Ăn dặm cho trẻ – Câu chuyện chưa bao giờ cũ!

Câu chuyện về cho con ăn dặm vào thời điểm nào, ăn như thế nào, ăn sao cho đúng cách, không chỉ là những bối rối, mà đôi khi còn là cuộc chiến chưa có hồi kết giữa các thành viên trong gia đình.

 

1/ Thưa BS, vì sao thời điểm 6 tháng là thời điểm trẻ cần được ăn dặm?

Theo tổ chức y tế thế giới (WHO) khuyến cáo, 6 tháng đầu đời trẻ nên được bú hoàn toàn bằng sữa mẹ, nhằm tận dụng tối đa dưỡng chất quý giá và nguồn kháng thể có trong sữa mẹ để trẻ được phát triển tối ưu. Tuy nhiên, từ 6 tháng trở đi, trẻ phát triển rất nhanh, bắt đầu tập lật, bò, trườn, tập đi, tập nói, chuẩn bị mọc răng… nguồn năng lượng từ sữa mẹ cung cấp không còn đủ cho trẻ phát triển và tăng trưởng nhảy vọt về cân nặng, chiều cao, trí tuệ nữa. Chính vì thế, 6 tháng là thời điểm trẻ cần phải được ăn dặm.

Tuy nhiên, nếu chưa đến 6 tháng, nhưng trẻ có biểu hiện biếng bú, lượng sữa không đủ – khi theo dõi biểu đồ tăng trưởng về cân nặng chiều cao thấy chững lại hoặc có dấu hiệu đi xuống sau 1 tháng, thì phụ huynh cũng có thể cho trẻ ăn dặm sớm hơn.

Nhưng ăn dặm dù có sớm, cũng không được cho trẻ ăn trước 4 tháng, vì trong thời gian này, hệ tiêu hóa của trẻ chưa có đủ men xử lý thức ăn như men tiêu tinh bột, men tiêu đạm… Vì thế, nếu ăn quá sớm trước 4 tháng tuổi có thể gây ra tình trạng đầy bụng, khó tiêu, ọc ói… Và như vậy sẽ góp phần làm trẻ chậm tăng trưởng so với chúng bạn.

2/ Thưa BS, trước nay các gia đình vẫn nghĩ, nên cho trẻ bú mẹ càng lâu càng tốt, điều này có đúng không?

Không nên, cho dù mẹ vẫn còn sữa để cung cấp cho trẻ. Theo WHO, tốt nhất trẻ tròn 6 tháng nên cho ăn dặm. Nhưng vì lý do nào đó, phụ huynh phải cho trẻ ăn dặm muộn hơn, thì cũng không được ăn dặm muộn hơn sau 8 tháng tuổi.

Trong 3 tháng cuối của thai kỳ, em bé trong bào thai sẽ nhận được một lượng sắt dự trữ từ mẹ. Lượng dự trữ sắt này đủ cho bé sử dụng trong 6 tháng đầu sau khi ra đời và giảm dần sau đó, vì thế, sau 6 tháng tuổi, nếu trẻ không được bổ sung thêm sắt từ chế độ ăn dặm, trẻ có nguy cơ cao bị thiếu máu thiếu sắt. Sắt từ chế độ ăn dặm, tốt nhất là từ đạm động vật, như thịt, cá, tôm cua…

 

3/ Thưa BS, tại sao phải cho trẻ ăn bột loại ngọt trước, bột loại mặn sau. Phụ huynh có thể thay đổi trình tự này được hay không? Nếu chỉ ăn bột loại ngọt trước, trẻ có thể bị ngán. Vậy có thể thêm nước mắm, bột ngọt để giúp cho quá trình ăn dặm của trẻ tốt hơn hay không?

Theo tuần tự, phụ huynh sẽ cho bé ăn bột ngọt trước, sau đó chuyển sang ăn bột mặn, ăn cháo, ăn cơm. Nhưng một số phụ huynh không thích theo trình tự này, có thể chuyển đổi cho bé ăn bột mặn trước được không?

Thực ra, qui trình này chỉ mang tính tương đối, không ảnh hưởng gì đến sức khỏe của trẻ. Lý do, khi trẻ chuyển từ bú mẹ sang uống sữa công thức rồi sang ăn dặm thì vị của thức ăn phải chuyển tiếp từ ngọt, thanh sau đó mới mặn, nhằm giúp trẻ dễ thích nghi hơn. Cho nên, cho trẻ ăn bột ngọt trước là vậy. Tuy nhiên, trong tuần đầu tiên của ăn dặm, nếu trẻ từ chối cương quyết với bột ngọt, có hiện tượng ói, không hợp tác khi ăn, thì phụ huynh có thể chuyển sang bột mặn cho trẻ, không sao cả!

Một số trường hợp phụ huynh hay thêm gia vị như muối, nước mắm… nhằm kích thích vị giác của trẻ, với suy nghĩ rằng: Thức ăn nhạt nhẽo thế đố ai mà ăn cho nổi. Tuy nhiên, phải nhớ rằng, tại thời điểm này vị ngọt hay mặn là do người lớn chúng ta “xử hư” bé, bé đã biết gì đâu ngoài vị nhạt thanh của sữa mẹ!

WHO khuyến cáo: trẻ em trước 12 tháng tuổi, thận của trẻ còn yếu, chỉ tải được dưới 1gram muối hằng ngày. Trong quá trình chế biến, tất cả những nguyên liệu cho bữa ăn dặm của trẻ như tôm, cua, cá, thịt, rau, củ, quả… bản thân cũng đã có chứa sẵn một ít muối rồi. Gom cả một ngày ăn dặm lại cũng tròm trèm 1 gram. Vì vậy, trước 12 tháng tuyệt đối không nêm thêm gia vị cho trẻ.

Bắt đầu từ 12 – 24 tháng, thận trẻ dần có thể tải được dưới 2 gram muối. Tuy nhiên, WHO vẫn khuyên ở độ tuổi này, cũng không nên nêm gia vị sớm mà vẫn tập cho trẻ thói quen ăn nhạt (không mặn không ngọt) lâu nhất có thể. Sau hai tuổi, phụ huynh có thể nêm thêm gia vị, nhưng vị phải lạt hơn người lớn rất nhiều lần. Từ 3 tuổi trở lên, phụ huynh có thể nêm gia vị cùng chung một bữa ăn gia đình.

 

4/ Trong quá trình cho trẻ ăn dặm, nếu thêm dầu ăn vào có làm trẻ dễ bị tiêu chảy như nhiều gia đình vẫn quan niệm không, thưa BS?

Hiện nay có nhiều phương pháp ăn dặm khác nhau như ăn dặm kiểu truyền thống, ăn dặm kiểu Nhật, ăn dặm kiểu bé chỉ huy… Tuy nhiên, nguyên tắc cơ bản cần lưu ý, dù là bé được áp dụng phương pháp ăn dặm nào, luôn phải đảm bảo có đủ 4 nhóm thực phẩm:

  • Nhóm tinh bột: khi bắt đầu ăn dặm, dùng bột gạo. Hoặc sử dụng bột ăn dặm trên thị trường của các công ty có uy tín.
  • Nhóm đạm: bao gồm cá, cua, tôm, thịt… (đạm động vật). Khi trẻ trong giai đoạn ăn dặm phải ưu tiên dùng đạm động vật, do đạm động vật cung cấp đầy đủ acid amin thiết yếu cho trẻ hơn, hấp thụ tốt hơn, khả năng sinh học cao và chứa nhiều sắt cần thiết cho bé.
  • Nhóm vitamin khoáng chất: gồm rau – củ – quả.
  • Nhóm béo: bao gồm dầu thực vật, mỡ động vật. Đây là nhóm quan trọng nhằm hỗ trợ tăng thêm năng lượng cho trẻ.

Một số phụ huynh nghĩ rằng khi thêm dầu ăn vào thức ăn dặm sẽ khiến trẻ khó tiêu. Trên thực tế, khi trẻ ăn đầy đủ 4 nhóm thực phẩm nêu trên sẽ giúp trẻ có đủ năng lượng và dưỡng để phát triển hợp lý.

Đối với nhóm béo, khi cho trẻ ăn dặm, cần thêm 1 muỗng chất béo (từ 5 đến 10ml) cho mỗi bữa ăn dặm. Nhiều gia đình nghĩ rằng, thêm béo vào bữa ăn dặm của trẻ chỉ là dầu thực vật – như thế là không đúng. Vì trẻ đang trong giai đoạn phát triển và tăng trưởng nên rất cần mỡ động vật. Do đó, phụ huynh nên bổ sung béo cho trẻ khi ăn dặm ăn xen kẽ dầu – mỡ với tỉ lệ 1:1 – Nghĩa là cử ăn dặm này được thêm dầu thực vật thì cử ăn dặm sau sẽ là mỡ động vật. Chú ý rằng, cần phải theo dõi cân nặng của trẻ trên biểu đồ tăng trưởng. Khi trẻ có biểu hiện thừa cân, béo phì thì cần hạn chế lượng dầu mỡ lại.

Ở tuổi ăn dặm, từ sau khi tròn 6 tháng đến 24 tháng, nếu theo dõi thấy trẻ phát triển trong chuẩn (hoặc thấp hơn) bình thường trên biểu đồ tăng trưởng thì vấn đề bổ sung thêm chất béo trong các bữa ăn dặm là cần thiết.

5/ Trên thực tế, nhiều bà mẹ khi cho con ăn dặm, cho ăn rất nhiều đạm vì nghĩ sẽ cần thiết cho con hơn. Với quan điểm “khôn ăn nước, dại ăn cái” nên chỉ cho trẻ ăn các nước hầm xương… Theo BS, vấn đề này có đúng hay không?

Nói về đạm, chúng tôi thường gặp trường hợp phụ huynh cho bé ăn rất nhiều đạm, mong muốn bé sẽ tăng cân nặng. Nhưng bé vẫn không lớn.

Trên thực tế, đạm rất quan trọng, nhưng không có nghĩa là phụ huynh “nhồi” đạm càng nhiều cho trẻ càng tốt. Lượng đạm có những giới hạn đối với trẻ trong giai đoạn ăn dặm. Vì vậy, với tôm cua cá thịt, phụ huynh thường “dễ rối” theo kiểu “cân đong đo đếm” khi chế biến. Nên ta sẽ ước chừng lượng đạm trung bình trẻ cần trong một ngày để mọi người dễ hình dung như sau. Cụ thể, khi nấu một chén bột hay chén cháo, lượng đạm vào mỗi chén thức ăn của trẻ sẽ dao động trong khoảng 20 – 30 gram. Chúng ta có thể dùng 2 muỗng inox (loại muỗng 10ml), lượng đạm cần là lượng thịt (cá, tôm, cua…) bằm nhuyễn, nằm trong lòng 2 muỗng inox úp lại cho 1 cử ăn dặm. Nếu một ngày ăn 3 cử ăn dặm thì chỉ nên ăn 3 lần đong bằng muỗng như vậy. Vì thế, lượng đạm (tôm, cua, cá, thịt…) sẽ dao động trong khoảng 70 – 100gram hằng ngày.

Một trẻ nếu ăn nhiều đạm hơn mức cho phép sẽ khiến cơ thể trẻ làm việc quá tải, thận trẻ chạy hết công suất và cơ thể trẻ cũng không thể hấp thụ hết. Mặt khác, “nhồi nhét” đạm quá mức cần thiết khiến cho nhiều dưỡng chất khác cũng bị đẩy ra như canxi… Khi cho trẻ ăn đạm sớm và nhiều hơn mức cho phép trong suốt 2 năm đầu đời, thì trẻ sau 6 tuổi sẽ đối diện với nguy cơ thừa cân, béo phì nhanh hơn những trẻ khác.

Về canxi trong xương ống, trong tủy, là canxi vô cơ. Vì thế, khi hầm xương lấy nước cũng không thể tạo ra dưỡng chất, nhưng chúng sẽ làm cho nước ngọt hơn. Nếu trẻ mới bắt đầu ăn dặm, có thể làm cách này để giúp nước súp, cháo của trẻ có độ ngọt thanh, giúp trẻ cảm thấy hứng thú khi ăn. Tuy nhiên, khi hầm xương, tủy kéo dài nhiều tháng, khiến cho nước súp có độ béo ngậy rất nhiều, làm trẻ ngán, lâu ngày trở nên biếng ăn hơn.

Do vậy, nếu muốn trẻ có nhiều canxi, đồng thời, nhưng vẫn tạo cảm giác ngon miệng cho trẻ thì nên cho trẻ ăn cả nước và cái (xác). Chẳng hạn, khi bằm nhuyễn tôm, cua, cá, thịt và nấu, sau đó cho trẻ ăn cả phần nước và phần thực phẩm đã được băm.

Xin cám ơn BS!

Tư vấn chuyên môn

ThS. BS Dương Công Minh

Trưởng khoa Dinh dưỡng – Tiết chế

Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố

Minh Khuê

Theo Tạp chí Sức Khỏe – khoe24h.vn

 

 

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Suy Giáp - nên hay không nên ăn gì?

Nói chung, không có chế độ ăn uống riêng biệt cho người bị suy giáp. Mặc dù có rất nhiều bài viết về chế độ ăn cho suy giáp, nhưng không có bằng chứng cho …

Những quan niệm sai lầm Về chương trình tầm soát sức nghe ở trẻ sơ sinh

Ở các nước phát triển, việc tầm soát sức nghe ở trẻ sơ sinh là bắt buộc tại các cở sở sản khoa, giúp phát hiện và can thiệp sớm các trẻ khiếm thính, nhằm …

Nước Yến sào Khánh Hòa SANEST: Món quà bổ dưỡng dành cho người cao tuổi

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi đang dần được xã hội quan tâm, đặc biệt khi thế hệ trẻ ngày nay đều ý thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc …

Màu xanh của thực phẩm thiên nhiên

Màu xanh lá cây là màu sắc phổ biến nhất trong tự nhiên. Các loại thực phẩm cũng thường có màu xanh, nhất là khi còn non. Có thể tạm kể ra một số thực …

Sống thọ nhờ thỉnh thoảng ăn ... chay!

Không hẳn đúng nếu tưởng “Đông là Đông, Tây là Tây”. Tuy không hẹn nhưng thầy thuốc y học cổ truyền, từ Đông sang Tây, đều khuyên bệnh nhân và ngay cả người chưa bệnh …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi