Tầm quan trọng của Dinh dưỡng trước mang thai

Người phụ nữ khoẻ mạnh trước khi mang thai sẽ dự trữ nhiều loại dưỡng chất giúp thai nhi đạt được nhu cầu để phát triển mà không ảnh hưởng nhiều đến sức khoẻ của mẹ. Hơn nữa, tình trạng nghén trong thời gian đầu mang thai sẽ làm hao hụt các chất dinh dưỡng nên việc làm dồi dào nguồn dinh dưỡng dự trữ hết sức quan trọng. Bà mẹ suy dinh dưỡng, vóc dáng thấp bé và nhẹ cân, tăng huyết áp, nhiễm siêu vi, hoặc bệnh lý khác, hoặc bà mẹ nghiện thuốc trước và trong suốt quá trình mang thai cũng sẽ làm giảm lượng dưỡng chất và oxy đến nuôi dưỡng thai, dẫn đến suy dinh dưỡng bào thai. Do đó, dinh dưỡng trước khi mang thai là cực kỳ quan trọng.

Kiểm tra cân nặng trước mang thai

Cân nặng của bà mẹ từ trước khi mang thai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cân nặng của trẻ khi sinh ra. Người phụ nữ gầy hay thừa cân béo phì cũng sẽ khó thụ thai hơn so với người phụ nữ cân đối khỏe mạnh. Nhiều nghiên cứu cho thấy phụ nữ gầy sẽ có nguy cơ sinh trẻ nhẹ cân, ngay cả khi bà mẹ vẫn tăng đủ cân trong suốt thai kỳ như một người phụ nữ cân đối khỏe mạnh. Phụ nữ thừa cân thì sẽ tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe trong quá trình mang thai như đái tháo đường hoặc tăng huyết áp thai kỳ.

Do đó, cần đánh giá cân nặng hiện tại có phù hợp với chiều cao hay không bằng cách tính chỉ số khối cơ thể BMI (body mass index): BMI = (cân nặng) kg / (chiều cao)² m².

Mức BMI < 18,5 là thiếu cân (gầy), hoặc BMI ≥ 23 là thừa cân. Tốt nhất, nên giữ mức BMI trong khoảng 20-22. Ví dụ, người có chiều cao 1,6m thì nên giữ cân nặng trong khoảng 51-56kg để chuẩn bị cho một thai kỳ khỏe mạnh.

Dinh dưỡng trước mang thai

Nhiều phụ nữ cho rằng chỉ có bà mẹ mang thai mới cần chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, nên khi chưa mang thai thì ít quan tâm đến chế độ ăn và sinh hoạt. Điều này làm cho cơ thể không có được tình trạng dinh dưỡng tối ưu để đáp ứng các nhu cầu của thai kỳ, đặc biệt là nhu cầu về vi chất dinh dưỡng như sắt, acid folic, iốt, vitamin A…

Thiếu sắt sẽ dẫn đến thiếu máu

Nhiều phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có dự trữ sắt kém, do tình trạng mất máu qua chu kỳ kinh nguyệt hàng tháng. Tình trạng ăn kiêng để giữ dáng không đúng cách cũng là một trong các nguyên nhân dẫn đến nguy cơ thiếu máu và thiếu các vi chất dinh dưỡng ở phụ nữ. Thiếu sắt từ trước khi mang thai sẽ làm nặng thêm tình trạng thiếu máu, do nhu cầu sắt tăng rất cao trong thai kỳ. Do đó, cần làm đầy nguồn sắt dự trữ cho cơ thể từ chế độ ăn giàu chất sắt như thịt (đặc biệt là thịt đỏ như thịt heo, thịt bò), cá, lòng đỏ trứng, rau xanh, đậu đỗ. Sắt từ thực phẩm nguồn gốc động vật sẽ dễ hấp thu hơn sắt từ nguồn thực vật. Tuy nhiên, nếu dùng thực phẩm giàu vitamin C cùng bữa ăn sẽ giúp tăng hấp thu chất sắt nguồn gốc thực vật. Ngược lại, trà, cà phê, ca cao sẽ ức chế hấp thu sắt nguồn gốc thực vật nên cần dùng cách xa bữa ăn.

Bên cạnh chế độ ăn giàu sắt thì phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cũng cần dùng viên sắt (60mg) và acid folic (400mcg) để dự phòng thiếu máu (mỗi tuần uống 1 viên, liên tục 16 tuần mỗi năm). Nếu có thiếu máu thì cần điều trị ngay tình trạng này trước khi mang thai để đảm bảo thai phát triển tốt, giảm nguy cơ sinh non, trẻ sinh ra nhẹ cân và chết chu sinh ở trẻ, bà mẹ được an toàn, giảm nguy cơ băng huyết sau sanh, và hồi phục sức khỏe sớm sau sanh.

Thiếu acid folic hậu quả ra sao?

Ngay từ những tuần lễ đầu tiên thụ thai, khi người phụ nữ chưa nhận biết mình đã mang thai để kịp điều chỉnh chế độ ăn uống thì bào thai đã cần đến các vi chất dinh dưỡng như acid folic cho sự hình thành ống thần kinh. Thiếu acid folic trong những tuần đầu thai kỳ sẽ gây dị tật ống thần kinh như nứt đốt sống và thiếu một phần não bẩm sinh. Ống thần kinh đóng không hoàn toàn là nguyên nhân dẫn đến bại liệt, não úng thuỷ…

Phụ nữ trong độ tuổi sanh sản cần khoảng 400 mcg acid folic mỗi ngày. Để nhận đủ acid folic, người phụ nữ cần ăn các loại rau lá xanh, các loại hạt, đậu, trái cây họ cam quýt và dùng thêm acid folic dự phòng (thường dùng kết hợp trong viên sắt và acid folic) ngay từ trước khi mang thai.

Thiếu iốt

Iốt là vi chất cần thiết để tạo hormone tuyến giáp, giúp cho sự hình thành và phát triển của hệ thần kinh trung ương. Thiếu iốt trước và trong quá trình mang thai sẽ sinh ra trẻ đần độn, nếu thiếu nhẹ thì có thể dẫn đến chậm phát triển khả năng nhận thức và vận động của trẻ. Nên dùng muối iốt hoặc các chế phẩm có iốt thay cho muối thường trong chế biến, ăn uống hàng ngày để phòng tránh thiếu iốt.

Canxi

Chuẩn bị mang thai thì người phụ nữ cũng cần xây dựng bộ xương chắc khỏe để dự phòng mất canxi trong thai kỳ. Một phụ nữ được dinh dưỡng tốt trước mang thai sẽ dự trữ trên 1.000g canxi để sử dụng trong thai kỳ. Khi mang thai, nếu lượng canxi dự trữ không đầy đủ và chế độ ăn thiếu canxi thì thai nhi sẽ rút canxi từ xương của bà mẹ dẫn đến nguy cơ bị hư răng và loãng xương về sau.

Người phụ nữ trưởng thành cần khoảng 800mg canxi mỗi ngày. Để đáp ứng nhu cầu này thì cần dùng khoảng 4-5 đơn vị sữa mỗi ngày (mỗi đơn vị tương đương 100ml sữa = 100g sữa chua = 1 miếng phô mai 15g) kết hợp với chế độ ăn đa dạng các loại cá nhỏ ăn luôn xương, tép nhỏ ăn cả vỏ, rau xanh, sản phẩm từ đậu nành.

Cho da tiếp xúc ánh nắng mỗi ngày 15 phút sẽ giúp tiền vitamin D dưới da sẽ chuyển thành vitamin D làm tăng hấp thu canxi. Thường xuyên vận động như đi bộ, chạy bộ… sẽ giúp chắc xương hơn.

Ăn đa dạng và đủ các nhóm chất dinh dưỡng

Tóm lại, để đảm bảo sức khỏe chuẩn bị cho một thai kỳ khỏe mạnh thì cần lưu ý:

  • Ăn đủ bữa và đa dạng các nhóm thực phẩm.
  • Để tăng cân thì cần ăn thêm trong mỗi bữa ăn hoặc tăng bữa phụ giàu dinh dưỡng như sữa, yaourt, phô mai, bánh flan… Để giảm cân thì hạn chế thức ăn béo, ngọt và tăng cường hoạt động thể lực. Khi đã thụ thai thì không nên giảm cân.
  • Nhóm bột đường: gạo, nếp, mì, khoai… Nên chọn gạo tốt, không xát kỹ vì sẽ mất vitamin B1.
  • Thức ăn giàu đạm như thịt, cá, tôm, cua, trứng, sữa và các loại đậu.
  • Sữa: 2-4 ly mỗi ngày (ly 200ml), có thể thay bằng phô mai, yaourt. Không nên dùng nhiều sữa, yaourt quá ngọt vì lượng đường quá nhiều sẽ không tốt.
  • Chất béo: nên sử dụng dầu thực vật và chỉ ăn vừa phải.
  • Nên ăn nhiều rau và trái cây tươi mỗi ngày, đặc biệt là rau lá xanh đậm và củ quả vàng cam đậm. Khoảng 300g rau (tương đương 3 chén rau chín) và 2-3 phần trái cây mỗi ngày (1 phần trái cây tương đương 1 trái chuối, 1 trái cam cỡ vừa, 1 miếng đu đủ…)
  • Sử dụng muối iốt và các chế phẩm có iốt trong ăn uống và chế biến thực phẩm (nêm lạt).
  • Uống đủ nước (1,5 – 2 lít nước mỗi ngày).
  • Hạn chế tối đa thức uống có cồn (rượu, bia).

Khi chế độ ăn không đảm bảo đủ các chất dinh dưỡng hoặc có tình trạng kém hấp thu thì nên đi khám để được tư vấn cụ thể và bổ sung vitamin và khoáng chất phù hợp. Tuy nhiên, cần nhớ rằng các loại thuốc bổ dùng trước khi mang thai chỉ để bổ sung chứ không thể thay thế được chế độ ăn hàng ngày. Do đó, người phụ nữ vẫn cần ăn uống đầy đủ, đa dạng các chất.

Bên cạnh dinh dưỡng đầy đủ thì người phụ nữ cần tầm soát và điều trị các bệnh mạn tính

  • Bệnh lây truyền từ mẹ sang con như HIV, viêm gan siêu vi B, C…: cần được thăm khám, đánh giá và tư vấn của bác sĩ trước khi quyết định có con.
  • Đái tháo đường: Cần kiểm soát đường huyết tốt và có sự tư vấn của bác sĩ về dinh dưỡng, vận động và dùng thuốc trước và trong thai kỳ.
  • Tăng huyết áp: Cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi mang thai vì huyết áp cao gây nhiều nguy cơ sức khỏe cho bản thân người mẹ và thai nhi.
  • Cường giáp: Cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi mang thai vì cường giáp trên phụ nữ mang thai có thể gây những hậu quả cho cả mẹ và thai nhi như: khiến thai chết lưu hoặc sảy thai, thai chậm phát triển, sinh non, dị tật bẩm sinh, tiền sản giật.

BS Trần Thị Minh Hạnh

Tổng Thư ký Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Đang cho con bú ăn gì, kiêng gì?

Phụ nữ đang cho con bú cần cung cấp năng lượng nhiều hơn so với trước khi mang thai để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng trong quá trình cho con bú, đảm bảo tiết …

Muối và Nguy cơ của nhiều bệnh lý

Tại Việt Nam, một nghiên cứu do Bộ Y tế tiến hành vào năm 2015 cho thấy mỗi người dân đang tiêu thụ trung bình 9,4g muối/ ngày, gấp đôi nhu cầu khuyến nghị. Mặc …

Bệnh bạch hầu - Sự trở lại đầy nguy hiểm!

Thời gian gần đây, trên các phương tiện truyền thông liên tục thông báo về các trường hợp tử vong đầy thương tâm ở trẻ em bị Bạch hầu tại vùng Tây Nguyên. Căn bệnh …

Bí quyết trường sinh

Khó tin nhưng có thật! Người thực hiện chương trình truyền hình theo kiểu đố vui để học ở Đức đã tẽn tò cụt hứng khi không tìm được người nào trong số một trăm …

Giảm cân sau sinh

Sau sinh, các bà mẹ thường dễ bị “trầm cảm” vì thân hình sồ sề với với bụng “bầy nhầy” đầy mỡ và số ký vẫn còn hơn hồi con gái cả chục ký. Có …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi