Hiểu đúng về bệnh ung thư

Mặc dù những phương pháp chẩn đoán, điều trị ung thư đang ngày càng tiến bộ và phát huy hiệu quả; tuy nhiên, trong thực tế khi được chẩn đoán là bệnh ung thư, với hầu hết người bệnh thật sự vẫn là cú sốc. Nhiều bệnh nhân vẫn mang dấu ấn nặng nề khi nói về ung thư: “Là bệnh nan y” và phó mặc theo kiểu “Trời kêu ai nấy dạ”. Bệnh nhân luôn hoang mang, dằn vặt, đau khổ: “Tại sao lại là tôi? Tôi đã làm gì sai trong quá khứ?”. Có không ít trường hợp người bệnh chạy chữa theo kiểu “Uống lá cây này”, “Đắp thuốc kia sẽ hết bệnh”, cùng với nhiều quan niệm sai lầm khác làm chậm, làm diễn tiến bệnh tăng và không còn cơ hội điều trị. Hiểu đúng về ung thư, là việc quan trọng nhất với cả người bệnh cũng như mọi người trong cộng đồng.

Bệnh Ung thư là gì?

Bệnh Ung thư là tên gọi chung cho nhiều loại bệnh lý khác nhau. Ung thư không phải tên gọi cho một bệnh riêng. Do vậy, khi một người nói họ không may mắc bệnh ung thư không có nghĩa là họ bệnh giống với những người bệnh ung thư khác.

Ung thư là một bệnh về gen – nghĩa là không giống nhau giữa mỗi người. Các gen bị đột biến, biến đổi làm thay đổi chức năng của tế bào đặc biệt là làm cho tế bào tăng trưởng và phân chia bất thường. Sự thay đổi gen gây ra ung thư có thể do di truyền từ bố mẹ. Gen đột biến cũng có thể tự tạo ra trong suốt đời sống của con người. Sự sai lệch trong phân chia tế bào có thể gây ra từ tiếp xúc với các môi trường có hại bên ngoài. Các tác nhân môi trường gây hại có thể gây ung thư bao gồm các hóa chất như khói thuốc lá, tia phóng xạ như tia cực tím từ ánh nắng mặt trời, nhiễm một số virus có nguy cơ cao gây ung thư như virus HPV (Human Papillomavirus), EBV (Epstein-Barr Virus), virus gây viêm gan siêu vi B, C… Do vậy, ung thư không hẳn là “Trời kêu ai nấy dạ”.

Các loại Ung thư – Biểu hiện của Ung thư

Có hơn 100 loại ung thư khác nhau. Bệnh ung thư có thể xuất hiện ở bất kỳ phần nào trên cơ thể. Nó bắt đầu khi các tế bào phát triển vượt mức kiểm soát và chèn lấn các tế bào bình thường xung quanh. Điều này làm cho các cơ quan, bộ phận trong cơ thể khó hoạt động như thường lệ. Tên từng loại ung thư thường được gọi theo cơ quan hay mô xuất phát ung thư. Ví dụ ung thư phổi xuất phát từ các tế bào ở phổi, các u não ác tính xuất phát từ các tế bào não. Ngay cả như trong ung thư phổi cũng có nhiều thể loại ung thư phổi khác nhau và cách điều trị có khác nhau, tiên lượng vì vậy cũng khác nhau.

Ung thư có thể có biểu hiện dưới dạng u cục nhưng cũng có thể không nhìn thấy u. Nhiều loại ung thư là bướu dạng đặc, dạng khối, mảng đặc, ví dụ ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư gan, ung thư xương, ung thư tuyến giáp… Một số loại khác như ung thư hệ máu, bệnh bạch cầu thường không có dạng khối u đặc.

Những bệnh ung thư là ác tính có nghĩa là nó xâm lấn, lan tràn vào các mô bên cạnh. Thêm vào đó khi khối bướu phát triển, các tế bào bướu có thể bong tróc ra theo máu hoặc đường bạch huyết để đi đến các nơi xa hơn trong cơ thể và từ đó hình thành nên các khối u mới ở xa nơi u nguyên phát ban đầu. Các khối u ác tính này gọi là các khối ung thư hoặc khối hạch bạch huyết “di căn”.

Ung thư thường gọi là u, bướu ác tính. Nếu các u, bướu lành tính không lan tràn, không xâm lấn các mô lân cận đôi khi cũng khá to, tuy nhiên, sau khi cắt bỏ thường sẽ không tái lại. Trong khi bướu ác tính đôi khi sẽ tái phát. Các khối u lành trong cơ thể thường không đe dọa đến tính mạng ngoại trừ các u lành trong não.

Sự khác nhau giữa tế bào lành và tế bào ung thư như thế nào?

Các tế bào ung thư khác xa tế bào lành. Tế bào ung thư bằng nhiều cách phát triển không kiểm soát và trở nên xâm lấn. Thêm vào đó tế bào ung thư cũng bỏ qua các tín hiệu làm tế bào chết theo lập trình (programmed cell death hay apoptosis) – nghĩa là tế bào lành nhận tín hiệu chết đi khi cơ thể không cần đến.

Các tế bào ung thư có thể gây ảnh hưởng lên các tế bào lành, các phân tử, gia tăng các mạch máu lân cận để cung cấp oxy và dinh dưỡng cho tế bào bướu.

Các tế bào bướu cũng có thể tránh khỏi hệ thống miễn dịch. Đây là hệ thống phòng thủ của cơ thể giúp hệ thống mô, cơ quan và các tế bào chuyên biệt tránh tổn thương do nhiễm trùng hay các tác nhân gây hại khác. Mặc dù hệ thống miễn dịch có thể loại trừ các tế bào lạ, các tế bào gây hại ra khỏi cơ thể, tuy nhiên một số tế bào ung thư có thể “lẩn trốn” hệ thống miễn dịch và tiếp tục tồn tại và tăng trưởng.

Một số loại ung thư phát triển và lan truyền nhanh. Một số loại khác phát triển chậm hơn. Các bệnh ung thư khác nhau cũng đáp ứng với việc điều trị theo những cách khác nhau. Đối với một người bệnh ung thư, bác sĩ sẽ cần tìm hiểu xem là loại ung thư nào. Những người bị ung thư cần được điều trị bằng những phương pháp có hiệu quả cho từng loại ung thư của họ.

Để chẩn đoán bệnh ung thư

Để chẩn đoán bệnh ung thư là loại ung thư nào, các bác sĩ sẽ lấy một mẫu nhỏ phần bướu và xem xét dưới kính hiển vi để xác định. Các bác sĩ cũng cần xét nghiệm máu, một số xét nghiệm về hình ảnh như chụp Xquang, siêu âm, chụp cắt lớp điện toán CTscan (Computed tomography), chụp công hưởng từ MRI (Magnetic Resonance Imaging) hay hình ảnh chụp phát xạ positron PET (Positron Emission Tomography)… Tùy từng trường hợp các bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm phù hợp để xác định có phải là bệnh ung thư hay không, loại bệnh ung thư và tình trạng nặng nhẹ của bệnh.

Các giai đoạn ung thư

Bác sĩ sẽ tìm hiểu xem bệnh ung thư của người bệnh đã lan rộng chưa và nếu có thì lan xa đến đâu. Điều này được gọi là giai đoạn ung thư. Việc biết được giai đoạn của bệnh ung thư giúp bác sĩ quyết định phối hợp các phương pháp điều trị tốt nhất. Người bệnh sẽ được chẩn đoán họ bị ung thư giai đoạn bao nhiêu.

Thường ung thư được chia thành 4 giai đoạn từ 1 đến 4. Nhìn chung giai đoạn 1, giai đoạn 2 (bệnh thường chưa lan rộng) có kết quả điều trị thường tốt hơn các giai đoạn trễ hơn (giai đoạn 3, 4). Tuy nhiên, người bệnh cũng cần lưu ý giai đoạn của mỗi loại ung thư cũng có tiên lượng khác nhau cho từng loại ung thư. Một số loại ung thư kể cả giai đoạn 3, 4 vẫn có thể có kết quả khả quan như ung thư tuyến giáp, ung thư vú, ung thư tiền liệt tuyến… Do vậy, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để hiểu giai đoạn loại ung thư mình đang mắc.

Các phương pháp điều trị

Phương pháp điều trị thường dùng là phẫu thuật, hóa trị và xạ trị.

  • Phẫu thuật là phương pháp cắt bỏ khối u và một phần mô, cơ quan mang khối u. Ví dụ như ung thư vú giai đoạn hơi trễ chút, các bác sĩ cắt bỏ phần ung thư và tuyến vú. Phẫu thuật không dùng cho mọi loại ung thư, chẳng hạn như ung thư máu thường được điều trị với hóa trị.
  • Hóa trị là phương pháp dùng thuốc để truyền vào mạch máu cơ thể (thường là tĩnh mạch) hoặc dùng thuốc viên dạng uống. Hóa trị thường dùng trong điều trị ung thư và nhất là các trường hợp ung thư đã lan tràn.
  • Xạ trị là sử dụng máy xạ trị hoặc thuốc phóng xạ nhằm tiêu diệt tế bào ung thư.

Xạ trị, hóa trị, phẫu thuật đôi khi được sử dụng đơn lẻ để điều trị cho một số loại ung thư ở một vài giai đoạn phù hợp. Tuy vậy, các bác sĩ thường kết hợp phẫu thuật, hóa trị, xạ trị sao cho có kết quả tốt nhất. Gần đây với sự tiến bộ của y học, các bác sĩ đôi khi phối hợp thêm các liệu pháp điều trị sinh học, liệu pháp miễn dịch, liệu pháp nội tiết thường được gọi chung là liệu pháp nhắm trúng đích.

Việc phối hợp 2 hay nhiều phương pháp để điều trị gọi là đa mô thức điều trị ung thư, nhằm đem lại hiệu quả cao nhất cho từng người bệnh. Các phương pháp điều trị đều có những tác dụng phụ khác nhau, vì vậy người bệnh đừng ngại đặt câu hỏi với bác sĩ của mình về khả năng chữa trị ung thư và các tác dụng phụ mà mình có thể sẽ gặp phải. Ý kiến người bệnh là một phần quan trọng trong việc lựa chọn phối hợp phương pháp điều.

Tóm lại, bệnh ung thư là tên gọi chung của nhiều thể loại bệnh ung thư khác nhau, ung thư không lây nhiễm và cũng không phải do “trời phạt”. Người bệnh ung thư không có lỗi, không nên tự mặc cảm hay tự tìm đến những phương pháp điều trị dân gian làm chậm trễ việc chẩn đoán và điều trị bệnh. Người bệnh và gia đình người bệnh cần kiên nhẫn để các bác sĩ xác định chính xác loại ung thư nào, giai đoạn bệnh ra sao, kết hợp các phương pháp điều trị như thế nào để đem lại hiệu quả cao nhất.

Ung thư không hẳn là bệnh “nan y”. Phần lớn ung thư giai đoạn sớm đều có khả năng trị khỏi và với sự phát triển không ngừng của y học, việc điều trị ung thư giai đoạn muộn hơn cũng khả quan. Không những vậy, người bệnh không may ở giai đoạn cuối của bệnh ung thư thì việc tiếp cận chăm sóc giảm nhẹ cũng giúp người bệnh không đau đớn, không bị dày vò bởi bệnh tật và có chất lượng sống tốt nhất.

ThS. BS CKII Quách Thanh Khánh

Trưởng khoa Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM

Theo Tạp chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành

Bệnh động mạch vành là một loại bệnh rất phổ biến và nguy hiểm. Hiện nay, bệnh này đang là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn thế giới. Chính vì vậy, cần …

Vai trò của Y học cổ truyền trong điều trị ung thư

Nếu như với Tây y, việc điều trị Ung thư được phối hợp nhiều phương pháp tuỳ thuộc vào giai đoạn phát hiện và chẩn đoán xác định loại ung thư. Thì từ kinh nghiệm …

Bí mật của người kiên cường

Friedrich Nietzsche, nhà triết học người Đức đã nói: “Thứ gì không giết nổi ngươi, sẽ làm cho ngươi thêm mạnh mẽ.” Nhà tâm lý học Jonathan Haidt gọi đó là “giả thuyết nghịch cảnh”, …

10 quan niệm sai lầm về Ung thư cổ tử cung

Mặc dù hiện nay có rất nhiều phương pháp giúp phòng ngừa và tầm soát, nhưng ung thư cổ tử cung vẫn là một căn bệnh khá phổ biến ở phụ nữ. Hàng năm ung …

Ung thư vòm mũi họng - Vì sao hay phát hiện muộn?

Ung thư vòm mũi họng - Vì sao hay phát hiện muộn? Ở Việt Nam, Ung thư vòm mũi họng là bệnh khá phổ biến, chiếm tỷ lệ khoảng 10-12% tổng số các loại ung thư …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi