Nghiện game – nghiện internet – Làm sao để can thiệp?

Với 64 triệu người sử dụng internet, chiếm 66% dân số và hơn 32 triệu người chơi trò chơi điện tử, Việt Nam là một trong những thị trường trò chơi điện tử có tốc độ phát triển nhanh nhất thế giới. Bên cạnh những lợi ích do internet và trò chơi điện tử mang lại, việc “nghiện” điện tử hoặc sử dụng internet đã gây những ảnh hưởng tiêu cực rõ đến sinh hoạt, học tập và công việc. Vì vậy, những biểu hiện nghi ngờ của rối loạn cần được quan tâm để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

 

M., nam, 11 tuổi, học lớp 6, được ba mẹ đưa đi khám vì không chịu học và sức học giảm sút nhiều từ đầu năm học. M được đánh giá tầm soát những nguyên nhân có thể gây khó khăn trong học tập thường gặp ở học sinh. Kết quả cho thấy các đánh giá nằm trong mức bình thường. Phụ huynh cho biết từ lúc nghỉ hè, vì ba mẹ bận đi làm, con được gửi về nhà ông bà và được cho chơi trò chơi điện tử trên máy vi tính. Hết hè, con về lại nhà nhưng có biểu hiện thích ngồi trong phòng riêng chơi trò chơi điện tử cả ngày, không thích đi chơi với các bạn như lúc học lớp 5, thậm chí bỏ ăn và thức liên tiếp nhiều đêm để chơi trò chơi điện tử. Phụ huynh nghĩ là con mới vào cấp 2 nên có ít bạn và cũng thấy con không đi chơi bên ngoài nên cũng yên tâm. Phụ huynh không biết rõ thời gian con học và chơi trò chơi điện tử như thế nào một phần vì bận đi làm cả ngày, một phần vì năm lớp 5 con tự học và có học lực giỏi. Phụ huynh có nghi ngờ nên bắt đầu kiểm soát giờ chơi trò chơi điện tử và giờ học. Con có biểu hiện chống đối nhiều, thậm chí đòi bỏ học.

T., nam, 12 tuổi, học lớp 7, đi khám vì có biểu hiện thiếu ngủ, sụt cân. Sau khi được đánh giá những vấn đề y khoa nhưng không tìm thấy bất thường, con được chuyển đến khám tâm lý vì biểu hiện thường xuyên trốn học và lấy cắp tiền ba mẹ. Tại khoa Tâm lý, đánh giá những vấn đề thường làm trẻ có biểu hiện trên như rối loạn cư xử hay bị bạn bắt nạt đều không phù hợp. Những đánh giá khác liên quan đến khó khăn học tập cũng được loại trừ. Giả thuyết được nghỉ đến nhiều nhất là con mê chơi trò chơi điện tử nên bị hụt mất kiến thức, từ đó dẫn đến việc con bỏ học thường xuyên, thiếu ngủ và sụt cân.

Trên đây là 2 trong số vài trường hợp trẻ đến khám tâm lý được chẩn đoán là theo dõi “Nghiện” trò chơi điện tử sau khi đã loại trừ những nguyên nhân khác.

Rối loạn chơi trò chơi điện tử

Trên thực tế, “Nghiện” trò chơi điện tử là một chẩn đoán chỉ mới được chính thức công nhận gần đây. Chủ đề này đã được nhiều nhà chuyên môn về tâm thần và tâm lý đề cập đến như là một rối loạn liên quan đến tâm thần cách đây hơn 20 năm. Tuy nhiên, “nghiện” trò chơi điện tử đã tạo nên nhiều tranh luận trong giới chuyên môn cũng như từ những nhà sản xuất trò chơi điện tử và người chơi trong suốt một thời gian dài. Mãi đến gần đây, Tổ Chức Y tế Thế Giới đã chính thức đưa chẩn đoán Gaming Disorder (tạm dịch: Rối loạn chơi trò chơi điện tử – RLCTCĐT) vào trong Phân Loại Thống Kê Quốc Tế về Bệnh và Các vấn đề Sức khỏe liên quan phiên bản 11 (International Classification of Diseases, Eleventh Revision – ICD 11) phát hành vào tháng 6 năm 2018.

Trong ICD 11, RLCTCĐT được xếp trong nhóm Những rối loạn do Hành vi Nghiện (Disorders Due to Addictive Behaviors). RLCTCĐT được định nghĩa “là một hành vi chơi trò chơi điện tử có tính cách dai dẳng hoặc tái phát nhiều lần với 3 đặc điểm: (i) ít kiểm soát được việc chơi trò chơi điện tử, (ii) ưu tiên chơi trò chơi điện tử hơn những sở thích khác và những hoạt động hàng ngày, (iii) không có khả năng ngừng chơi trò chơi điện tử sau khi bị những tác động tiêu cực của việc chơi trò chơi điện tử. Hành vi gây ra những suy giảm nghiêm trọng đến chức năng của cá nhân, gia đình, xã hội, học tập, công việc và những lĩnh vực quan trọng khác.

RLCTCĐT được chẩn đoán khi người mắc có biểu hiện liên tục hoặc tái phát theo từng giai đoạn trong suốt 12 tháng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp có biểu hiện nặng, khoảng thời gian này có thể rút ngắn lại.

Một số nghiên cứu cho thấy RLCTCĐT có thể liên quan với rối loạn lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, kém chú ý, căng thẳng và béo phì.

Nghiện internet

Bên cạnh RLCTCĐT, những nhà chuyên môn còn đề cập đến một vấn đề khác liên quan mật thiết đó là “Nghiện internet”. Vì là một vấn đề mới, cần nhiều thời gian nghiên cứu để có được bằng chứng khoa học, nên “Nghiện internet” chưa được đưa vào những hướng dẫn chẩn đoán có uy tín như ICD 11 hoặc Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần, Phiên bản Thứ năm (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, DSM-5).

Cũng như RLCTCĐT, nghiện internet hiện đang là một vấn đề còn nhiều tranh luận. Vì vậy, nghiện internet được đặt lại với một tên khác ít gây tranh luận hơn là Problematic Internet Use – PIU (tạm dịch: Sử dụng Internet Có Vấn Đề). Nghiện internet được chia thành 2 nhóm: nghiện internet chung và nghiện internet chuyên biệt. Nghiện internet chuyên biệt đề cập đến việc sử dụng internet để chơi đánh bạc, cá độ hoặc để chơi các trò chơi điện tử. Ngược lại, nghiện internet liên quan đến sử dụng thư điện tử, trò chuyện trực tuyến, mua hàng trực tuyến và sử dụng những trang mạng xã hội.

Hiện chưa có sự đồng thuận về việc xem Nghiện internet như là một dạng rối loạn tâm thần nên vì vậy cũng chưa có những tiêu chuẩn để chẩn đoán xác định. Tuy vậy, nghiện internet thường được định nghĩa là những vấn đề rối loạn hành vi có liên quan đến việc sử dụng internet và có biểu hiện (i) sử dụng internet quá mức về thời gian và không kiểm soát được, (ii) việc sử dụng internet quá mức những suy giảm nghiêm trọng đến chức năng của cá nhân, gia đình, xã hội, học tập, công việc và những lĩnh vực quan trọng khác, (iii) không có những nguyên nhân khác giải thích cho việc sử dụng internet quá mức, ví dụ như hưng cảm.

Ở trẻ em, việc sử dụng internet nên được xem là một vấn đề khi trẻ có những biểu hiện ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập hàng ngày. Trẻ không còn quan tâm đến thời gian hoặc lơ là những nhu cầu cơ bản như ăn, ngủ, vệ sinh cá nhân khi sử dụng internet. Trẻ có thể trở nên giận dữ, không yên và có cảm xúc bất định khi không được sử dụng internet. Một số trẻ đòi hỏi phụ huynh phải mua máy móc, thiết bị và phần mềm vi tính tốt hơn, đòi nhiều thời gian hơn để sử dụng internet. Trẻ cũng có thể có nhiều hành vi tiêu cực liên quan đến những hoạt động trực tuyến như nói dối, cãi nhau, học tập giảm sút và bất hòa trong những mối quan hệ xã hội.

Do còn nhiều tranh luận về các tiêu chuẩn chẩn đoán, tỷ lệ mắc các rối loạn liên quan đến trò chơi điện tử và sử dụng internet thay đổi từ 0,7% đến 27,5 % dân số tùy theo quốc gia. Trong đó, tỷ lệ nam trẻ tuổi mắc rối loạn vượt trội so với nữ. Tại Việt Nam, hiện chưa có thống kê chính thức về các rối loạn này.

Ngược dòng lịch sử vào năm 1995 Giáo sư tâm lý Kimberly Young đã thành lập Trung tâm điều trị Nghiện internet (Mỹ). Năm 1996, bà đã biên soạn 8 câu hỏi đánh giá tình trạng nghiện internet; những ai trả lời “Có” từ 5 câu trở lên được chẩn đoán xác định mắc rối loạn này. Dựa vào đó, Hiệp hội Tâm Thần Học Mỹ (American Psychiatry Association – APA) đã phát triển thành 9 câu hỏi gợi ý Internet Gaming Disorder (tạm dịch: Rối loạn Chơi trò chơi điện tử trên internet)

  1. Sự bận tâm: bạn có mất nhiều thời gian nghĩ về trò chơi điện tử (ngay cả khi bạn không đang chơi) hoặc lên kế hoạch khi nào sẽ chơi tiếp không?
  2. Tình trạng cai: bạn có cảm thấy không yên, cáu kỉnh, cảm xúc bất định, giận dữ, lo lắng hoặc buồn khi cố gắng ngừng chơi hoặc khi không thể chơi trò chơi điện tử không?
  3. Sự dung nạp: bạn có cảm thấy muốn có nhiều thời gian hơn để chơi trò chơi điện tử, muốn chơi trò chơi hào hứng hơn hoặc sử dụng dụng cụ mạnh hơn để có được cảm giác hào hứng đã từng có trước đó?
  4. Sự giảm/ngừng chơi: bạn có cảm thấy mình nên chơi ít hơn hay không thể giảm thời lượng chơi trò chơi điện tử của mình?
  5. Từ bỏ những hoạt động khác: bạn có bị mất hoặc giảm sự ưa thích khi tham gia vào những hoạt động giải trí khác do việc chơi trò chơi điện tử không?
  6. Tiếp tục chơi mặc dù có rắc rối: bạn có tiếp tục chơi trò chơi điện tử mặc dù đã nhận thức được những hậu quả tiêu cực, như thiếu ngủ, trễ giờ học/giờ làm, tốn nhiều tiền, tranh cãi với người khác hoặc lơ là những nhiệm vụ quan trọng?
  7. Lừa dối/che đậy: bạn có cố gắng che giấu hoặc nói dối với gia đình, người thân hoặc những người khác về mức độ chơi trò chơi điện tử của mình?
  8. Tránh né cảm xúc khó chịu: Có phải bạn chơi trò chơi điện tử để thoát khỏi hoặc quên đi những vấn đề cá nhân, hoặc để giải tỏa những cảm xúc khó chịu như tội lỗi, lo lắng, bất lực hoặc trầm cảm?
  9. Gây hại hoặc đánh mất những mối quan hệ hoặc những cơ hội: bạn có gây hại hoặc đánh mất những mối quan hệ quan trọng hoặc công việc, hoặc những cơ hội học tập, nghề nghiệp vì việc chơi trò chơi điện tử không?

Điều trị tình trạng nghiện trò chơi điện tử hay nghiện internet bằng cách nào?

Cho đến thời điểm hiện tại, hiệu quả của việc điều trị tình trạng nghiện trò chơi điện tử hay nghiện internet vẫn chưa có nhiều chứng cớ rõ ràng. Một phần vì chưa có sự đồng thuận cao về chẩn đoán nghiện internet, một phần do tiêu chuẩn chẩn đoán chính thức của Tổ Chức Y Tế Thế Giới về nghiện trò chơi điện tử còn khá mới với nhiều nước nên phần lớn những cách tiếp cận điều trị vẫn còn ở giai đoạn nghiên cứu và thu thập số liệu.

Mặc dù vậy, dựa trên những nguyên tắc điều trị của những tình trạng tâm thần có biểu hiện tương tự, cách tiếp cận vẫn dựa vào 2 nhóm là điều trị không thuốc thông qua tâm lý, giáo dục và điều trị thuốc.

Việc điều trị thuốc vẫn còn nhiều tranh luận, chủ yếu dựa vào triệu chứng chiếm ưu thế của người mắc rối loạn. Các thuốc kích thích thần kinh, thuốc chống trầm cảm đã được sử dụng trong một số nghiên cứu nhưng hiệu quả không rõ ràng hoặc thiết kế nghiên cứu không đủ tốt để kết luận hiệu quả của thuốc.

Ngược lại với điều trị thuốc, điều trị không thuốc được chứng minh có hiệu quả trong một vài nghiên cứu. Ở người trưởng thành, việc điều trị không thuốc chủ yếu dựa vào cách tiếp cận Nhận thức Hành vi. Đây là một phương pháp trị liệu tâm lý tác động lên nhận thức của người mắc rối loạn, từ đó dẫn đến sự thay đổi về hành vi. Ở trẻ vị thành niên, trị liệu vẫn dựa trên Nhận thức Hành vi nhưng kết hợp với Trị liệu gia đình, nghĩa là bên cạnh tác động trực tiếp trên trẻ, phụ huynh cũng được học những kỹ thuật hỗ trợ để giúp con hồi phục.

 

Kết luận

Với 64 triệu người sử dụng internet, chiếm 66% dân số và hơn 32 triệu người chơi trò chơi điện tử, Việt Nam là một trong những thị trường trò chơi điện tử có tốc độ phát triển nhanh nhất thế giới. Những thế hệ trẻ hơn đã và đang lớn lên cùng với lợi ích những do internet và trò chơi điện tử mang lại. Tuy vậy, vẫn có những trường hợp trở thành vấn đề phải quan tâm xảy ra khi việc chơi trò chơi điện tử hoặc sử dụng internet ảnh hưởng tiêu cực rõ đến sinh hoạt, học tập và công việc. Vì vậy, những biểu hiện nghi ngờ của rối loạn cần được quan tâm để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

BS Phạm Minh Triết

Nghiên cứu sinh tại trường Nghiên cứu Tâm lý thuộc Đại học Quốc gia Australia

Theo Tạp chí Sức Khỏe 

 

 

 

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Tầm soát đột quỵ: Chủ động để không phải trời kêu ai nấy dạ

Đột quỵ không còn là căn bệnh "trời kêu ai nấy dạ" nữa, bởi vì ngay tại Việt Nam, bệnh này có thể được tầm soát, phát hiện và điều trị kịp thời thông qua …

Trở về với thiên nhiên là đường an toàn

“Không có liệu pháp nào phù hợp cho cơ thể con người cho bằng tuân thủ qui luật của thiên nhiên”. Paracelsus, một trong các y sư tiền phong của ngành y học phương Tây …

S.I.S Cần Thơ - Hành trình ra biển lớn

“Tôi thật sự không thể tin nổi những gì các bạn đã làm tại SIS! Những gì chúng tôi cảm nhận được tại đây thật sự là ấn tượng! Những gì các bạn đã làm …

Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM và Covid-19: Vượt qua khó khăn

Dịch Covid-19 đã và đang gây ra nhiều khó khăn trong công tác khám chữa bệnh tại các Bệnh viện, trong đó có Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM. Cùng trao đổi với PGS. TS. …

Hội chứng ngưng thở khi ngủ - “sát nhân thầm lặng” & mối liên quan với đột quỵ

Đột quỵ là nguyên nhân tử vong xếp hàng thứ hai và là nguyên nhân số một gây tàn phế. Tiến bộ của y học suốt hàng chục năm qua tuy đã làm giảm đáng …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi