Ngộ độc rượu

Rượu bia có nguồn gốc từ xa xưa và là loại thức uống mang văn hoá truyền thống ở nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam. Sử dụng rượu bia hợp lý có thể mang lại cảm giác hưng phấn, sảng khoái, lưu thông huyết mạch, tiêu hóa tốt hơn, ngủ ngon hơn… Tuy nhiên, rượu bia còn là chất kích thích, dễ gây nghiện vì vậy người uống bia rượu có thể bị lệ thuộc nếu sử dụng kéo dài. Lạm dụng rượu bia gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Trong khi đó, năm 2018, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá mức tiêu thụ rượu bia của người Việt ở bậc cao so với các quốc gia khác trong khu vực. Ước tính, trung bình mỗi người Việt trên 15 tuổi tiêu thụ 8,3 lít cồn nguyên chất trong một năm. Đặc biệt, tỉ lệ uống rượu bia ở trẻ vị thành niên và thanh niên cũng tăng gần 10% trong 5 năm qua.

 

Ngộ độc rượu

Một số tác hại có thể xảy ra cấp tính ngay sau khi uống rượu như chấn thương, tai nạn giao thông, tai nạn lao động, ẩu đả, ngộ độc rượu… Một số tác hại khác lại diễn ra âm thầm và kéo dài như mắc các bệnh lý tim mạch, xơ gan, ung thư, sa sút trí tuệ và các rối loạn tâm thần khác… hay các vấn đề xã hội lâu dài như phá vỡ các mối quan hệ của bản thân, gia đình, xã hội.

Nội dung trong bài viết này chủ yếu nói về một trong những tác hại cấp tính thường gặp của rượu, bia hay các thức uống có cồn khác. Đó là ngộ độc rượu.

 

Ngộ độc rượu là gì?

Ngộ độc rượu là một cấp cứu thường gặp hàng ngày tại các cơ sở y tế. Có hai loại ngộ độc liên quan đến rượu, bia:

  • Loại thứ nhất là ngộ độc do uống một lượng quá nhiều các dạng thức uống có cồn thực phẩm (Các loại bia rượu chứa thành phần chính là cồn ethanol, chất được tạo ra trong quá trình lên men tinh bột và các loại hoa quả) như bia, rượu vang, rượu đế, các loại rượu mạnh nhập khẩu khác… Rượu, bia sau uống sẽ được hấp thu rất nhanh chóng ở dạ dày rồi đi vào máu. Nồng độ ethanol trong máu quá cao vượt quá khả năng chuyển hóa của gan sẽ tác động có hại cấp tính đến các cơ quan sinh tồn như ức chế hệ thần kinh trung ương, hệ hô hấp, tim mạch, thận… dẫn đến hôn mê, suy hô hấp, trụy tim mạch, suy thận cấp… và tử vong.
  • Loại thứ hai là ngộ độc do uống phải rượu có chứa các tạp chất hoặc hóa chất độc hại như furfural, aldehyde, ester, methanol, ethylene glycol, isopropanol… Methanol là loại cồn công nghiệp thường được dùng để làm sơn, dung môi…trong sản xuất công nghiệp, là một chất rất độc hại đối với cơ thể và tuyệt đối không dùng để làm rượu thực phẩm như ethanol. Rượu có chứa methanol thường được gọi là “rượu giả”, khi uống rượu có pha cồn methanol công nghiệp thì chất này sẽ dễ dàng hấp thu và đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương chỉ sau 30 – 60 phút. Chất này sẽ bị oxy hóa tạo thành formaldehyde trong cơ thể. Formaldehyde sau đó tiếp tục bị oxy hóa tạo thành acid formic, đây là thủ phạm gây độc trong các trường hợp ngộ độc rượu methanol. Formaldehyde chuyển hoá thành acid formic và quá trình oxy hóa này xảy ra nhanh chóng nên acid formic sẽ tích tụ trong huyết thanh và gây độc. Khi acid formic tích tụ trong võng mạc mắt gây tổn thương võng mạc, tổn thương thần kinh thị giác, dẫn đến mù lòa. Ngoài ra, acid formic còn gây tổn thương não bộ và có thể dẫn đến tử vong.

Uống bao nhiêu có thể gây ngộ độc rượu?

Đúng như bạn từng biết, mỗi người có một “tửu lượng” khác nhau. Điều này tùy thuộc vào các yếu tố như: tuổi tác, độ nhạy cảm với rượu, giới tính, tốc độ uống, lượng thức ăn trong dạ dày, thuốc đang dùng… Một số loại thuốc khi được dùng cùng với bia, rượu có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc. Ví dụ: các loại thuốc an thần, thuốc giảm đau, thuốc kháng histamin…

Nhìn chung, bất cứ khi nào rượu được đưa vào cơ thể quá nhanh đều có thể có nguy cơ bị ngộ độc.

Để quy chuẩn cho các loại rượu bia có nồng độ cồn khác nhau, người ta sử dụng thuật ngữ “đơn vị cồn tiêu chuẩn”. Một đơn vị cồn tiêu chuẩn tương đương 10 gram cồn nguyên chất có trong khoảng gần 1 lon bia 330ml hay 1 ly rượu vang 100 ml hoặc 1 ly rượu mạnh 30 ml. Uống từ 4 đơn vị cồn tiêu chuẩn đối với nữ hoặc 5 đơn vị cồn tiêu chuẩn đối với nam trở lên trong một thời gian ngắn có thể gây ngộ độc rượu. Tuy nhiên, nguy cơ ngộ độc còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như đã đề cập ở trên.

 

Các biểu hiện ngộ độc rượu?

  • Hơi thở nồng nặc mùi rượu.
  • Suy giảm nhận thức từ nói chuyện lẫn lộn, lơ mơ cho đến hôn mê lay gọi không biết.
  • Mất khả năng phối hợp như không thể đi đứng hay tiêu tiểu không tự chủ.
  • Rối loạn thị giác: nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực…
  • Buồn nôn, nôn ói nhiều.
  • Co giật.
  • Thở chậm hoặc thở không đều.
  • Tụt huyết áp, da niêm nhợt nhạt, nhất làm vùng môi và đầu móng tay.
  • Hạ thân nhiệt.
  • Suy thận cấp: tiểu ít, vô niệu, nước tiểu đỏ hoặc sẫm màu nếu có tiêu cơ vân.
  • Có thể đau lưng, đau cơ toàn thân, cứng gáy…

 

Cần làm gì khi nghi ngờ ai đó ngộ độc rượu?

Bất cứ khi nào bạn nghi ngờ ai đó ngộ độc rượu, hãy gọi trợ giúp y tế khẩn cấp. Trong khi bạn chờ đợi, bạn nên:

  • Cho nằm đầu cao hoặc ngồi dậy nếu có thể. Nếu không tỉnh táo, hãy để họ nằm nghiêng và liên tục theo dõi.
  • Cho uống nước nếu tỉnh táo và có thể uống được.
  • Giữ ấm cơ thể.
  • Đừng bao giờ để họ một mình. Mức độ cồn trong máu của một người có thể tiếp tục tăng trong 30-40 phút sau lần uống cuối cùng. Điều này có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.
  • Bạn cũng không nên cố gắng giúp họ “tỉnh táo” bằng cách cho họ uống cà phê hoặc tắm nước lạnh. Những phương pháp này không giúp ích mà thậm chí còn gây nguy hiểm.

 

Phòng ngừa ngộ độc rượu

  • Uống rượu chừng mực. Đối với người trưởng thành khỏe mạnh, lượng rượu khuyến cáo mỗi ngày là: không quá 2 đơn vị cồn đối với nam giới từ 65 tuổi trở xuống, không quá 1 đơn vị cồn đối với phụ nữ ở mọi lứa tuổi và nam giới trên 65 tuổi.
  • Sử dụng loại rượu bia có nguồn gốc rõ ràng, tránh rượu giả, rượu chứa các tạp chất độc hại. Cần lưu ý rượu bia tự pha nấu có thể chứa nồng độ cồn cao hơn nhiều và thậm chí các loại rượu ngâm lá cây, rễ cây hay động vật hoang dã còn có thể chứa nhiều chất độc hại khác.
  • Không uống rượu khi bụng đói. Thức ăn có trong dạ dày sẽ làm chậm quá trình hấp thu rượu. Tuy nhiên, điều này không hẳn ngăn cơ thể khỏi ngộ độc nếu bạn uống quá nhiều rượu bia. Bạn cũng nên tránh uống bia rượu với thức uống có gas vì nó đẩy nhanh hấp thu bia rượu.
  • Tuyệt đối không nên dùng rượu bia với thuốc khi đang điều trị mà không có ý kiến của bác sĩ.
  • Bảo quản sản phẩm an toàn. Nếu bạn có con nhỏ, hãy để các sản phẩm có chứa cồn, bao gồm mỹ phẩm, nước súc miệng và tất nhiên là bia rượu tránh xa tầm tay trẻ em.

BS Bùi Anh Triết

BS CKII Nguyễn Quang Dũng

Khoa cấp cứu BV Nguyễn Tri Phương

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Tầm quan trọng của việc quản lý tốt bệnh đái tháo đường

Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa dẫn đến tăng đường huyết mạn tính. Đái tháo đường hay đi kèm với các bệnh khác như tăng huyết áp, tăng cholesterol máu, béo phì, …

Thuốc lá điện tử - Hại hay vô hại?

Thời gian gần đây, người ta quảng cáo rất rầm rộ, đặc biệt trên Internet, về thuốc lá điện tử (e-cigarettes tức electronic cigarettes). Những lời có “cánh” đã tô vẽ thuốc lá điện tử …

Bệnh nhân vui tính: Quá trình khám Cấp cứu diễn ra như thế nào?

Ngày Tết nói chuyện cấp cứu nghe có vẻ ít vui. Thật ra, là Bệnh Nhân Vui Tính, chúng ta nên hiểu đúng và đầy đủ về công tác cấp cứu, khi đó chúng ta …

Trò chuyện cùng GS Nguyễn Văn Tuấn: Khắc tên Việt trong thế giới loãng xương

Mới đây, tại Hội nghị khoa học thường niên của Viện hàn lâm y khoa (AAHMS) diễn ra ở Viện nghiên cứu y khoa Harry Perkins, Đại học Western Australia (UWA), Giáo sư Nguyễn Văn …

Tạp chí Sức Khỏe số 11-2018 (191)

Từ giữa tháng 9 đến nay, số trẻ mắc bệnh Tay Chân Miệng (TCM) tăng vọt gấp nhiều lần so với những tháng trước, số lượng bệnh nặng cũng tăng theo. Lượng trẻ nhập viện …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi