Tăng huyết áp và mối liên quan với đột quỵ

Một thanh niên, khoảng ngoài 50 tuổi, tạng người to con, nhập viện vì hôn mê với mức huyết áp 200/100 mmHg; Một ông cụ ngoài 90 tuổi, sáng sớm người nhà đánh thức không mở mắt, lay gọi không trả lời, người nhà đo huyết áp 210/110 mmHg, Một người phụ nữ ngoài 60 , đang làm việc đột ngột ngã ngụy từ từ, nói đớ, được người nhà đo huyết áp 220/110 mmHg. Cả 03 trường hợp khi vào viện, được chụp CT scan sọ để xác định chẩn đoán, thì cả 03 đều là xuất huyết trong não, mà yếu tố thúc đẩy là do cơn tăng huyết áp cấp cứu. Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ phổ biến nhất của đột quỵ, chiếm 64% ở các người bệnh đột quỵ. Đặc biệt, xuất huyết não là loại đột quỵ có tiên lượng xấu nhất trong tất cả các loại đột quỵ, có tỷ lệ tử vong cao nhất và để lại di chứng nặng nề nhất.

Tăng huyết áp và mối liên quan với đột quỵ

Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ hai trên thế giới và là nguyên nhân hàng thứ ba gây ra các tàn tật. Hàng năm có hơn 1 triệu người bị đột quỵ ở các nước Châu Âu vả gần 800 ngàn người đột quỵ ở Hoa Kỳ.

Về đột quỵ, theo Hội dột quỵ Hoa Kỳ có thể chia ra làm ba loại chính: đột ngụy do thiếu máu não (87%), xuất huyết trong não (10%) và xuất huyết dưới nhện (3%).

Đột quỵ thiếu máu được chia thành 05 loại: nhồi máu não lỗ khuyết (23%), đột quỵ do bệnh lý mạch máu nhỏ, đột quỵ do thuyên tắc huyết khối từ tim, đột quỵ do bệnh lý mạch máu lớn (trong sọ hay ngoài sọ và có hẹp > 50% hay tắc nghẽn) và đột quỵ không rõ nguyên nhân.

Xuất huyết trong não mặc dù chỉ chiếm 10% ở Hoa Kỳ, nhưng vẫn còn chiếm tỉ lệ cao (10 – 30%) ở các nước có mức thu nhập trung bình – thấp. Mặc dù nhiều năm qua, y học đã đạt được nhiều tiến bộ trong chăm sóc và giảm tử vong ở các trường hợp đột quỵ thiếu máu, nhưng tử vong do xuất huyết não vẫn cao và di chứng tàn tật để lại rất nặng nề.

Xuất huyết trong não: 85% các trường hợp là do bệnh lý mạch máu nhỏ (mà đại diện là bệnh mạch máu do tăng huyết áp hay xơ vữa, một ít là bệnh amyloid), phần còn lại do bệnh các mạch máu lớn (như dị dạng mạch máu, u mạch máu thể hang, phình mạch và huyết khối tĩnh mạch hay các u tân sinh), một phần khác là do tình trạng rối loạn đông máu gây xuất huyết do việc sử dụng các thuốc kháng đông.

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ phổ biến nhất của đột quỵ, chiếm 64% ở các người bệnh đột quỵ. Các bằng chứng cho thấy rằng việc tầm soát và điều trị tăng huyết áp giúp ngăn ngừa các bệnh lý tim mạch (CVD) và làm giảm tử vong. Hiện tại huyết áp mục tiêu, lý tưởng trong dự phòng đột quỵ nguyên phát hay dự phòng thứ phát là huyết áp < 140/90 mmHg (theo hướng dẫn của Hội đột quỵ Hoa Kỳ). Ở một số người bệnh có nhồi máu não lỗ khuyết gần đây, do tổn thương các mạch máu nhỏ vùng sâu và hay gặp ở người bệnh tăng huyết áp, thì mức huyết áp tâm thu mục tiêu được khuyến cáo là < 130 mmHg.

Những người bệnh có tăng huyết áp mãn tính thường có khả năng dung nạp mức huyết áp cao hơn những người mà có mức huyết áp bình thường trước đó. Các trường hợp người bệnh đã từng bị cơn tăng huyết áp cấp cứu (huyết áp > 180/120 mmHg kèm các tổn thương cơ quan do biến chứng tăng huyết áp) mà không điều trị sau đó, tỷ lệ tử vong trong vòng một năm tăng cao lên đến 79%.

Tăng huyết áp có 3 dạng: tăng huyết thường xuyên, tăng huyết áp ẩn dấu và tăng huyết áp áo choàng trắng. Các trường hợp tăng huyết áp thường xuyên, do tình trạng điều chỉnh để thích nghi của cơ thể nên người bệnh ít có triệu chứng, vì vậy có thể không để ý đến mức huyết áp. Đối với trường hợp này hay ở những người có kiểu tăng huyết áp dạng ẩn dấu/ áo choàng trắng thì chỉ khi huyết áp có biến động tăng thật cao, thay đổi đột ngột thì người bệnh mới có triệu chứng như mệt, nóng bừng mặt, hồi hộp, đau đầu, tê tay, nhức mắt, đau ngực, khó thở, yếu liệt…

Các trường người bệnh có mức huyết áp cao thường xuyên, mặc dù không triệu chứng, nhưng tùy vào mức độ huyết áp tăng cao mà các cơ quan đích (tim, não, thận, mắt, và mạch máu) sẽ bị tổn thương nhanh hay chậm và nhiều hay ít theo thời gian. Chính vì vậy, rất nhiều trường hợp người bệnh bị tăng huyết áp có diễn tiến âm thầm đến Suy thận mạn nặng lúc nào mà không hay biết.

Tăng huyết áp và mối liên quan với đột quỵMạch máu của mỗi người sẽ bị lão hóa và hư hại theo thời gian. Đó là một quy luật tất yếu. Một người càng có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, đái tháo đường, thuốc lá, rối loạn lipid, thừa cân, lối sống ít vận động, sử dụng lượng nhiều chất uống có cồn, yếu tố kinh tế xã hội… thì tổn thương của các mạch máu càng diễn tiến nhanh hơn như: thành mạch yếu, lòng mạch hẹp, dễ bị tắc nghẽn, tăng độ xơ cứng, giảm tính đàn hồi và dễ bị vỡ khi áp lực lòng mạch tăng cao đột ngột do huyết áp tăng.

Các trường hợp huyết áp tăng cao đột biến như tăng huyết áp áo choàng trắng, tăng huyết áp ẩn dấu hay cơn tăng huyết áp khẩn cấp, cấp cứu ở người có mức huyết áp thường xuyên cao là một trong những yếu tố thuận lợi gây đột thiếu máu não và xuất huyết não.

Trong trường hợp xuất huyết trong não, tùy thuộc vào thể tích xuất huyết lượng lớn hay nhỏ và vị trí xuất huyết mà có tiên lượng tử vong và di chứng. Các khối xuất huyết gây hiệu ứng choáng chỗ, gây phù nề mô não xung quanh, lan rộng, làm giảm máu tưới, gây tăng áp lực nội sọ và gây tụt não dẫn đến tử vong.

Tóm lại, xuất huyết não là loại đột quỵ có tiên lượng xấu nhất trong tất cả các loại đột quỵ, có tỷ lệ tử vong cao nhất và để lại di chứng nặng nề nhất. Xuất huyết não còn chiếm tỉ lệ cao (lên đến 30%) trong nhóm đột quỵ ở các nước có thu nhập trung bình-thấp. Việc phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp đã được chứng minh làm giảm tỷ lệ tử vong tim mạch nói chung và tỷ lệ đột quỵ nói riêng. Mục tiêu huyết áp lý tưởng chúng ta cần đạt đến là < 130/80 mmHg (theo Hội Tim Mạch Hoa Kỳ 2020).

BS CK2 Nguyễn Quang Trung

Phó khoa Tim mạch – BV Nhân dân Gia Định

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Tăng huyết áp - Có phải uống thuốc hạ huyết áp suốt đời không?

Theo khuyến cáo, phải uống thuốc hạ áp khi bị Tăng huyết áp (THA). THA nếu không tìm được nguyên nhân gọi là Bệnh THA nguyên phát, chiếm hơn 90% trường hợp. Cần phân biệt …

Tăng huyết áp đột ngột và cách xử trí nhanh

Tăng huyết áp (THA) từ lâu được biết đến là một bệnh mạn tính tiến triển âm thầm không triệu chứng với những biến chứng lâu dài nặng nề thường được mệnh danh là “kẻ …

Xử trí tăng huyết áp cấp cứu

Bệnh nhân: (Reng... Reng... Reng...) bác sĩ ơi, huyết áp tăng 150/90 mmHg thì làm sao bây giờ? Bác sĩ: Chị có bị đau đầu hay khó chịu gì không? Thuốc hôm nay Chị đã uống …

Cơn tăng huyết áp – Khi nào cần đến bệnh viện cấp cứu?

Tăng huyết áp (Cao huyết áp) là một bệnh phổ biến với xu hướng ngày càng gia tăng. Tổ chức Y tế thế giới đã xếp bệnh tăng huyết áp (THA) vào nhóm “bệnh dịch …

Bệnh nào sở trường đánh lén?

Mặc dầu thầy thuốc đang có trong tay kỹ thuật chẩn đoán chính xác và phương tiện điều trị hiệu quả hơn xưa rất nhiều, bệnh tim mạch vẫn trước sau đứng đầu về tỷ …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi