Thai phụ nghén nên ăn gì, uống gì?

Khi mang thai người mẹ trải qua nhiều thay đổi, từ chuyển hóa đến hệ miễn dịch, từ hoạt động thần kinh, hô hấp, tim mạch, đến tiêu hóa, đặc biệt là những thay đổi về nội tiết tố trong thai kỳ sẽ tăng dần suốt thời kỳ mang thai, để nuôi phôi thai sau đó giúp phôi phát triển thành thai nhi.

Nội tiết progesterol sẽ tăng dần trong thai kỳ, có tác dụng làm giảm co thắt trương lực cơ trơn tử cung, giúp gìn giữ phôi thai phát triển trong lòng tử cung trong tam cá nguyệt đầu thai kỳ. Ngoài ra, progesterol cũng có tác dụng lên toàn bộ hệ thống cơ trơn đường tiêu hóa rất sớm như: 

  • Tại thực quản: progesterol gây giảm trương lực cơ vòng thực quản, gây hiện tượng trào ngược thực quản, dịch vị trào ngược lên thực quản gây nóng rát, ợ hơi, ợ chua, buồn nôn, nôn…
  • Dạ dày: progesterol giảm co bóp thức ăn sẽ nằm lâu hơn, nên sản phụ cảm giác ăn không ngon, khó tiêu, đầy hơi chán ăn…
  • Ăn uống kém, do nôn ói, ăn không đủ chất dinh dưỡng, thiếu chất xơ, nên đường tiêu hóa cũng rối loạn hấp thu, chuyển hóa và thải độc, làm cho sản phụ thường hay táo bón.

Các dấu hiệu nôn, buồn nôn, ăn không ngon, thay đổi vị giác thường xảy ra ở 3 tháng đầu thai kỳ, dân gian thường gọi là nghén và các dấu hiệu nghén sẽ giảm dần khi thai lớn. Vì thế nguồn dự trữ dinh dưỡng trước khi mang thai của người mẹ rất quan trọng, giúp cho việc duy trì sức khỏe cho mẹ và cả thai nhi.

Thiếu dinh dưỡng trong từng giai đoạn thai kỳ sẽ liên quan đến một số bệnh mạn tính khác nhau. Mẹ thiếu dinh dưỡng vào đầu thai kỳ, trẻ có nguy cơ bệnh béo phì và bệnh tim mạch khi trưởng thành. Mẹ thừa dinh dưỡng giai đoạn đầu thai kỳ, sẽ có nguy cơ tăng cân nhanh ở giai đoạn sau của thai kỳ. Đây là nguyên nhân làm gia tăng tỷ lệ sanh con to, tăng tỷ lệ mổ lấy thai, tăng các nguy cơ tai biến sản khoa, băng huyết sau sanh, tăng huyết áp, đái tháo đường thai kỳ làm tăng nguy cơ tử vong cho cả mẹ lẫn con.

Chính vì các lý do trên, các phụ nữ mang thai cần tuân thủ các nguyên tắc dinh dưỡng như sau:

1/ Cung cấp đầy đủ năng lượng

Đối với phụ nữ có thai, nhu cầu năng lượng khuyến nghị tùy thuộc vào tuổi thai, tình trạng dinh dưỡng… Trong tam cá nguyệt đầu, khuyến nghị tăng cân của thai phụ chỉ khoảng 0 – 2kg, tương đương với mức nhu cầu năng lượng tăng thêm khoảng 50kcal/ngày so với trước khi mang thai. Việc bồi dưỡng hoặc tăng nhu cầu năng lượng quá mức trong giai đoạn này là chưa cần thiết. Nhu cầu năng lượng của phụ nữ mang thai trong tam cá nguyệt thứ hai và ba sẽ cần bổ sung thêm từ 250 – 450kcal/ngày so với trước khi có thai.

2/ Protein

Protein tham gia vào thành phần cấu tạo nên tế bào và nhiều quá trình khác. Khi mang thai, nhu cầu protein của người mẹ tăng lên, giúp việc xây dựng và phát triển cơ thể của trẻ. Bữa ăn của bà mẹ cần phối hợp giữa protein động vật và protein thực vật. Các thực phẩm cung cấp protein động vật bao gồm thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua, thủy hải sản… Các thực phẩm cung cấp protein thực vật bao gồm đậu tương, đậu xanh, các loại đậu khác và vừng lạc.

3/ Lipid

Lipid là dung môi để hòa tan các vitamin tan trong chất béo, mặt khác lipid cũng là thành phần cung cấp năng lượng quan trọng trong khẩu phần. Lipid trong cơ thể đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc màng tế bào và dự trữ trong các mô như nguồn năng lượng dự trữ của cơ thể. Nguồn cung cấp lipid là dầu, mỡ và các loại hạt có dầu như lạc, vừng, hạt điều…

Lipid đặc biệt quan trọng trong thời gian mang thai, quan trọng nhất là lipid tham gia vào quá trình hình thành và phát triển não trong quá trình mang thai và bảo đảm chất lượng của sữa mẹ. Nhu cầu khuyến nghị Lipid cho phụ nữ có thai nên được bổ sung thêm 1,5 – 15g/ngày so với trước khi có thai.

4/ Glucid

Glucid là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể. Trong khẩu phần ăn hàng ngày hơn 50% tổng số năng lượng là do glucid cung cấp. Ngoài vai trò sinh năng lượng, glucid có cả vai trò tạo hình và điều hòa hoạt động của cơ thể. Nguồn glucid chủ yếu trong khẩu phần là từ gạo, bún, miến, phở, khoai, củ… Nhu cầu khuyến nghị Glucid cho phụ nữ có thai nên được bổ sung thêm 7 – 70g/ngày so với trước khi có thai.

Ngoài ra cần cung cấp đủ chất xơ, vitamin và chất khoáng theo nhu cầu khuyến nghị. Rau xanh chọn rau lá cung cấp nhiều chất xơ: rau ngót, rau dền, mồng tơi, rau cải bó xôi, bông cải xanh, đậu que, đậu đũa… Đừng quên củ gừng khi chế biến thực phẩm nên cho thêm vào tùy món ăn, hoặc gừng làm mứt giúp sản phụ giảm nôn rất hiệu quả. Trái cây như táo, chuối, trái bơ, cam, quít, bưởi, thanh long… trái cây nên ăn tươi, mới, giá trị dinh dưỡng cao, hàm lượng vitamin trong trái cây ít hao hụt khi sử dụng, khi dùng trái cây nên hạn chế ép nước, hầm nhừ xay nhuyễn là giảm giá dinh dưỡng và mất một lượng chất xơ đáng kể trong quá trình chế biến

Để hạn chế nghén và vẫn cung cấp đủ năng lượng cũng như các chất dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, khi thiết kế bữa ăn và sinh hoạt hàng ngày cần lưu ý thêm mấy vấn đề sau:

  • Nước: Trong giai đoạn nghén có những sản phụ nôn ói nhiều có thể gây rối loạn nước và điện giải. Nên bù nước bằng đường uống, uống mỗi lần một ít, uống nhiều lần trong ngày, tổng lượng nước theo nhu cầu khuyến nghị khoảng 2 lít mỗi ngày, các loại nước uống được như: nước dừa tươi, nước trà gừng, trà tim sen, nước đậu đen, đậu đỏ…
  • Chia nhiều bữa thành 5 – 6 lần trong ngày, hạn chế ăn nhiều trong mỗi bữa ăn, ăn vừa đủ no, không bỏ bữa.
  • Chọn thức ăn dễ tiêu hóa, dễ hấp thu, hạn chế các món nhiều dầu mỡ.
  • Các món sau khi chế biến cho vào dĩa, chén, tô, bằng gốm sứ, trang trí món ăn bắt mắt đẹp, mùi vị hấp dẫn cũng làm giảm cảm giác nghén của thai phụ.
  • Thức ăn sau chế biến cần dùng ngay, tránh hâm nhiều lần làm giảm giá trị dinh dưỡng và dễ ngộ độc thực phẩm.
  • Ăn chậm nhai kỹ, tránh dùng nhiều gia vị kích thích như ớt cay, tránh ăn quá mặn.
  • Không dùng rượu mạnh, bia, hút thuốc lá…
  • Các thuốc dùng trong giai đoạn nghén như thuốc giảm gò, nội tiết dưỡng thai, giảm nôn, thuốc dạ dày các loại thuốc bổ sung Vitamin, khoáng chất các mẹ bầu sử dụng theo y lệnh của bác sĩ sản khoa.

BS CKI Võ Thị Đem

Trưởng khoa Dinh Dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Từ Dũ

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Giảm cân sau sinh

Sau sinh, các bà mẹ thường dễ bị “trầm cảm” vì thân hình sồ sề với với bụng “bầy nhầy” đầy mỡ và số ký vẫn còn hơn hồi con gái cả chục ký. Có …

Tuyến nào lao đao khiến nàng hụt hơi?

Thống kê thực hiện trong tháng vừa rồi với 100 nữ bệnh nhân trong độ tuổi 30-50 ở phòng khám, cho thấy, không dưới 70% trong số đó than phiền vì mau mệt khi gắng …

Tầm soát ung thư cổ tử cung

Ung thư cổ tử cung (UTCTC) là một trong những ung thư phổ biến của phụ nữ trên thế giới. Tại Việt Nam, bệnh này đứng hàng thứ 2 sau ung thư vú. Mặc dù …

Calcium trong lúc mang thai và … đức phật

Calcium trong lúc mang thai và … đức phật Tựa đề này có vẻ hơi lạ lùng, nhưng tôi có lí do để liên tưởng đến Phật khi bàn về nhu cầu calcium trong lúc mang …

Kiến thức cần biết khi khám phụ khoa

Kiến thức cần biết khi khám phụ khoa Sức Khỏe - Khám phụ khoa đơn thuần là khám sức khỏe cho vùng âm đạo. Thói quen này giúp “khu vực nhạy cảm” của chị em luôn …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi