Hội chứng buồng trứng đa nang – Làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường trên phụ nữ

Hội chứng buồng trứng đa nang (BTĐN) là bệnh lý thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Ước tính tỉ lệ mắc hội chứng BTĐN tại châu Á từ 4-7%. Tên gọi thường khiến người đọc hiểu nhầm đây là bệnh đơn thuần tại buồng trứng, nhưng thực ra bệnh ảnh hưởng toàn thân. Đặc biệt, nhiều người sẽ rất bất ngờ, nếu biết, phụ nữ có hội chứng BTĐN còn dễ bị đái tháo đường. Vì đâu nên nỗi?

Những triệu chứng gợi ý phụ nữ bị hội chứng BTĐN

Bao gồm các rối loạn kinh nguyệt và triệu chứng của dư thừa nội tiết tố sinh dục nam. Những rối loạn kinh nguyệt thường gặp là kinh nguyệt không đều, kinh thưa với chu kỳ kéo dài > 35 ngày hoặc không có kinh. Bình thường cơ thể phụ nữ cũng sản xuất một ít nội tiết tố sinh dục nam (androgen), nhưng ở phụ nữ bị hội chứng BTĐN, androgen được sản xuất quá mức khiến họ bị rậm lông, hói tóc và mụn trứng cá. Hội chứng BTĐN là nguyên nhân hàng đầu gây hiếm muộn trên phụ nữ trẻ. Trên siêu âm có thể quan sát thấy buồng trứng có nhiều nang nhỏ (hình 1a), nhưng không xảy ra hiện tượng rụng trứng (do mất cân bằng nội tiết tố). Vì không có trứng rụng hoặc rụng không đều đặn nên phụ nữ hội chứng BTĐN khó có thai hơn.

Phụ nữ có hội chứng BTĐN còn dễ bị đái tháo đường. Vì sao?

Đó là do hội chứng BTĐN khiến cơ thể giảm nhạy cảm với insulin, không hấp thu được đường vào tế bào và làm tăng đường trong máu, dẫn đến đái tháo đường. Giảm nhạy cảm với insulin, mà y khoa gọi là đề kháng insulin, đôi khi được biểu hiện bằng dấu gai đen. Đó là vùng da dày hơn xung quanh, tăng sắc tố và nhìn mượt như nhung, xuất hiện ở nếp gấp da cổ, gáy, nách và bẹn. 

Hình 1a. Hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm (Hình được sử dụng với sự đồng ý của người bệnh).

Hình 1b. Dấu gai đen trên phụ nữ bị hội chứng này. (Hình được sử dụng với sự đồng ý của người bệnh).

Đa phần phụ nữ có hội chứng BTĐN chỉ phát hiện đái tháo đường tình cờ qua xét nghiệm, ví dụ đường huyết đo lúc đói, hoặc đo sau khi uống 75 gram đường (gọi là nghiệm pháp dung nạp glucose) cao hơn ngưỡng cho phép. Nghiên cứu tại Đan Mạch cho thấy phụ nữ bị hội chứng BTĐN có nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường cao gấp bốn lần và độ tuổi phát hiện đái tháo đường cũng sớm hơn bốn năm so với phụ nữ bình thường. Do thời gian sống còn dài và nhiều phụ nữ lại không nghĩ mình bị đái tháo đường, hoặc có biết nhưng do người trẻ ít có thói quen uống thuốc trị bệnh thường xuyên, nên bệnh đái tháo đường có nguy cơ phát sinh biến chứng, điển hình là bệnh tim mạch và suy thận. Ngoài ra, khi mang thai, phụ nữ có hội chứng BTĐN dễ bị đái tháo đường thai kỳ hơn người bình thường gấp ba đến năm lần. Điều này khiến nhiều sản phụ có hội chứng BTĐN dễ bị stress, nhất là vì họ đã gặp vấn đề hiếm muộn. Do đó, sản phụ có hội chứng BTĐN càng phải được tư vấn đầy đủ về dinh dưỡng, tập thể dục và tâm lý.

Do đề kháng insulin nên phụ nữ có hội chứng BTĐN dễ bị béo phì

Béo phì kèm với mụn trứng cá và rậm lông khiến phụ nữ mặc cảm với ngoại hình của mình, thậm chí dẫn đến trầm cảm. Ngoài vấn đề tâm lý thì phụ nữ có hội chứng BTĐN bị béo phì hay bị tăng men gan do gan nhiễm mỡ, tăng cholesterol máu và tăng huyết áp. Tất cả những bệnh lý này đều nằm trong hội chứng chuyển hóa. Người mắc hội chứng chuyển hóa tăng gấp rưỡi nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ so với người bình thường. Như vậy, nếu không kiểm soát cân nặng, phụ nữ bị hội chứng BTĐN sẽ tiếp tục mắc thêm hội chứng chuyển hóa, dẫn đến lúc trẻ thì khó có con, khi bước sang tuổi trung niên thì lại dễ bị đột quỵ và nhồi máu cơ tim. Thực vậy, khi chụp mạch vành ở phụ nữ dưới 60 tuổi, người ta nhận thấy hội chứng BTĐN có liên quan với nhiều đoạn động mạch vành (mạch máu nuôi tim) hẹp trên 50%.

Tầm soát hội chứng BTĐN như thế nào?

Phụ nữ có rối loạn kinh nguyệt như mô tả ở trên, hoặc các triệu chứng rậm lông, hói tóc và mụn trứng cá, dấu gai đen và béo phì nên đi khám ở các cơ sở phụ khoa hay Nội tiết để được tầm soát bệnh. Lưu ý là nếu có mẹ hay chị em bị hội chứng BTĐN thì nguy cơ mắc bệnh của phụ nữ sẽ cao hơn.

Phụ nữ có hội chứng BTĐN sẽ được xét nghiệm đường huyết để tầm soát bệnh đái tháo đường. Nhiều trường hợp phụ nữ bị hội chứng BTĐN bị rối loạn đường huyết, cụ thể là đường huyết đói từ 100 đến dưới 126 mg/dL (5,6 – 7,0 mmol/L), hay là đường huyết 2 giờ sau khi uống 75 gram đường từ 140 đến dưới 200 mg/dL (7,8 – 11,1 mmol/L). Những trường hợp rối loạn đường huyết này được gọi chung là tiền đái tháo đường. Phát hiện sớm những trường hợp phụ nữ có hội chứng BTĐN bị tiền đái tháo đường rất có ý nghĩa, vì ở giai đoạn này, thay đổi lối sống và giảm cân (nếu bị thừa cân hay béo phì) sẽ giúp họ ngăn chặn được diễn tiến từ rối loạn đường huyết sang đái tháo đường thực sự.

Thay đổi lối sống vẫn là nền tảng điều trị

Một khi đã được chẩn đoán là hội chứng BTĐN, phụ nữ cần tích cực thay đổi lối sống. Đối với người béo phì, nên đặt mục tiêu giảm cân 5-10% cân nặng trong 3 – 6 tháng. Giảm cân bằng chế độ ăn cân đối dinh dưỡng, nhiều rau xanh, tránh quá nhiều thức uống ngọt và ăn khuya. Họ nên tập thể dục ít nhất 150 phút hàng tuần, có thể chia ra 30 phút mỗi ngày chẳng hạn 15 phút đi bộ sau bữa ăn trưa và tối, ít nhất 5 ngày một tuần. Phụ nữ trẻ cũng có thể tập luyện các loại hình vận động như yoga, thể dục nhịp điệu, tập gym, bơi lội, chơi cầu lông và chạy bộ… Thường xuyên vận động như đi bộ thay vì đi xe gắn máy nếu quãng đường ngắn, dùng thang bộ thay vì thang máy cũng sẽ giúp phụ nữ tránh bị tăng cân, vừa đẹp dáng lại có lợi ích kép trên sức khỏe sinh sản lẫn sức khỏe chuyển hóa. Người ta nhận thấy chỉ cần giảm 5% cân nặng đã làm tăng đáng kể khả năng thụ thai của phụ nữ có hội chứng BTĐN và giảm nguy cơ đái tháo đường ở những người có rối loạn đường huyết.

Nói tóm lại, hội chứng BTĐN là bệnh lý thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Tên gọi thường khiến người đọc hiểu nhầm đây là bệnh đơn thuần tại buồng trứng, nhưng thực ra bệnh ảnh hưởng toàn thân, có thể gây béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và tăng men gan do gan nhiễm mỡ. Phụ nữ bị rối loạn kinh nguyệt (hành kinh không đều, kinh thưa hay vô kinh) hay béo phì, rậm lông và mụn trứng cá nên đi khám phụ khoa hay Nội tiết để được xét nghiệm tầm soát hội chứng BTĐN. Không chỉ gây hiếm muộn, hội chứng BTĐN còn tăng nguy cơ mắc đái tháo đường ở phụ nữ. Thay đổi lối sống và giảm cân (nếu phụ nữ bị thừa cân hay béo phì) là biện pháp căn bản để bảo vệ sức khỏe sinh sản và sức khỏe chuyển hóa cho phụ nữ bị hội chứng BTĐN. Với chế độ ăn cân đối dinh dưỡng và lối sống vận động tích cực, phụ nữ bị hội chứng BTĐN hoàn toàn tránh được nguy cơ mắc đái tháo đường và tận hưởng cuộc sống khỏe mạnh như những phụ nữ bình thường khác.

 TS. BS Lý Đại Lương

Trung tâm Nghiên cứu Hope, Bệnh viện Mỹ Đức, TP.HCM

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Hạ đường huyết sơ sinh: Tầm soát và phòng ngừa

Đường huyết là chất đường glucose di chuyển trong dòng máu, cung cấp năng lượng nuôi các tế bào trong cơ thể. Đây là một trong những nguồn năng lượng quan trọng nhất của các …

Trầm cảm sau sinh - Bóng tối bao trùm sau thiên chức làm mẹ

Trầm cảm sau sinh có tỷ lệ dao động từ 8-15% tùy theo thống kê tại các quốc gia khác nhau. Tình trạng này thường xuất hiện trong vòng 4 tuần sau sinh, có khi …

Cúm mùa ở trẻ em

Cúm là bệnh truyền nhiễm do virus influenza A và B, gây ra đợt dịch cúm hàng năm, nặng nề hơn là đại dịch toàn cầu. Theo CDC, ở Mỹ, ước đoán hàng năm có …

Tuyến nào lao đao khiến nàng hụt hơi?

Thống kê thực hiện trong tháng vừa rồi với 100 nữ bệnh nhân trong độ tuổi 30-50 ở phòng khám, cho thấy, không dưới 70% trong số đó than phiền vì mau mệt khi gắng …

Có nên phơi nắng cho con?

Uống sữa giàu Canxi có thể giúp cho con đạt được chiều cao vượt trội. Thật ra điều này có đúng không thưa BS ? Hiện nay có rất nhiều gia đình khi chọn sữa cho …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi