Điều trị bệnh lý mũi xoang hiện nay

mũi xoang

Viêm mũi xoang là một tình trạng bệnh lý phổ biến của đường hô hấp trên với đặc trưng là hiện tượng viêm hệ thống niêm mạc một hay nhiều xoang cạnh mũi. Đây là một bệnh lý thường gặp tại nước ta và trên thế giới. Theo một thống kê vào năm 2014 tại Mỹ cứ mỗi 8 người lớn sẽ có 1 người chịu ảnh hưởng của bệnh lý viêm mũi xoang và tỉ lệ viêm mũi xoang ở quốc gia này lên tới 13-16% trong dân số.

 

Với bệnh nhân có bệnh lý viêm mũi xoang, chi phí điều trị cũng khá cao khi phần lớn các bệnh nhân rơi vào bệnh cảnh mãn tính phải sử dụng thuốc kéo dài hoặc điều trị phẫu thuật. Đó là chưa kể đến các chi phí phát sinh do mất sức và gián đoạn công ăn việc làm của người bệnh. Các triệu chứng của viêm mũi xoang, đặc biệt là viêm mũi xoang mạn, không chỉ gây cảm giác khó chịu tại khu vực vùng tai, mũi, họng mà còn có tác động tiêu cực lên hành vi, thói quen, cảm giác đau, stress tinh thần và ảnh hưởng đến hoạt động thể lực và công tác xã hội.

Trong bối cảnh bùng phát đại dịch Covid-19 hiện nay, bên cạnh nỗi lo lắng về nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh, các bệnh nhân viêm mũi xoang mạn thường không có đầy đủ điều kiện để được thăm khám và điều trị tối ưu khi phải thực hiện giãn cách xã hội và đội ngũ bác sĩ, nhân viên y tế thì đang dốc toàn lực trong công cuộc phòng chống dịch. Vì vậy, thông qua bài viết này tôi xin cung cấp một số thông tin về phương pháp điều trị viêm mũi xoang mạn hiện nay, các điều trị mới tiềm năng trong tương lai cũng như những giải pháp thực tế mà thầy thuốc và bệnh nhân có thể cùng thực hiện, góp phần mang lại hiệu quả điều trị cũng như đảm bảo an toàn khi thăm khám trong giai đoạn dịch bệnh này.

mũi xoang

Bệnh sinh viêm mũi xoang mạn là tình trạng viêm kéo dài, vì vậy mục tiêu quan trọng là tìm ra yếu tố gây viêm và điều trị chúng. Sau khi thiết lập chẩn đoán, để có một kế hoạch điều trị hiệu quả cho từng bệnh nhân cần phải tìm các yếu tố thúc đẩy viêm mũi xoang bao gồm: yếu tố môi trường (ô nhiễm môi trường, dị ứng, siêu vi, vi trùng và nấm), yếu tố ký chủ chung (di truyền, bệnh lý u hạt, suy giảm miễn dịch, bệnh xơ nang và rối loạn hoạt động lông chuyển), yếu tố kí chủ tại chỗ (hiện tượng viêm mạn, bất thường giải phẫu, polyp và các khối u).

mũi xoang

Điều trị nội khoa

Lựa chọn hàng đầu trong điều trị viêm mũi xoang là các biện pháp tại chỗ giúp giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân cũng như ít chịu ảnh hưởng của tác dụng phụ. Các biện pháp này bao gồm rửa mũi với nước muối sinh lý, xịt mũi bằng corticosteroid. Rửa mũi với nước muối giúp tăng khả năng quét của lông chuyển, cải thiện chức năng lông chuyển, làm tống xuất các kháng nguyên, biofilm và các chất trung gian gây viêm, trong khi đó corticosteroid có tác dụng kháng viêm tốt, giúp ức chế các yếu tố hóa hướng động và làm giảm sản xuất các chất trung gian gây viêm.

Rửa mũi là phương pháp mà bệnh nhân có thể tự thao tác ở nhà với các chai xịt rửa mũi thông dụng trên thị trường với điều kiện đã được bác sĩ tư vấn và hướng dẫn cách thực hiện cụ thể. Các biện pháp cải tiến hơn như rửa mũi xoang bằng phương pháp Proetz hay rửa mũi xoang qua nội soi với hệ thống máy rửa BSP có khả năng lấy đi lượng lớn mủ và dịch viêm đọng trong các xoang, cải thiện đáng kể triệu chứng nghẹt mũi cho bệnh nhân và góp phần vào hiệu quả của các thuốc dùng tại chỗ. 

Corticosteroid xịt mũi vẫn là phương pháp hiệu quả, an toàn và có thể sử dụng trong thời gian dài đối với viêm mũi xoang mạn có hoặc không có polyp. Phàn nàn duy nhất mà bệnh nhân có thể gặp phải là nguy cơ chảy máu mũi do thao tác xịt thuốc không đúng hướng dẫn. Thay vì xịt vào phía trên và thành bên hốc mũi để hướng thuốc về phức hợp các lỗ thông xoang, bệnh nhân thường xịt thuốc vào vách ngăn gây tổn thương điểm mạch Kiesselbach và gây chảy máu.

Một trong các tiến bộ mới nhất trong điều trị viêm mũi xoang là hệ thống phân phối fluticasone khi thổi hơi (EDS-FLU) giúp tăng cường khả năng phân phối và hấp thu corticosteroids tại niêm mạc mũi xoang. Đã có nhiều nghiên cứu ghi nhận hiệu quả của phương pháp này và hiện EDS-FLU đã được FDA chấp thuận sử dụng để điều trị viêm mũi xoang mạn có polyp ở người lớn ≥18 tuổi. EDS-FLU là phương pháp được sử dụng hằng ngày, có khả năng hấp thụ tương đương với một đợt prednisone đường uống kéo dài, dù đạt được một số kết quả tích cực nhưng các chỉ định chính xác vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu.

Ngoài ra còn có phương pháp cấy ghép thiết bị phóng thích corticosteroid vào xoang (thường là xoang sàng hay xoang trán) sau phẫu thuật chức năng xoang, cho phép tất cả lượng thuốc tới được cơ quan đích. Các thiết bị này phóng thích thuốc kéo dài 30-90 ngày, mang lại hiệu quả cao, giảm nhu cầu sử dụng corticosteroid đường uống và phẫu thuật chỉnh sửa lại.

Các thuốc sinh học nhắm trúng đích lần đầu tiên được FDA phê duyệt để sử dụng cho viêm mũi xoang mạn có polyp. Cụ thể là Dupilumab, một kháng thể đơn dòng kháng IL4Rα ngăn cản sự gắn kết IL-4 và IL-13 vào các thụ thể của nó, do đó ngăn chặn con đường tín hiệu trong quá trình viêm. Dupilumab từng được chấp thuận để điều trị viêm da dị ứng, hen suyễn tăng bạch cầu ái toan hoặc hen suyễn phụ thuộc corticosteroid nặng và những thử nghiệm lâm sàng gần đây về hiệu quả của nó trên các bệnh nhân viêm mũi xoang mạn mang lại những kết quả tích cực. Ngoài ra còn có một vài cái tên tiềm năng khác như Omalizumab, mepolizumab và benralizumab có thể hiệu quả trong điều trị các thể viêm mũi xoang mạn.

Kháng sinh đường uống thường được sử dụng trong các trường hợp viêm mũi xoang cấp, viêm mũi xoang mạn bội nhiễm. Các thử nghiệm lâm sàng hiện nay tập trung vào lợi ích của liệu pháp kháng sinh ngắn ngày và dài ngày như một điều trị chính trong viêm mũi xoang mạn. Liệu pháp kháng sinh dài ngày với doxycycline uống được ghi nhận có hiệu quả làm giảm kích thước polyp mũi sau 20 ngày trong khi các liệu pháp kháng sinh ngắn ngày với amoxicillin-clavulanate thử nghiệm trên các bệnh nhân viêm mũi xoang mạn vẫn chưa được chứng minh có hiệu quả rõ ràng. Vì vậy chỉ định sử dụng kháng sinh cụ thể vẫn đang gây nhiều tranh cãi và cần thêm nhiều bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng.

mũi xoang
Phương pháp phẫu thuật nông lỗ thông xoang bằng bóng.

Điều trị ngoại khoa

Đối với viêm mũi xoang, điều trị nội khoa vẫn giữ vai trò chủ yếu, phẫu thuật chỉ được chỉ định khi điều trị nội khoa thất bại hoặc trong các trường hợp viêm mũi xoang mạn có biến chứng. Phẫu thuật xoang nội soi hiện đại đề ra ba mục tiêu chính trong việc quản lý viêm mũi xoang mạn bao gồm: giảm tắc nghẽn lưu thông tại các xoang, lấy bớt mô viêm bị thoái hóa và giúp tăng khả năng tiếp cận nhiều hơn vào niêm mạc xoang cho các điều trị tại chỗ. Hiện nay người ta đã chấp nhận rằng viêm mũi xoang mạn là một bệnh không đồng nhất với nhiều kiểu hình và kiểu gen nên mục tiêu phẫu thuật có thể khác nhau. Nổi bật như các trường hợp viêm mũi xoang mạn không polyp mức độ nhẹ, khu trú ở xoang hàm, xoang sàng trước do tắc nghẽn lỗ thông xoang đáp ứng rất tốt với phương pháp phẫu thuật xâm lấn tối thiểu là nông lỗ thông xoang bằng bóng. Đây là phương pháp mới mang lại hiệu quả tương tự như phẫu thuật chức năng xoang cổ điển nhưng giảm thiểu được chi phí, thời gian và nguy cơ phẫu thuật. Các bằng chứng ít ỏi hiện nay cho thấy phẫu thuật xoang tích cực mang lại hiệu quả cải thiện rõ ràng hơn phẫu thuật xoang hạn chế hay phẫu thuật tạo hình xoang. Cụ thể như các phẫu thuật bỏ nhiều mô viêm như Draf IIa, Draf III kết hợp với tưới rửa corticosteroid dung tích cao tại chỗ mang lại hiệu quả cao cho các trường hợp viêm mũi xoang mạn nặng có nguy cơ tái phát cao.

 

Giải pháp cho việc điều trị bệnh lý mũi xoang hiện nay

Để giúp các đồng nghiệp và bệnh nhân có điều kiện thực hiện thăm khám, điều trị một cách an toàn, hiệu quả trong hoàn cảnh bùng phát dịch Covid-19 hiện nay, bác sĩ Vĩnh Phước đã nghiên cứu và cho ra đời hệ thống khám bệnh tai mũi họng từ xa thông qua các thiết bị điện tử có kết nối với mạng internet không dây. Hệ thống bao gồm màn hình điện thoại di động, camera có độ phóng đại, đèn chuyên biệt khám tai mũi họng đã được lắp đặt sẵn tại khu vực cho bệnh nhân. Khu vực riêng cho bác sĩ có hai màn hình kết nối với hệ thống chính. Một màn hình cho phép bác sĩ giao tiếp với bệnh nhân qua ứng dụng điện thoại tương tự như thực hiện một cuộc gọi, màn hình còn lại kết nối với bộ camera và đèn khám ghi nhận hình ảnh quan sát khu vực tai mũi họng, giúp các bác sĩ thăm khám mà không cần trực tiếp tiếp xúc với bệnh nhân. Hệ thống này đảm bảo giữ một khoảng cách tối thiểu giữa bệnh nhân và bác sĩ, giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh giữa nhân viên y tế và người bệnh mà vẫn mang lại hiệu quả thiết thực. Điều này còn góp phần giảm bớt căng thẳng và lo âu của bệnh nhân khi quyết định tới cơ sở y tế khám bệnh thay vì tự ý điều trị tại nhà, đồng thời giảm bớt áp lực cho nhân viên y tế và tạo thuận tiện cho các bác sĩ thực hiện công tác chuyên môn.

mũi xoang

Hiệu quả điều trị bệnh lý viêm mũi xoang không chỉ phụ thuộc vào các phương pháp điều trị chuyên biệt mà còn có đóng góp rất lớn từ sự hợp tác giữa thầy thuốc và bệnh nhân. Mong rằng với những kiến thức cập nhật về điều trị bệnh lý mũi xoang và giải pháp thăm khám mới có thể phần nào giúp ích được cho các quý đồng nghiệp và bệnh nhân tai mũi họng vượt qua giai đoạn dịch bệnh khó khăn này.

 

Tài liệu tham khảo

Patel G B, Kern R C, Bernstein J A, Hae-Sim P, et al (2020), “Current and Future Treatments of Rhinitis and Sinusitis”, The journal of allergy and clinical immunology In practice, 8 (5), pp. 1522-1531.

BS CKII Nguyễn Vĩnh Phước

ThS. BS Lê Nhật Vinh

BS Đặng Diệu Linh

Khoa Tai-Mũi-Họng, BV Thống Nhất

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Lợi ích của việc tư vấn, xét nghiệm HIV/AIDS sớm

Việc xét nghiệm sớm, điều trị kịp thời sẽ mang lại lợi ích nhiều mặt cho người nhiễm HIV. Ngoài ra, việc kết nối họ với các dịch vụ điều trị sớm nhất sẽ tránh …

Chiến dịch mang tính nhân văn K=K (Không phát hiện = Không lây truyền)

Trải qua 3 năm triển khai, Chiến dịch K=K: Không phát hiện = Không lây truyền, đã làm thay đổi về quan niệm nhiễm HIV không còn là bệnh nan y mà là một bệnh …

“Tăng cường phòng chống HIV/AIDS trong bối cảnh dịch COVID-19”

Tháng Hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS đã chính thức được phát động từ năm 2008. Đây là sự kiện quan trọng hàng năm nhằm mục đích tăng cường sự quan tâm của toàn …

Omicron - biến thể mới của SARS-CoV-2 với 32 đột biến đang khiến các nhà nghiên cứu lo ngại

Biến thể SARS-CoV-2 mới có tên khoa học là B.1.1.529, được phát hiện ở lần đầu tiên ở Botswana rồi lan sang Nam Phi và Hồng Kông. Biến thể này hiện được gọi là biến …

Viện Hóa Học tổng hợp thành công Nitazoxanide - hợp chất bào chế thuốc điều trị COVID-19

Viện Hóa học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã nghiên cứu tổng hợp thành công hợp chất Nitazoxanide ở quy mô pilot. Đây là hợp chất an toàn dùng để …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi