Hậu quả từ Anti-Vaccine “Vì sao những bệnh phòng ngừa bằng vaccine đã quay trở lại?”

Một trong những thành công của nền y tế hiện đại cho đến nay chính là các thuốc chích ngừa. Vô vàn bằng chứng khoa học đã chứng minh sự hiệu quả và an toàn của các loại vaccine. Nhưng trớ trêu thay, WHO cho biết tỷ lệ tiêm chủng trên toàn cầu đã giảm xuống trong những năm gần đây, nguyên do là những thông tin sai lệch về vaccine, khiến niềm tin của cộng đồng vào thuốc đã giảm đi rất nhiều khiến rất nhiều trẻ đã không được đi chích ngừa. Và những bệnh có thể phòng ngừa bằng vaccine đã quay trở lại.

Vaccine đã ra đời như thế nào?

Khám phá đầu tiên là năm 1796 của Edward Jenner, trong thử nghiệm sử dụng vết đậu bò trên cánh tay các cô gái vắt sữa bò để tiêm cho cậu bé Jame Phillip, nhằm gây bệnh đậu bò cho cậu. Qua đó, cậu bé đã được bảo vệ khỏi bệnh đậu mùa do đã có kháng thể từ việc tiêm đậu bò. 80 năm sau, Louis Pasteur đã thử nghiệm thành công việc bảo vệ gà khỏi bệnh tả bằng cách tiêm các vi khuẩn tả đã bị làm yếu đi vào cơ thể các con gà mạnh khỏe nhằm tạo ra kháng thể chống lại bệnh tả. Kể từ đó, mở đường cho nền khoa học miễn dịch hiện đại cũng như tạo ra các thuốc chủng ngừa bảo vệ con người khỏi các bệnh tật do vi trùng, virus gây ra. Chủng ngừa đã đẩy lùi nhiều bệnh và cứu sống hàng năm 2 – 3 triệu người. Kể từ đầu thế kỷ, vaccine sởi đã cứu sống hơn 21 triệu người, giảm 80% số người chết trên toàn cầu chỉ sau 17 năm. Chính nhờ các biện pháp chích ngừa, loài người đã triệt tiêu bệnh đậu mùa trên toàn cầu, thanh toán gần như hoàn toàn bệnh bại liệt, giảm đáng kể các bệnh sởi, bạch hầu, ho gà, thủy đậu, quai bị, thương hàn và uốn ván… Nguyên tắc chính của chích ngừa là gây miễn dịch bằng một vi khuẩn hoặc virus giảm độc lực, hoặc với một protein đặc hiệu có tính kháng nguyên để gây ra một đáp ứng miễn dịch, rồi tạo một trí nhớ miễn dịch đặc hiệu, từ đó tạo ra hiệu quả đề kháng cho cơ thể về sau khi tác nhân gây bệnh xâm nhập với đầy đủ độc tính.

 

Tại Việt Nam

Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) bắt đầu được triển khai ở Việt Nam từ năm 1981 do Bộ Y tế khởi xướng với sự hỗ trợ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF). Chương trình có mục tiêu ban đầu là cung cấp dịch vụ tiêm chủng miễn phí cho trẻ em dưới 1 tuổi, bảo vệ trẻ khỏi mắc 6 loại bệnh truyền nhiễm phổ biến và gây tử vong cao. Sau một thời gian thí điểm, chương trình từng bước được mở rộng dần cả về địa bàn và đối tượng tiêm chủng. Từ năm 1985 tới nay, toàn bộ trẻ em dưới 1 tuổi trên toàn quốc đã có cơ hội được tiếp cận với Chương trình TCMR. Đến năm 2010, đã có 11 vắc xin phòng bệnh truyền nhiễm phổ biến, nguy hiểm cho trẻ em được đưa vào Chương trình, bao gồm vắc xin phòng bệnh lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B, sởi, viêm não Nhật Bản, tả, thương hàn, viêm phổi/viêm màng não mủ do Hib.

Kể từ năm 1994, sau khi 100% số xã phường trên toàn quốc đã được bao phủ Chương trình TCMR, tỷ lệ số trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ trở thành một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất để đánh giá chất lượng của Chương trình. Tỷ lệ này liên tục tăng lên theo các năm và kể từ năm 1995 luôn được duy trì ở mức trên 90% ở quy mô tuyến tỉnh. Kể từ năm 2004, tỷ lệ này luôn được duy trì ở mức trên 90% ở quy mô tuyến huyện.

  • Năm 2000: Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá và công nhận thanh toán Bại liệt tại Việt Nam. Việt Nam không ghi nhận trường hợp bại liệt và tiếp tục bảo vệ thành công thành quả Thanh toán bệnh bại liệt kể từ năm 2000. Liên tục từ năm 1997 đến nay Việt Nam không có ca bệnh bại liệt, đi cùng với tỷ lệ uống vắc xin bại liệt thường xuyên rất cao trên 95%.
  • Năm 2005: Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá và công nhận Loại trừ Uốn ván sơ sinh trên quy mô tuyến huyện.
  • Từ năm 2006 đến nay, tỷ lệ tiêm vắc xin viêm gan B đủ 3 mũi ở trẻ dưới 1 tuổi luôn đạt trên 90%.
  • Tỷ lệ mắc bạch hầu liên tục giảm từ năm 1984 đến nay, tương ứng với sự gia tăng tỷ lệ trẻ được tiêm chủng DPT. Trong vòng 5 năm gần đây Việt Nam đã khống chế tỷ lệ mắc bạch hầu xuống dưới 0,04/100.000 dân.
  • Tỷ lệ mắc ho gà cũng liên tục giảm từ năm 1984 đến nay, tương ứng với sự gia tăng tỷ lệ trẻ được tiêm chủng DPT. Liên tục từ năm 2006 đến nay không có ca tử vong do ho gà. Trong vòng 5 năm gần đây đã khống chế tỷ lệ mắc ho gà xuống dưới 0,32/100.000 dân.

Phong trào anti- vaccine và những bệnh có thể phòng ngừa bằng vaccine quay trở lại

Năm 2018, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa công bố danh sách liệt kê 10 thách thức lớn nhất đe dọa đến sức khỏe toàn cầu, trong đó có việc từ chối tiêm chủng vaccine.

Vấn đề được WHO gọi tên là “do dự vaccine” – định nghĩa là sự miễn cưỡng hoặc từ chối tiêm vaccine mặc dù có thể tiếp cận chúng. Vì nguyên nhân nào đó, việc tiêm vaccine an toàn, hiệu quả và giá rẻ, nhưng nhiều người vẫn từ chối tiêm chủng cho bản thân và cho con mình.

Vô vàn bằng chứng khoa học đã chứng minh sự hiệu quả và an toàn của các loại vaccine, nhưng trớ trêu thay, WHO cho biết tỷ lệ tiêm chủng trên toàn cầu đã giảm xuống trong những năm gần đây, chỉ ở mức chấp nhận được nguyên do là những thông tin sai lệch về vaccine, khiến niềm tin của cộng đồng vào thuốc đã giảm đi rất nhiều khiến rất nhiều trẻ đã không được đi chích ngừa.

Một phần của những niềm tin này bắt nguồn từ một nghiên cứu gian lận năm 1998, trong đó, cựu bác sĩ người Anh Andrew Wakefield tuyên bố rằng vaccine MMR (sởi, quai bị và rubella) có liên quan đến bệnh tự kỷ ở trẻ.

Các nhà khoa học khác đã mất hơn 10 năm nghiên cứu để chứng minh Wakefield đã sai. Năm 2010, bài báo của ông bị gỡ xuống và vị bác sĩ đã bị tước giấy phép hành nghề ở Anh vì có dấu hiệu trục lợi từ thông tin thất thiệt.

“Các lý do cho sự gia tăng này rất phức tạp và không phải tất cả các trường hợp này đều là do “do dự vaccine”, báo cáo của WHO thừa nhận. “Tuy nhiên, một số quốc gia gần như đã xóa sổ được căn bệnh này lại đang phải chứng kiến dịch bùng phát trở lại”.

Chẳng hạn như tại Anh, giám đốc Y tế (CMO) Dame Sally Davies cho biết chỉ có 87% trẻ em ở Anh được tiêm phòng đủ 2 mũi vaccine MMR (sởi, quai bị và rubella), dưới mục tiêu 95% để tạo được miễn dịch cộng đồng.

Cơn khủng hoảng vẫn đang được thúc đẩy bởi một phong trào chống vaccine tràn lan trên toàn cầu. Nó đe dọa sẽ phá hủy những tiến bộ y tế mà chúng ta đạt được trong việc phòng ngừa và loại bỏ những căn bệnh nguy hiểm đến tính mạng bằng vaccine.

Kết quả của một cuộc khảo sát được công bố vào năm ngoái cho thấy niềm tin của người Mỹ đối với vaccine đang tuột dốc đến mức nguy hiểm. Nhưng không có nghĩa là sự hoài nghi ngày càng tăng này chỉ giới hạn trong biên giới Hoa Kỳ.

Đơn cử bệnh sởi đang trên đà quay trở lại trên toàn thế giới. Sởi là một bệnh nghiêm trọng và rất dễ lây lan. Nó có thể gây ra các biến chứng suy dinh dưỡng nặng hoặc thậm chí gây tử vong do các biến chứng của bệnh. Các biến chứng của bệnh bao gồm viêm não, tiêu chảy nặng, mất nước, viêm phổi, viêm tai và mù vĩnh viễn. Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ bị suy dinh dưỡng, hệ thống miễn dịch yếu dễ bị biến chứng và tử vong. Bệnh có thể phòng ngừa được thông qua hai liều vaccine an toàn và hiệu quả. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, phạm vi bao phủ toàn cầu với liều vaccine sởi đầu tiên đã bị sụt giảm ở mức 85%. Điều này là quá thấp so với 95% cần thiết để ngăn chặn dịch bệnh và khiến nhiều người mắc bệnh. Phạm vi bao phủ ở liều thứ hai chỉ đứng ở mức 67 %. Trong năm 2017, số ca mắc sởi được báo cáo tăng hơn 30% trên toàn thế giới, mặc dù căn bệnh truyền nhiễm này có thể dễ dàng phòng ngừa thông qua hai liều vaccine. Sự hồi sinh của bệnh sởi và các bệnh có thể phòng ngừa khác là một mối quan tâm thực sự và đó là điều mà WHO quyết tâm giải quyết trong năm 2019.

Theo một báo cáo mới được công bố cuối năm 2018 đầu năm 2019 của các tổ chức y tế hàng đầu ghi nhận các trường hợp mắc sởi tăng đột biến và rất nghiêm trọng vào năm 2017. Dịch sởi đã xảy ra ở tất cả các khu vực, bao gồm châu Mỹ, khu vực Đông Địa Trung Hải và châu Âu, ước tính toàn cầu có khoảng 110.000 ca tử vong liên quan đến căn bệnh này trong năm ngoái. Ngày 14/2, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã bày tỏ lo ngại cuộc chiến ngăn chặn sự lây lan của bệnh sởi đang bị thụt lùi trong bối cảnh số ca mắc phải căn bệnh này trên thế giới đã tăng gần 50% trong năm 2018.

Tiến sĩ Soumya Swaminathan, Phó Tổng Giám đốc Chương trình tại WHO cho biết, sự nổi dậy của bệnh sởi vô cùng nghiêm trọng, với sự bùng phát kéo dài xảy ra ở các khu vực và đặc biệt là ở các quốc gia đã đạt được hoặc gần đạt được loại trừ bệnh sởi. Nếu không có những nỗ lực khẩn cấp để mở rộng phạm vi tiêm chủng và xác định mức độ dân số trẻ em dưới hoặc không được tiêm chủng, chúng ta có nguy cơ mất hàng thập kỷ tiến bộ trong việc bảo vệ trẻ em và cộng đồng chống lại căn bệnh tàn khốc nhưng có thể phòng ngừa được này.

Nguyên nhân sâu xa của các đợt dịch bùng phát này là do những thông tin sai lệch về vaccine không những ở Châu Âu mà cả toàn cầu, các hệ thống y tế sụp đổ như ở Venezuela, các nhóm bảo hiểm không bao gồm tiêm ngừa ở Châu Phi và sự do dự với vaccine của người dân dẫn đến mức độ bao phủ của chích ngừa đang ngày một suy giảm, khiến căn bệnh tưởng chừng đã bị loại bỏ hoàn toàn đang trên đường quay trở lại vô cùng mạnh mẽ trên diện rộng của toàn cầu.

Để đối phó với những đợt bùng phát gần đây, các cơ quan y tế đang kêu gọi đầu tư bền vững vào các hệ thống tiêm chủng, bên cạnh những nỗ lực tăng cường các dịch vụ tiêm chủng thông thường. Những nỗ lực này phải tập trung đặc biệt vào việc tiếp cận các cộng đồng nghèo nhất, bị thiệt thòi nhất, bao gồm cả những người bị ảnh hưởng bởi xung đột và di dời.

Các cơ quan cũng kêu gọi các hành động để xây dựng sự hỗ trợ công khai trên diện rộng cho tiêm chủng, đồng thời khắc phục thông tin sai lệch xung quanh các loại vaccine trong cộng đồng.

Tại Việt Nam, vẫn còn nhớ dịch sởi năm 2014 xảy ra trên 61/63 tỉnh thành cả nước với số ca mắc tăng rất nhanh trong 4 tháng đầu năm, 80% các trường hợp mắc bệnh sởi không được chích ngừa trước đó. Đến năm 2018, số lượng bệnh sởi lại quay trở lại với số bệnh nhân tăng nhiều hơn, mặc dù độ bao phủ của thuốc chủng ngừa đã đạt 90%, tuy nhiên tích lũy hàng năm của số còn lại chưa được chích ngừa cùng với gia tăng dân số khiến khoảng trống chích ngừa càng ngày càng lớn. Năm 2018, theo đúng chu kì dịch mỗi 4 năm, bệnh sởi đã quay lại Việt Nam với số lượng mắc tăng vọt, trong 9 tháng đầu năm 2018, cả nước ghi nhận 2.942 trường hợp sốt phát ban tại 51 tỉnh, thành phố. Trong đó, 1.093 trường hợp dương tính với sởi tại 40 tỉnh, thành phố và tăng gấp 10 lần so với năm 2017. Độ tuổi mắc chủ yếu ở nhóm trẻ dưới 9 tháng tuổi có 628 trường hợp (chiếm 21,4%) và độ tuổi từ 1-4 tuổi có 1.106 trường hợp (chiếm 37,8%). Trong số đó, 399 trường hợp đã được tiêm chủng (chiếm 13,6%) còn lại là các trường hợp chưa được tiêm chủng và không rõ tiền sử tiêm chủng (chiếm 86,4%).

Để đối phó với tình trạng này, Bộ Y tế đã có nhiều hành động quyết liệt như tăng cường tiêm vét sởi tại các cơ sở trường học, cơ sở y tế, đồng thời tích cực khuyến khích việc phân loại bệnh, nâng cao hiệu quả điều trị và sàng lọc bệnh. Tổ chức tuyên truyền giáo dục người dân đi chích ngừa, tham gia vào sàng lọc và cách li bệnh hạn chế lây lan trong cộng đồng.

ThS. BS Nguyễn Trần Nam

Trưởng khoa Nhiễm – BV Nhi Đồng TP.HCM

Theo Tạp chí Sức khỏe – Khoe24h.vn

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Chăm sóc sức khỏe bằng YDCT – Xu thế tất yếu

Y Dược Cổ Truyền (YDCT) nói chung và Đông dược nói riêng, được sử dụng trong phòng bệnh và chữa bệnh đã có từ hàng ngàn năm và hiện vẫn không ngừng phát triển. Xu …

Lờn thuốc tăng huyết áp

Có một bệnh nhân nữ, 62 tuổi nhập viện khoa tim mạch vì bị nhức đầu và chóng mặt. Huyết áp bệnh nhân đo tại khoa cấp cứu là 200/110 mmHg. Sau khi được xử …

Dùng quá nhiều thuốc

“Dùng quá nhiều thuốc” không phù hợp vừa không đạt được mục tiêu điều trị, mà chính những loại thuốc “thập cẩm” như vậy tương tác với nhau và gây nên những tác dụng phụ …

Loãng xương dưới góc nhìn của YHCT

Những năm qua, số lượng các nghiên cứu đánh giá hiệu quả và an toàn của các phương pháp YHCT trong điều trị loãng xương được công bố trên các tạp chí khoa học quốc …

Các lưu ý dùng thuốc an toàn dành cho người cao tuổi

Người cao tuổi theo định nghĩa là lớn hơn hoặc bằng 60 tuổi. Người cao tuổi thường bị nhiều bệnh khác nhau do quá trình lão hóa và buộc phải dùng nhiều thuốc để điều …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi