Những ngộ nhận và sự thật về bệnh dại

Lại những thông tin về những trường hợp tử vong do bệnh dại được các phương tiện truyền thông đăng tải như lời cảnh báo! Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) bệnh dại xảy ra ở hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tại Việt Nam, mỗi năm khoảng 70 ca tử vong, hầu hết các trường hợp bệnh dại ở người là do chó dại cắn. Trẻ em trong độ tuổi từ 5 tuổi đến 14 tuổi là nạn nhân thường xuyên.

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus (Rhabdovirus) lây truyền từ động vật sang người bởi chất tiết, thông thường là nước bọt bị nhiễm virus dại. Bệnh đã có từ lâu đời nhưng vẫn chưa có thuốc điều trị.

Đường lây truyền

Virus dại chủ yếu lây truyền từ nước bọt của động vật bị dại khi cắn hoặc cào trầy xước một ai đó. Bệnh có thể lây truyền sang người khi động vật bị dại liếm vào vết thương hoặc tiếp xúc vào những chỗ da bị trầy xước hoặc niêm mạc miệng và mũi của người

Khoảng 99% trường hợp dại là do chó nhà lây truyền bệnh sang người. Một số báo cáo về bệnh dại ở người là do vết cắn của mèo, cầy, chó rừng, cáo, chó sói và các loại động vật ăn thịt khác. Bệnh dại gây ra bởi khỉ và chuột là rất hiếm. Ngựa và lừa thường trở nên rất hung hăng và cắn mạnh khi chúng bị bệnh dại. Cần phải đề phòng khi thăm khám trâu bò bị ốm và có triệu chứng tăng tiết nước bọt ở miệng. Người chăn nuôi dễ nhầm lẫn bệnh dại với bệnh lở mồm long móng, nhiễm trùng máu có xung huyết hoặc khó thở và khi cho gia súc uống thuốc bằng tay có thể bị nhiễm virus dại.

Các triệu chứng của bệnh dại

  1. Ở chó: Biểu hiện đặc thù ở chó dại là những thay đổi trong hành vi thông thường như:
  • Cắn khi không bị trêu chọc, cắn vào những khoảng không.
  • Ăn những thứ khác thường như gậy, móng chân, phân, nuốt như bị hóc xương.
  • Chạy mà không có lý do rõ ràng, chó bỏ nhà ra đi thường không về nhà, gặp vật gì cũng lao đến cắn xé, tấn công người, kể cả chủ nó và những con vật khác.
  • Thay đổi âm thanh: sủa khàn và gầm gừ hoặc sủa không ra tiếng, tiếng kêu khàn khàn, ồ ồ, gãy từng nhát, tiếng sủa kéo dài và cuối cùng rướn cao tiếng hú.
  • Tiết nhiều nước bọt hoặc sùi bọt mép, nhưng lại sợ nước (chứng sợ nước).
  1. Ở người sau khi bị nhiễm virus dại do súc vật cắn: Người mắc bệnh dại có các dấu hiệu và triệu chứng sau đây:
  • Đau hoặc ngứa hoặc dị cảm ở vết cắn (trên 80% các trường hợp).
  • Sốt, mệt mỏi, đau đầu kéo dài từ 2 ngày đến 4 ngày.
  • Chứng sợ nước: thoáng thấy hình ảnh nước có thể gây co thắt ở cổ họng.
  • Sợ tiếng ồn, ánh sáng hoặc gió.
  • Tức giận, bứt rứt và trầm cảm hoặc tăng động.
  • Thời gian bị bệnh thường là 2-3 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 5-6 ngày hoặc dài hơn khi được chăm sóc tích cực. Hầu hết gây tử vong sau khi xuất hiện các triệu chứng lâm sàng.

Điều trị

  • Hiện tại chưa có thuốc điều trị hiệu quả bệnh dại sau khi có triệu chứng xuất hiện.
  • Biện pháp sơ cứu khi có người bị động vật cắn:

– Xối rửa ngay vết thương bằng xà phòng và nước tối thiểu là 15 phút, nếu không có xà phòng thì xối rửa bằng nước kỹ lưỡng. Đây là bước điều trị tại chỗ rất hiệu quả.

– Rửa sạch lại vết thương bằng cồn, rượu 70% hoặc thuốc sát khuẩn iodine nếu có, hoặc các chất khác giúp loại bỏ và tiêu diệt virut dại.

– Đến ngay bệnh viện hoặc trung tâm y tế để được tiêm phòng bệnh dại càng sớm càng tốt.

– Thực hiện đầy đủ sơ cứu có thể ngăn ngừa hiệu quả các triệu chứng và tử vong.

Phòng ngừa bệnh dại

Tổ chức Y tế thế giới đề ra chiến lược đến năm 2030 không còn bệnh dại ở người như sau:

  1. Loại bỏ bệnh dại ở chó: Do 99% trường hợp dại là do chó nhà lây truyền bệnh sang người nên tiêm phòng cho chó là chiến lược hiệu quả nhất để phòng bệnh dại ở người.
  2. Nhận thức về bệnh dại và phòng chống chó cắn: Nâng cao nhận thức về phòng chống bệnh dại trong cộng đồng, bao gồm giáo dục và thông tin về quyền sở hữu và trách nhiệm khi nuôi thú cưng, cách phòng ngừa chó cắn và các biện pháp chăm sóc ngay lập tức sau khi bị cắn. Sự tham gia của cộng đồng làm tăng tiếp cận, thay đổi nhận thức các thông điệp và hành động phòng, chống bệnh dại.
  3. Tiêm chủng cho người:

Vắc-xin được chủng cho người sau khi phơi nhiễm (sau khi bị cắn) hoặc trước khi phơi nhiễm (trước khi bị cắn).

Tiêm chủng trước phơi nhiễm được khuyến cáo cho những người làm nghề có nguy cơ cao như:

  • Nhân viên phòng xét nghiệm virus liên quan đến bệnh dại (lyssavirus).
  • Người kiểm soát dịch bệnh động vật và kiểm lâm động vật hoang dã.
  • Người có thể tiếp xúc trực tiếp với dơi (thám hiểm hang động), người nuôi dạy thú hoặc nhân viên chăm sóc tiếp xúc động vật ăn thịt hoặc động vật có vú khác có thể bị nhiễm bệnh.
  • Khách du lịch đến sống ở vùng sâu vùng có nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại cao.
  • Trẻ em sống hoặc đến thăm chơi với động vật, chúng có thể bị cắn nặng hơn, hoặc có thể không báo cáo vết cắn.

Những ngộ nhận về bệnh dại

Ngộ nhận: Trách nhiệm của người nuôi chó là chỉ cần cho chó ăn đầy đủ.

Sự thật: Trách nhiệm của người nuôi chó là đăng ký chó với trưởng thôn, ấp, khu phố hoặc cán bộ thú y cơ sở; tiêm phòng bệnh dại cho chó hằng năm; không thả rong chó ngoài đường; chăm sóc đầy đủ và cho chó ăn là trách nhiệm của người nuôi chó.

Ngộ nhận: Bệnh dại chỉ lây qua vết cắn của động vật.

Sự thật: Đường lây bệnh dại phổ biến nhất là do bị động vật dại cắn. Bệnh dại còn có thể lây truyền từ nước bọt của chó, mèo dại hoặc động vật khác mắc dại do liếm hay vết cào của động vật mắc dại có dính nước bọt. Thế giới ghi nhận việc lây bệnh qua không khí có thể xảy ra khi ở trong hang dơi hay tiếp xúc với chất thải của dơi, việc lây bệnh qua không khí này đã được ghi nhận tại 4 báo cáo về ca mắc bệnh dại ở người và liên quan tới công việc thí nghiệm với động vật. Tuy nhiên các ca mắc dạng này chưa ghi nhận tại Việt Nam.

Ngộ nhận: Tiêm phòng cho chó chỉ bảo vệ được cho chó trong vòng vài tháng.

Sự thật: Nếu chó của bạn được tìm phòng vắc-xin dại, chúng được bảo vệ khỏi vi-rút dại một năm.

Ngộ nhận: Người nuôi chó được quyền lựa chọn tiêm hay không tiêm phòng bệnh dại cho chó.

Sự thật: Theo quy định của Chính phủ Việt Nam, người nuôi chó phải tiêm phòng bệnh dại cho chó hàng năm để bảo vệ chó, người nuôi, gia đình, bạn bè và cộng đồng khỏi bệnh dại.

Ngộ nhận: Vắc-xin tiêm phòng bệnh dại cho chó rất đắt.

Sự thật: Tại Việt Nam giá vắc-xin tiêm phòng cho chó là 20.000 đồng/ liều/ con. Chi phí này KHÔNG cao nếu so sánh với chi phí tiêm phòng khoảng 1.000.000 đồng/ đợt điều trị tiêm phòng bệnh dại cho người không may bị chó nghi dại hoặc chưa tiêm phòng cắn.

Ngộ nhận: Nếu con chó cắn một người, việc quan trọng là phải tập trung chăm sóc người bị cắn.

Sự thật: Thực tế, cần phải bắt giữ và theo dõi con chó đó trong khu/ chuồng riêng, cách ly nó khỏi người và các động vật khác trong vòng ít nhất 10 ngày, để quan sát xem nó có phát triển các biểu hiện khác thường giống bệnh dại hay không. Bên cạnh đó, cần phải đảm bảo người bị cắn được tư vấn và điều trị y tế đầy đủ.

Ngộ nhận: Bệnh dại không phải là bệnh đe dọa tới tính mạng con người.

Sự thật: Bệnh dại LUÔN LUÔN là bệnh đe dọa tính mạng và có thể gây tử vong cho người nếu người bị cắn không rửa vết thương và được điều trị y tế kịp thời sau khi bị cắn.

Ngộ nhận: Sơ cứu sau khi bị cắn là không cần thiết nếu một người bị chó hay động vật nghi dại cắn, cào, liếm.

Sự thật: Sơ cứu bằng việc rửa vết cắn ngay lập tức là rất QUAN TRỌNG. Rửa vết cắn dưới vòi nước chảy với xà phòng. Tiếp tục dùng chất sát khuẩn để sát khuẩn vết thương và vùng xung quanh. Sau đó đưa người bị chó cắn tới bệnh viện/ trung tâm y tế gần nhất.

Ngộ nhận: Vắc-xin phòng bệnh dại cho người bị chó cắn là rất nguy hiểm và có thể khiến người đó bị ốm và mất trí nhớ.

Sự thật: Vắc-xin thế hệ cũ trước đây có thể gây ra một số phản ứng phụ nặng sau tiêm, nhưng vắc-xin tế bào đang hiện hành tiêm cho người không có phản ứng nặng như nói trên. Vắc-xin phòng dại tiêm cho người đã được thử nghiệm và chứng minh tính an toàn. Theo Bộ Y tế Việt Nam, hàng năm trung bình có khoảng 400.000 người đi tiêm phòng sau khi bị chó cắn. Trong vòng 5 năm gần đây, không có phản ứng phụ nặng sau tiêm phòng nào ở vắc-xin tế bào đang hiện hành được ghi nhận.

Ngộ nhận: Nếu một thầy lang điều trị vết cắn rồi thì không cần đi khám bác sĩ hay đến bệnh viện/ hoặc trung tâm y tế.

Sự thật: Nếu người bị chó cắn chỉ điều trị bằng thuốc đông y hoặc thuốc nam thì sẽ có nguy cơ nhiễm vi-rút dại và tử vong vì bệnh dại cao. Khi người đó có những dấu hiệu lên cơn dại thì cái chết là không thể tránh khỏi.

Ngộ nhận: Vi-rút dại có thể được phát hiện và điều trị bằng phương pháp y học dân gian từ các ông lang.

Sự thật: Cho tới thời điểm hiện tại, chưa có phương pháp y học cổ truyền hay dân gian nào chứng minh được sẽ chữa khỏi bệnh dại hiệu quả. Do vậy, cho dù một thầy thuốc y học cổ truyền nào điều trị vết cắn thì bạn cũng phải tới ngay điểm tiêm phòng hay bệnh viện để vết cắn được làm sạch và sát khuẩn đầy đủ, sau đó bạn cần được tư vấn và tiêm phòng vắc-xin.

Ngộ nhận: Nếu tôi bị một con chó đã tiêm phòng bệnh dại cắn, tôi không cần phải đi tiêm vắc-xin phòng bệnh bệnh dại.

Sự thật: Ngay cả khi con chó đó đã được tiêm phòng, bạn vẫn phải tới các bệnh viện/ trung tâm y tế để được khám và tư vấn tiêm phòng. Bác sĩ sẽ khám vết thương và tư vấn xem bạn có cần phải tiêm phòng hay không. Con chó đã được tiêm phòng là một yếu tố để hạn chế nguy cơ bị dại nhiều hơn.

Ngộ nhận: Bệnh dại có thể lây từ người sang người.

Sự thật: Người là hệ động vật có vú, vì vậy về mặt lý thuyết việc lây truyền giữa người với người là có thể. Tuy nhiên trên thực tế không có ca lây nhiễm từ người sang người nào bằng con đường thông thường đã được ghi nhận.

Ngộ nhận: Cách duy nhất tôi có thể làm để phòng chống bệnh dại là tiêm phòng bệnh dại cho chó mèo hàng năm.

Sự thật: Điều này rất quan trọng và là điểm khởi đầu, bạn có thể tham gia hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh dại bằng các cách sau:

  • Không thả rông chó ngoài đường hay dắt chó ra ngoài mà không đeo rọ mõm và có dây xích. Kể cả khi chúng đã được tiêm phòng.
  • Hợp tác với cán bộ thú y phường/ xã và trưởng thôn/ ấp/ khu phố để đăng ký và tiêm phòng cho chó hàng năm.
  • Tìm hiểu về bệnh dại và truyền thông cho gia đình, đặc biệt cảnh báo trẻ em không bao giờ lại gần chó hay động vật đang bị ốm và/ hoặc có dấu hiệu hung dữ.
  • Thông báo ngay cho thú y phường/ xã và trưởng thôn/ ấp/ khu phố khi bạn phát hiện thấy động vật có biểu hiện thay đổi hành vi thông thường, hay cắn và nghi mắc dại.

Xin cám ơn TS. BS Lê Văn Nhân

Giảng viên ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng vắc- xin

Dại Dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút gây ra, lây qua niêm mạc hoặc da có vết thương do động vật có máu nóng (chó, mèo, dơi...) bị bệnh dại cắn, liếm, …

Phòng ngừa bệnh dại

Phòng ngừa bệnh dại (Sức Khỏe – khoe24h) Phòng ngừa bệnh Dại gồm 3 nội dung chính: Kiểm soát súc vật nghi Dại, xử lý vết thương, tiêm ngừa càng sớm càng tốt. Kiểm soát súc vật …

Bệnh dại - Đặc điểm dịch tễ và triệu chứng biểu hiện

Bệnh dại - Đặc điểm dịch tễ và triệu chứng biểu hiện (Sức Khỏe – khoe24h) Bệnh dại là bệnh của động vật, có thể là động vật hoang dại (thường là động vật ăn thịt: …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi