Rửa tay – việc nhỏ lợi ích lớn

Trong quá trình sinh hoạt và làm việc, con người thường bị các vi khuẩn, vi trùng xâm nhập, dễ nhất là qua đường miệng và mũi, trực tiếp hoặc gián tiếp từ tay dơ. Khi tay bị dính các virus, vi khuẩn… từ việc đụng vào các vật dụng, bề mặt bàn ghế, hoặc từ việc tiếp xúc các chất dơ trong nhà vệ sinh, các loại thức ăn trước khi chế biến… đây là nguồn lây bệnh “trù phú nhất” và năng động nhất. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chỉ một động tác rửa tay sạch bằng xà phòng có thể giảm đến 35% nguy cơ lây truyền bệnh tiêu chảy và phòng chống nhiều bệnh khác. Rửa tay với xà phòng không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn là hành động thiết thực phòng tránh dịch bệnh cho cả cộng đồng.

Người có tay nhiễm tác nhân gây bệnh, có thể gây bệnh cho chính người đó, bằng cách đưa tay chạm vào miệng, mắt, mũi của mình, giúp các tác nhân gây bệnh chui vào các lỗ tự nhiên này mà sinh sôi nảy nở và tạo bệnh. Qua việc bắt tay, ôm ấp hoặc dùng tay chế biến thức ăn, cầm, đút thức ăn cho người khác, tay nhiễm bẩn làm một cầu nối lây bệnh cho những người xung quanh. Tay nhiễm bẩn còn có thể lây gián tiếp hơn, bằng cách truyền virus, vi trùng qua các vật dụng khác, bề mặt khác và người khác khi tiếp xúc với các vật dụng này sẽ bị lây bệnh nhanh chóng. Đối với trẻ nhỏ, việc lây lan rất dễ và rất nhanh, vì trẻ thường khám phá thế giới bằng miệng, lưỡi, dễ đưa tay cũng như các vật dụng khác vào miệng mà liếm láp. Việc rửa tay bằng xà phòng, sẽ giúp loại bỏ các virus, vi trùng trên tay, và vì vậy, có thể dập tắt nguồn lây và đường lây lan từ trong trứng nước.

 

Các loại vi khuẩn nào thường hay gặp trên da?

Có thể phân chia ra làm hai nhóm chính:

  1. Nhóm vi khuẩn thường trú (flore résidente): gồm có các vi khuẩn hội sinh (commensaux) và các vi khuẩn yếm khí như là cầu trùng Gram dương Staphylococcus epidermis, Coryne -bacteries và Micrococcus species… Nhóm thường trú này có sức gây bệnh rất yếu. Chúng thường đóng vai trò quan trọng trong việc chống đỡ và ngăn chận sự xâm nhập của những loại vi khuẩn có khả năng gây bệnh nặng hơn. Bình thường loại vi khuẩn thường trú không gây bệnh cho chúng ta, ngoại trừ trường hợp vì rủi ro chúng được đưa ồ ạt vào trong cơ thể như trong trường hợp mổ xẻ giải phẫu…

  1. Nhóm vi khuẩn tạm trú (flore transistoire): gồm những vi khuẩn hoại sinh (saprophytes) đến từ môi sinh, từ người khác và từ vật dụng đã bị nhiễm. Nhóm này có thể là Entérobactéries, Pseudomonas spp (từ môi sinh), Streptocoques groupe A, Entérococcus spp, Staphylococcus aureus, Candida albicans (từ các người có hệ miễn dịch yếu, hoặc từ các người bị bệnh tiểu đường)… Trong bệnh viện, tay thường hay bị nhiễm bởi các loại vi khuẩn gây bệnh (pathogène) như Klebsiella spp và Enterobacter spp. Các vi khuẩn tạm trú thường thay đổi. Chúng tùy thuộc vào nơi chốn nào mà bàn tay sờ vào để bị nhiễm. Loại vi khuẩn tạm trú thường lây nhiễm vào cơ thể qua hiện tượng nhiễm trùng chéo (infection croisée, cross contamination).

 

Rửa tay dưới góc nhìn của cộng đồng

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chỉ một động tác rửa tay sạch bằng xà phòng có thể giảm đến 35% nguy cơ lây truyền bệnh tiêu chảy và phòng chống nhiều bệnh khác như nhiễm khuẩn đường hô hấp, sởi, tay – chân – miệng, cúm A (H5N1, H1N1), SARS… Rửa tay với xà phòng không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn là hành động thiết thực phòng tránh dịch bệnh cho cả cộng đồng.

Theo Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF) tại Việt Nam, mỗi năm, trên thế giới, các bệnh tiêu chảy và viêm đường hô hấp cấp tính cướp đi sinh mạng của hơn 3,5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi. Rửa tay bằng xà phòng và nước, đặc biệt là vào những thời điểm quan trọng – sau khi đi vệ sinh và trước khi chạm vào thức ăn – sẽ giúp giảm 40% tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy. Rửa tay có thể đóng vai trò là một biện pháp thiết yếu giúp kiểm soát các đợt bùng phát viêm nhiễm đường hô hấp thành đại dịch.

Một số nghiên cứu đã cho thấy việc rửa tay ở một số nơi như trường tiểu học và trung tâm chăm sóc bán trú có thể giúp giảm trung bình 30% tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy. Tỷ lệ thực hiện rửa tay trên thế giới vẫn ở mức thấp. Theo những gì quan sát được, tỷ lệ rửa tay bằng xà phòng ở những thời điểm quan trọng – trước khi chạm vào thức ăn và sau khi đi vệ sinh – dao động từ 0 đến 34%.

Rửa tay đối với bệnh nhân và thân nhân bệnh nhân

Trong môi trường bệnh viện, bàn tay càng phải tiếp xúc với nhiều vi khuẩn độc hại, việc không thường xuyên rửa tay chính là nguyên nhân gây nhiễm khuẩn, lây truyền bệnh. Nhiễm khuẩn bệnh viện khiến nhiều người nằm viện điều trị bị lây chéo các bệnh khác. Ngay cả người khoẻ mạnh, vào chăm sóc người ốm cũng bị lây nhiễm bệnh theo (nhất là với các loại bệnh truyền nhiễm như tiêu chảy, hô hấp).

Bệnh nhân là đối tượng có sức khỏe yếu, dễ dàng mang mầm bệnh khi bị vi khuẩn xâm nhập, vì vậy, mọi tiếp xúc chăm sóc bệnh nhân cần được quan tâm đến vấn đề phòng chống nhiễm khuẩn. Trong đó, việc rửa tay thường xuyên đối với bệnh nhân và thân nhân người bệnh là biện pháp rẻ tiền, dễ thực hiện và hiệu quả phòng bệnh cũng như chữa bệnh cao.

Ngoài ý thức của bệnh nhân và thân nhân trong việc rửa tay, các bệnh viện cũng cần quan tâm trang bị đủ xà phòng, phương tiện rửa tay, bố trí ở khu vực thuận lợi để việc thực hiện rửa tay trở thành thói quen của bệnh nhân và thân nhân, góp phần giảm tỷ lệ nhiễm khuẩn trong môi trường bệnh viện, làm cho việc điều trị thuận lợi và hiệu quả hơn.

Rửa tay trong bệnh viện

Theo WHO, cứ 100 người nằm viện thì có 7 người mắc thêm bệnh nhiễm trùng mới, mà nguyên nhân một phần là do nhân viên y tế chưa tuân thủ quy định về vệ sinh cá nhân, trong đó có rửa tay trước khi tiếp xúc với người bệnh. Bàn tay của nhân viên y tế có thể chứa những loại vi khuẩn làm tăng tình trạng bệnh do nhiễm khuẩn ở bệnh nhân, hoặc lây chéo từ bệnh nhân này sang bệnh nhân khác. Nhiễm khuẩn bệnh viện là một trong những thách thức và mối quan tâm hàng đầu tại Việt Nam cũng như trên toàn thế giới, khi mà có nhiều dịch bệnh bùng phát, nhiều chủng vi khuẩn đa kháng xuất hiện, làm tăng tỷ lệ tử vong, di chứng, kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí điều trị.

Để phòng nhiễm khuẩn bệnh viện, ngoài việc nâng cao chất lượng cơ sở vật chất, bảo đảm vệ sinh môi trường, khoa, phòng bệnh… WHO cũng đưa ra các khuyến cáo về 5 thời điểm mà mỗi nhân viên y tế cần vệ sinh tay. Đó là: Trước khi tiếp xúc bệnh nhân, trước khi làm thủ thuật vô trùng, sau khi phơi nhiễm với dịch tiết của bệnh nhân, sau khi tiếp xúc bệnh nhân, sau khi tiếp xúc vật dụng xung quanh bệnh nhân. Vệ sinh tay, đặc biệt là vệ sinh tay bằng dung dịch sát khuẩn chứa cồn là biện pháp phòng chống nhiễm khuẩn bệnh viện hiệu quả và dễ thực hiện nhất.

Việc phòng chống nhiễm khuẩn bệnh viện trước hết cần sự thay đổi trong thói quen, nhận thức của chính những nhân viên làm trong môi trường bệnh viện, nơi hàng ngày, hàng giờ phải tiếp xúc với rất nhiều loại mầm bệnh và nhiều loại vi khuẩn khác nhau.

 

Nhà quản lý và việc kiểm soát nhiễm khuẩn thông qua biện pháp rửa tay

Việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng trở thành nguồn vắc xin quan trọng phòng chống một số dịch bệnh như tiêu chảy, tay chân miệng, các bệnh về hô hấp… Do đó, truyền thông về vệ sinh tay mang thông điệp gần gũi và hiệu quả nhất tại cộng đồng, khi người dân có ý thức và thói quen rửa tay đúng cách thì công tác phòng chống dịch bệnh cũng mang lại nhiều hiệu quả thiết thực.

Kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện được quản lý chặt chẽ làm giảm nguy cơ tái nhiễm hoặc nhiễm chéo trong môi trường bệnh viện, vì vậy, phát động ý thức rửa tay trong môi trường bệnh viện sẽ mang lại hiệu quả kiểm soát nhiễm khuẩn tích cực.

Môi trường công cộng, trường học, rạp chiếu phim, nhà vệ sinh… cần được trang bị đầy đủ phương tiện rửa tay, xà phòng nhằm ngăn chặn sự lây lan của mầm bệnh.

Các bước rửa tay thường quy

Bước 1: Làm ướt hai bàn tay bằng nước sạch. Thoa xà phòng vào lòng bàn tay, chà xát hai lòng bàn tay vào nhau.

Bước 2: Dùng ngón tay và lòng bàn tay này cuốn và xoay lần lượt từng ngón của bàn tay kia và ngược lại.

Bước 3: Dùng lòng bàn tay này chà xát chéo lên mu bàn tay kia và ngược lại.

Bước 4: Dùng đầu ngón tay của bàn tay này miết vào kẽ giữa các ngón của bàn tay kia và ngược lại.

Bước 5: Chụm 5 đầu ngón tay của tay này cọ vào lòng bàn tay kia bằng cách xoay đi, xoay lại.

Bước 6: Xả cho tay sạch hết xà phòng dưới nguồn nước sạch. Lau khô tay bằng khăn hoặc giấy sạch.

 

TS. BS Lê Văn Nhân

Giảng viên ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch

GĐ Y khoa Công ty Pacific Cross Việt Nam

Theo Tạp chí Sức Khỏe 

 

 

 

 

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Bệnh tiêu chảy mùa nắng

Thời tiết đã bước vào mùa hè, mùa nắng nóng. Đây cũng là mùa gia tăng các bệnh liên quan đến tiêu hóa, trong đó có tiêu chảy. Vì sao và nên thế nào? Vì sao …

Bác sỹ ơi, mồ hôi nách phải làm sao?

Tăng tiết mồ hôi nách là một bệnh khá phổ biến, nhất là ở người trẻ tuổi. Bệnh chiếm tỷ lệ khoảng 1% dân số, thường kết hợp với tăng tiết mồ hôi tay, chân, …

Cớ sao gừng chưa già hết cay?!

Theo cảnh báo của Tổ Chức Y Tế (WHO) số nạn nhân của tình trạng “trên bảo dưới không thèm nghe” sẽ tiếp tục tăng nhanh trong thập niên trước mặt! Chuyện chắc chắn không …

Cớ sao chuyện gì cũng quên?

Đãng trí, thậm chí lú lẫn, thường được mặc định như chuyện khó tránh của người cao tuổi. Dễ hiểu vì khi về già mấy ai không là nạn nhân của thiểu năng tuần hoàn …

Sơ cứu khi bị rắn độc cắn

Theo ghi nhận, cứ vào mùa mưa số bệnh nhân nhập viện cấp cứu do rắn độc cắn lại gia tăng. Khi bị rắn độc cắn, nếu chậm trễ trong việc điều trị hoặc sơ …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi