Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành

Bệnh động mạch vành là một loại bệnh rất phổ biến và nguy hiểm. Hiện nay, bệnh này đang là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn thế giới. Chính vì vậy, cần hiểu kỹ về nguyên nhân bệnh để có biện pháp phòng ngừa bệnh, phòng ngừa những biến cố tim mạch do bệnh gây ra.

Giả thuyết về cơ chế bệnh sinh của xơ vữa động mạch

Hầu như tất cả bệnh động mạch vành là do tình trạng xơ vữa ở thành động mạch vành và chỉ có một số rất ít là do những nguyên nhân khác. Dù đã được nghiên cứu rất nhiều nhưng cho đến nay về nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của xơ vữa động mạch vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. Ba giả thuyết đã được đưa ra về cơ chế bệnh sinh của xơ vữa động mạch, trong đó giả thuyết về tổn thương thành động mạch vành là giả thuyết được chấp nhận nhiều nhất. Chúng ta cùng xem xét giả thuyết này. Trong giả thuyết này thì có rất nhiều yếu tố (hình 1) tham gia vào để gây tổn thương thành động mạch vành và ngay sau đó là tiến trình tạo ra mảng xơ vữa động mạch (hình 2).

Hình 1: Các yếu tố gây tổn thương thành động mạch

Hình 2: Tiến trình tạo ra mảng xơ vữa động mạch

Các yếu tố như tình trạng tăng huyết áp, đái tháo đường, tuổi cao, béo phì, hút thuốc lá, chế độ ăn không tốt, gen di truyền của gia đình sẽ làm tổn thương thành động mạch của chúng ta. Tình trạng mỡ trong máu cao (đặc biệt là loại mỡ “xấu”) sẽ làm cho mỡ đi vào trong thành mạch nhiều (qua những chỗ bị tổn thương) và cuối cùng là gây ra xơ vữa động mạch.

Mảng xơ vữa trong thành động mạch vành sẽ lớn dần lên theo năm tháng và sẽ có thể đưa đến tình trạng hẹp hoặc tắc lòng động mạch. Nếu xơ vữa động mạch xuất hiện ở hệ thống động mạch vành thì sẽ gây ra bệnh động mạch vành (thiếu máu cơ tim cục bộ hoặc nhồi máu cơ tim), xuất hiện ở hệ thống động mạch não thì sẽ gây ra bệnh động mạch não (thiếu máu não, đột quị), còn nếu xuất hiện ở động mạch ngoại biên thì sẽ gây ra bệnh động mạch ngoại biên (thiếu máu chi, đau cách hồi, hoại tử chi).

Các yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành

Như đã nêu ở phần trên, chúng ta chỉ có những giả thuyết về sự hình thành mảng xơ vữa động mạch còn một tiến trình chắc chắn thì chưa được khẳng định. Chính vì vậy chúng ta không có một nguyên nhân chắc chắn của tình trạng xơ vữa động mạch vành, mà chúng ta chỉ có một số yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành mà thôi. Hay nói cách khác thì đây là một bệnh có đa yếu tố nguyên nhân.

Yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành được định nghĩa là những yếu tố mà một cá thể nào đó có yếu tố đó thì dễ bị mắc bệnh động mạch vành và dễ bị tử vong do động mạch vành hơn, so với những cá thể không có yếu tố đó. Khoa học đã xác nhận được nhiều yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành và đã phân loại chúng thành 2 nhóm: Yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được và yếu tố nguy cơ không điều chỉnh được.

  • Yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được là những yếu tố mà chúng ta có thể điều chỉnh, có thể tác động điều trị để làm “triệt tiêu” những yếu tố nguy cơ này. Các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được gồm: tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, béo phì, thiếu vận động thể lực, chế độ ăn không tốt.
  • Các yếu tố nguy cơ không thể tác động được bao gồm: phái tính, tuổi, yếu tố gia đình có người bị mắc bệnh động mạch vành sớm. Ngoài ra, các nhà khoa học cũng đang tìm kiếm và chứng minh thêm những yếu tố nguy cơ khác của bệnh động mạch vành.

Cũng cần phải nói thêm một điều quan trọng là có rất nhiều người trong chúng ta có cùng lúc nhiều yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành trong cùng một thời điểm. Ví dụ như có nhiều người bệnh vừa có đái tháo đường, vừa có tăng huyết áp, lại có thêm rối loạn mỡ trong máu. Nguy cơ mắc bệnh động mạch vành và tử vong do bệnh động mạch vành sẽ tăng lên nhiều lần khi có “hội tụ” nhiều yếu tố nguy cơ bệnh động mạch vành trên một cá thể. Sự gia tăng nguy cơ này có thể theo qui luật cấp số nhân chứ không phải cấp số cộng.

Điều chỉnh yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành để giảm thiểu biến cố động mạch vành và tử vong do bệnh động mạch vành

Hoa Kỳ là quốc gia được xếp vào nhóm quốc gia có số người bị bệnh động mạch vành và tử vong do bệnh động mạch vành cao nhất vào thập niên 1960-1970. Ngày nay, tỷ lệ người mắc bệnh và tử vong do bệnh động mạch vành đã giảm đi 50% so với những thập niên nêu trên. Kết quả tốt này có được là nhờ quốc gia này đã tác động mạch mẽ vào việc điều chỉnh các yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành. Như vậy, việc phòng bệnh động mạch vành đã mang lại hiệu quả tốt.

Hiện nay chúng ta đã có rất nhiều loại thuốc tốt và nhiều hướng về chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp để có thể đưa mức huyết áp về trị số mục tiêu. Kết quả nghiên cứu trên hơn 1,7 triệu người đã cho thấy rằng nếu chúng ta điều trị đưa mức huyết áp xuống được 2 mmHg (chỉ 2mmHg) thì đã có thể làm giảm được nguy cơ tử vong do bệnh động mạch vành là 7%. Như vậy, ở người bệnh tăng huyết áp, chúng ta chỉ cần giảm huyết áp khoảng 15 – 20 mmHg thì đã có thể giảm được 50% nguy cơ bị tử vong do bệnh động mạch vành rồi. Việc điều chỉnh rối loạn mỡ trong máu, điều chỉnh đái tháo đường bằng các loại thuốc thích hợp cũng mang lại được những hiệu quả tương tự như hiệu quả của điều trị tăng huyết áp.

Cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu chứng minh được lợi ích khi cải thiện được những yếu tố nguy cơ có thể tác động được khác như hút thuốc lá, béo phì, chế độ hoạt động thể lực, chế độ ăn uống. Việc điều chỉnh những yếu tố nguy cơ này tùy thuộc rất nhiều vào “ý chí” của người bệnh. Vai trò người Thầy thuốc rất quan trọng trong việc giải thích và thuyết phục người bệnh tuân thủ chế độ ăn uống, chế độ luyện tập, bỏ hút thuốc lá, giảm cân nặng.

Kết luận

Dù chưa tìm ra được nguyên nhân đích thực và chưa có một cơ chế chắc chắn về sinh bệnh học của bệnh động mạch vành nhưng chúng ta đã tìm ra và có đủ minh chứng cho những yếu tố gọi là yếu tố khiến con người dễ mắc và tử vong do bệnh động mạch vành.

Tích cực và quyết liệt tác động, điều chỉnh những yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành để giảm thiểu số người mắc bệnh và tử vong do bệnh động mạch vành là điều phải làm và đó là nhiệm vụ của tất cả chúng ta.

 Tài liệu tham khảo:

  1. Lewington S et al. Lancet 2002; 360:1903-1913.
  2. 2019 ACC/AHA Guideline on the Primary Prevention of Cardiovascular Disease: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. CirculationVolume 140, Issue 11, 10 September 2019, Pages e596-e646.
  3. Goldstein LB et al. Stroke. 2001; 32:280-299

GS.TS. BS Trương Quang Bình

Phó Giám đốc bệnh viện

Giám đốc Trung tâm Tim mạch

Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Bệnh động mạch vành: Nguyên nhân hàng đầu gây tử vong

Động mạch vành là tên gọi của một hệ thống các mạch máu dẫn máu đến nuôi trái tim của chúng ta. Để cho dễ hình dung thì chúng ta xem động mạch vành là …

Cảnh giác cơn đau thắt ngực và bệnh mạch vành

Cảnh giác cơn đau thắt ngực và bệnh mạch vành Sức Khỏe- Bệnh mạch vành (gọi đầy đủ là bệnh động mạch vành) là tình trạng lòng mạch bị hẹp một phần hoặc tắc nghẽn làm …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi