãn kinh

– Ung thư các cơ quan sinh dục phụ thuộc Estrogen: vú, nội mạc tử cung, thân tử cung.

– Tăng đông tạo huyết khối, tăng lipid máu, tăng huyết áp nếu dùng kéo dài nhiều năm, nguy cơ càng cao ở phụ nữ trên 60 tuổi.

  • Nguyên tắc sử dụng nội tiết điều trị mãn kinh: liều thấp nhất có hiệu quả.

– Sử dụng hormon mãn kinh trong giai đoạn “cửa sổ”:

+ Phụ nữ dưới 60 tuổi hoặc mãn kinh dưới 10 năm.

+ Phụ nữ trên 60 tuổi nhưng việc điều trị cho thấy có lợi ích hơn nguy cơ.

– Những trường hợp suy buồng trứng sớm: liều Estrogen cao hơn liều chuẩn, giảm dần, kéo dài đến tuổi mãn kinh tự nhiên (52 tuổi) nhưng không dừng lại trước 45 tuổi trừ khi nguy cơ nhiều hơn lợi ích. Dùng kèm Progestogen nếu còn tử cung.

– Các đối tượng khác như: tăng huyết áp, béo phì, rối loạn lipid máu, tiểu đường, không có chống chỉ định hormon mãn kinh, cần theo dõi chặt chẽ khi sử dụng hormon mãn kinh và nên dùng loại Estrogen qua da để hạn chế tác dụng phụ.

– Thời gian sử dụng tùy thuộc vào thể trạng và yêu cầu từng người.

– Phối hợp Estrogen/Progestogen (EPT) nếu còn tử cung hoặc phụ nữ đã cắt tử cung trong các trường hợp sau: do ung thư nội mạc tử cung, bệnh lý lạc nội mạc tử cung, cắt tử cung bán phần. Không cần phối hợp Progestogen khi dùng Estrogen tại âm đạo.

– Để giống với sinh lý, Estrogen được dùng là Estrogen tự nhiên hoặc gần giống với tự nhiên. Estrogen đường qua da hoặc niêm mạc âm đạo có ưu điểm không qua chuyển hóa ban đầu qua gan, ít tác động vào yếu tố đông máu nên ít nguy cơ tạo huyết khối, viêm mạch, bệnh mạch vành, tính sinh khả dụng cao hơn cũng như tác động kéo dài hơn Estrogen đường uống.

Các dạng và liều lượng Estrogen điều trị (ET) liên tục không ngưng

  • Progesterone dạng vi hạt được coi là lựa chọn an toàn, có thể ít gây nguy cơ ung thư vú, tác dụng GABA làm dịu nhẹ, an thần cho phụ nữ mãn kinh nhưng không ảnh hưởng nhận thức ban ngày. Ngoài ra dạng Progesterone vi hạt còn có tính ít giữ muối nước, giảm nguy cơ tim mạch và huyết áp.

Các dạng Progestogen dùng trong điều trị hormon mãn kinh

  • Medroxyprogesterone acetate (MPA) (2.5 mg mỗi ngày/ tháng hoặc 5 mg trong 12-14 ngày/tháng).
  • Micronized progesterone (100 mg mỗi ngày hoặc 200 mg trong 12 – 14 ngày/tháng).
  • Norethindrone acetate (0.35 mg mỗi ngày hoặc 5 mg trong 12- 14 ngày/tháng).
  • Dydrogesterone (10mg mỗi ngày hoặc 20 mg trong 12-14 ngày/tháng).
  • Drospirenone (3 mg mỗi ngày).
  • Levonorgestrel (0.075 mg mỗi ngày).

Các dạng phối hợp hormon Estrogen và Progestogen thường dùng

Chống chỉ định sử dụng nội tiết điều trị mãn kinh

  • Có ung thư hay nghi ngờ ung thư phụ thuộc nội tiết.
  • Có thai hay nghi ngờ có thai.
  • Tăng sinh nội mạc tử cung chưa điều trị.
  • Có khối u liên quan đến nội tiết.
  • Tăng huyết áp, tăng mỡ máu chưa điều trị.
  • Đã bị viêm tắc tĩnh mạch hay động mạch.
  • Đang bị xuất huyết âm đạo bất thường chưa chẩn đoán được nguyên nhân.
  • Bệnh gan thận cấp tính, suy gan, thận.
  • Rối loạn chuyển hóa Porphylria.
  • Nhạy cảm với Estrogen, Progestogen hoặc các thành phần trong nội tiết thay thế.

 

Dự phòng các rối loạn và biến chứng mãn kinh

Phụ nữ thời mãn kinh cần tham vấn bác sĩ phụ sản cung cấp thông tin

  • Về các triệu chứng cơ năng của tuổi mãn kinh và hiểu rõ nguyên nhân của các triệu chứng là những thay đổi nội tiết chứ không phải bệnh lý.
  • Kiến thức về những bệnh lý mà tuổi mãn kinh thường gặp, cách dự phòng, chẩn đoán sớm và điều trị.
  • Kiến thức về các biện pháp điều trị và dự phòng các triệu chứng và bệnh lý nói trên, phân tích rõ về hiệu quả cũng như các tác dụng phụ có thể có của các cách điều trị, đưa ra lịch theo dõi và thời gian cần điều trị đối với mỗi triệu chứng và bệnh lý.
  • Giải thích rõ các bệnh ung thư có thể xảy ra cho phụ nữ tuổi mãn kinh, cố gắng tập trung tìm hiểu các hướng dẫn làm các xét nghiệm để phát hiện sớm các loại ung thư ở phụ nữ cao tuổi như ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư nội mạc tử cung…

Thay đổi lối sống thời mãn kinh

  • Giữ tinh thần thanh thản, vui tươi, cảm thấy có ích cho gia đình và xã hội.
  • Cần có hoạt động thể lực kèm theo hoạt động trí tuệ, tăng cường hoạt động ban ngày ngoài trời.
  • Kiểm soát cân nặng.
  • Hạn chế các chất kích thích như trà đậm, bia, rượu, cà phê, thuốc lá.
  • Đảm bảo ngủ sâu, đủ giấc, giảm căng thẳng, stress.

Chế độ dinh dưỡng

  • Dinh dưỡng khoa học đầy đủ đảm bảo các thành phần đường, đạm, béo, chất xơ, Vitamin và khoáng chất.
  • Đảm bảo đủ nước cho nhu cầu cơ thể, tránh táo bón, nhiễm trùng tiểu.
  • Hạn chế muối, dầu mỡ, thức ăn / uống / hoa quả có chỉ số đường (GI) cao, ăn ngũ cốc nguyên hạt, cá.
  • Uống bổ sung Canci 800mg/ngày, VitD3 600 UI/ngày.
  • Ăn nhẹ vào buổi tối.

ThS. BS Nguyễn Thị Thanh Tâm

Giám đốc chuyên môn

Phòng khám Đa khoa SIM Medical Center

Theo Tạp chí Sức Khỏe

 

 

 

 

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Bảo tồn chức năng Sinh sản - Tình dục cho phụ nữ trẻ mắc ung thư giai đoạn sớm

Ung thư phụ khoa là bệnh lý ác tính thường gặp ở nữ giới. Điều đáng nói là tỷ lệ ngày càng cao bệnh nhân bị ung thư trước khi được làm mẹ. Việc điều …

Tái sinh từ sự lão hóa

Dân gian ta thường hay ví von về gia đình - một đơn vị tế bào trong xã hội, rằng “Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm”, điều này góp phần khẳng định …

Mãn kinh - Những nỗi lo nào sẽ đến?

Buồng trứng là cơ quan quyết định những đặc tính sinh dục nữ như khả năng sinh sản, hiện tượng hành kinh, các đường cong quyến rũ, làn da căng mịn cho đến giọng nói …

Trẻ sanh non, nhẹ cân có thể không may mắn trong tình yêu

Mới đây, một nghiên cứu trên qui mô rộng đã cho thấy: những người trưởng thành đã từng là trẻ sanh non hoặc sanh nhẹ cân có thể ít có những mối quan hệ tình …

Chuẩn bị gì trước khi mang thai?

Mang thai là thiên chức của người phụ nữ, mang thai cũng là hiện tượng sinh lý bình thường trong cuộc đời người phụ nữ. Gia đình tròn vẹn khi có tiếng khóc trẻ thơ …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi