Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Cường giáp là bệnh lý khá thường gặp, khi tình trạng tuyến giáp tăng hoạt động, sản xuất nhiều hormone giáp và tăng nồng độ hormone giáp trong máu. Nếu cường giáp không được phát hiện, điều trị và kiểm soát tốt sẽ có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm cho người bệnh. Đặc biệt là cơn bão giáp – một biến chứng nặng nhất có thể gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh.

Bệnh cường giáp là gì? Bệnh cường giáp hay gặp nhất?

Nói đến bệnh lý cường giáp, có hai khái niệm chúng ta dễ nhầm lẫn và cần tìm hiểu rõ là hội chứng nhiễm độc giáp và cường giáp.

Hội chứng nhiễm độc giáp (Thyrotoxicosis) là một hội chứng bao gồm các triệu chứng lâm sàng gây nên do hiện tượng tăng nồng độ hormone giáp trong máu.

Cường giáp (Hyperthyroidism) là tình trạng nhiễm độc giáp do nguyên nhân tuyến giáp tăng sản xuất hormone giáp.

Nói cách khác, có nhiều nguyên nhân gây nên tình trạng tăng hormone giáp trong cơ thể: nguyên nhân tại tuyến giáp và nguyên nhân ngoài tuyến giáp. Trong đó tình trạng tuyến giáp tăng sản xuất hormone giáp, gây nên các biểu hiện lâm sàng được gọi là cường giáp.

Cường giáp có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như bệnh lý Basedow, bướu giáp đơn nhân hay đa nhân độc, viêm giáp. Trong đó, bệnh lý Basedow là nguyên nhân thường gặp nhất (chiếm 60-90%) gây nên cường giáp ở người trẻ; còn bướu giáp nhân thường gặp gây nên cường giáp ở người lớn tuổi.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Đối tượng dễ mắc bệnh lý cường giáp?

Nguyên nhân gây bệnh cường giáp do đa yếu tố: yếu tố gen và yếu tố môi trường. Một số đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cường giáp cao có thể kể đến như:

  • Phụ nữ. Tần suất mắc bệnh ký tuyến giáp ở phụ nữ có thể cao hơn nam giới 5-10 lần.
  • Tiền căn gia đình mắc bệnh lý tuyến giáp.
  • Đang mắc các bệnh lý tự miễn như Đái tháo đường type 1, thiếu máu ác tính, suy thượng thận nguyên phát.
  • Hút thuốc lá.
  • Mang thai trong vòng 6 tháng qua.
  • Sử dụng thực phẩm có nhiều iod hoặc các thuốc có chứa iod.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Vì sao Phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cường tuyến giáp cao hơn nam giới gấp nhiều lần?

Theo các nghiên cứu cho thấy tần suất mắc bệnh lý tuyến giáp ở nữ giới cao hơn so với nam giới, tỉ lệ bệnh lý tuyến giáp ở nữ có thể gấp 5-10 lần so với nam. Nguyên nhân của hiện tượng này vẫn chưa được biết rõ. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu cho rằng, điều này có liên quan đến mối tương quan giữa hormone sinh dục nữ giới và hormone tuyến giáp. Một số bằng chứng được các nhà nghiên cứu đưa ra có thể kể đến như hiện tượng cường estrogen tương đối – nồng độ estrogen cao tương đối so với progesterone – là một yếu tố được chứng minh có thể khởi phát các bệnh lý về tuyến giáp. Giai đoạn sau mang thai, phụ nữ trong độ tuổi tiền mãn kinh – mãn kinh – là những giai đoạn có biến đổi về hormone sinh dục nhiều – có tỉ lệ khởi phát các bệnh lý về tuyến giáp nhiều hơn. Bên cạnh đó, khi có rối loạn về hormone tuyến giáp cũng sẽ kèm theo các rối loạn về hormone tuyến sinh dục như rối loạn kinh nguyệt, chu kì kinh không đều, hay thậm chí là vô sinh.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Yếu tố gia đình có liên quan đến nguyên nhân gây cường giáp?

Theo nghiên cứu cho thấy yếu tố gen, di truyền cũng có liên quan đến bệnh cường giáp. Những bệnh nhân có tiền căn cá nhân hoặc các thành viên trong gia đình người bệnh mắc bệnh lý tuyến giáp hoặc một số bệnh tự miễn như viêm tuyến giáp Hashimoto, đái tháo đường type 1, bệnh thiếu máu ác tính cũng có nguy cơ cao mắc bệnh lý cường giáp cao hơn.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Triệu chứng của bệnh cường giáp

Triệu chứng của bệnh cường giáp biểu hiện bằng sự thay đổi chức năng của nhiều cơ quan do hiện tượng dư thừa hormone tuyến giáp. Trong số các cơ quan bị ảnh hưởng, rõ nét nhất gồm hệ thần kinh, tim mạch, tuyến giáp, mắt, da và cơ, một số tuyến nội tiết và rối loạn chuyển hóa, điều hòa thân nhiệt.

  • Người bệnh thường có biểu hiện uống nhiều, có thể khát, ăn nhiều, mau đói, nhưng sụt cân nhanh. Luôn có cảm giác nóng bức, ra nhiều mồ hôi, có thể sốt nhẹ 37,5ºC – 38ºC. Lòng bàn tay ấm, ẩm ướt.
  • Khoảng 50% trường hợp tiêu chảy không kèm đau quặn với số lượng 5-10 lần/ ngày do tăng nhu động ruột và giảm tiết các tuyến của ống tiêu hóa.
  • Tăng nồng độ hormone tuyến giáp dẫn đến loạn dưỡng protid, lipid của gan. Bệnh nặng có thể tăng các enzym gan, giảm protein, rối loạn tổng hợp và phân hủy cholesterol. Những rối loạn trên cuối cùng có thể dẫn đến loạn dưỡng hoặc xơ gan. Chức năng tuyến tụy cũng có thể rối loạn gây tăng glucose máu.
  • Các biểu hiện như hồi hộp đánh trống ngực, nhịp tim nhanh thường xuyên gặp ở hầu hết người bệnh. Tần số tim dao động trong khoảng 100-140 chu kì/ phút.
  • Tăng huyết áp, hoặc huyết áp khó kiểm soát hơn so với thông thường.
  • Hội chứng suy tim, rối loạn nhịp tim.
  • Cơn đau thắt ngực có thể xuất hiện cả khi gắng sức và khi nghỉ. Nhồi máu cơ tim rất hiếm gặp.
  • Bồn chồn, tính tình thay đổi, dễ cáu gắt, xúc động, giận dữ.
  • Có thể đau đầu, chóng mặt, sợ ánh sáng, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi.
  • Run tay tần số cao, biên độ nhỏ, thường ở đầu ngón, có thể run lưỡi, môi, đầu, chân.
  • Mỏi cơ, yếu cơ, nhược cơ hoặc liệt cơ chu kì. Tổn thương cơ hay gặp ở người bệnh nam, tiến triển từ từ, nặng dần.
  • Rối loạn chức năng tuyến nội tiết sinh dục ở nữ gây rối loạn chu kì kinh nguyệt. Có thể sảy thai hoặc vô sinh. Nếu bệnh xuất hiện ở tuổi dậy thì thì người bệnh thường chậm xuất hiện kinh nguyệt và các biểu hiện sinh dục thứ phát. Ở người bệnh nam xuất hiện giảm ham muốn tình dục, vú to hoặc chảy sữa.
  • Phù niêm trước xương chày đôi khi có ngón tay dùi trống, lồi mắt, tuyến giáp to/ Basedow.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Cường giáp có nguy hiểm không? Cường giáp có thể gây ra biến chứng nguy hiểm nào?

Cường giáp là bệnh lý nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị sớm vì nó có thể gây nên các biến chứng nghiêm trọng lên các cơ quan.

Các biến chứng có thể gặp trên bệnh nhân cường giáp:

  • Suy tim.
  • Rối loạn nhịp: Rung nhĩ, ngoại tâm thu.
  • Viêm gan do loạn dưỡng sau đó có thể xơ gan.
  • Song thị, mất thị lực (mù) do lồi mắt/ Basedow.
  • Nguy hiểm nhất: Cơn bão giáp.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Khi nào xảy ra cơn bão giáp? Cơn bão giáp có thể nguy hiểm đến tính mạng bệnh nhân?

Cơn bão giáp là một cấp cứu nội tiết xảy ra trên người bệnh có bệnh lý cường giáp. Bão giáp là một biến chứng nặng nhất trong quá trình diễn tiến của bệnh cường giáp, nhất là bệnh Basedow với tỷ lệ 1-2% trường hợp nhiễm độc giáp nhập viện. Có thể gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh. Tử vong do bão giáp trước đây là 100%. Hiện nay tỉ lệ này khoảng 20-30%.

Một số yếu tố thuận lợi có thể khới phát bão giáp trên bệnh nhân cường giáp:

  • Không được điều trị thuốc kháng giáp tổng hợp.
  • Ngừng đột ngột thuốc kháng giáp tổng hợp.
  • Nhiễm trùng cấp, nặng.
  • Chấn thương
  • Gắng sức lúc sinh.
  • Sang chấn tinh thần nặng.
  • Bệnh nhân thực hiện các phẫu thuật cắt giảm giáp mà người bệnh cường giáp không được chuẩn bị tốt trước đó, chưa đạt đến bình giáp. Hoặc do phẫu thuật cơ quan ngoài tuyến giáp ở người bệnh mắc bệnh cường giáp.

Hơn 60% những người bị bệnh tuyến giáp không được chẩn đoán. Vì sao?

  • Triệu chứng không đặc hiệu và biểu hiện ở nhiều cơ quan khác nhau và mức độ của triệu chứng cũng khác nhau ở từng cá thể, nên đôi khi sẽ bị nhầm lẫn với các triệu chứng của bệnh lý khác, hoặc bệnh nhân sẽ đến khám ở nhiều chuyên khoa khác trước khi phát hiện ra bệnh lý tuyến giáp.
  • Chưa biết và chưa hiểu rõ và có ít thông tin về bệnh.
  • Thông thường chỉ khám tuyến giáp khi tuyến giáp to hay sờ thấy nhân giáp bất thường. Nhưng không phải bệnh lý tuyến giáp nào cũng gây tuyến giáp to và đôi khi tuyến giáp có nhân nhưng không sờ thấy.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Chẩn đoán và điều trị cường giáp? Mỗi phương giáp đều có ưu điểm và khuyết điểm?

Chẩn đoán cường giáp

  • Lâm sàng hội chứng cường giáp với biểu hiện của các cơ quan như trên.
  • Xét nghiệm máu hormone giáp bất thường FT4, FT3 tăng, TSH giảm.
  • Hình ảnh học: siêu âm hoặc xạ hình tuyến giáp có hình ảnh cường giáp.

Chẩn đoán xác định chính yếu

dựa vào kết quả xét nghiệm máu.

Có nhiều phương pháp điều trị cường giáp khác nhau như điều trị nội khoa bằng thuốc, sử dụng iod phóng xạ hoặc điều trị ngoại khoa phẫu thuật. Mỗi phương pháp có ưu nhược điểm khác nhau và tùy vào từng trường hợp cụ thể sẽ lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp. Và mỗi phương pháp cũng có ưu, nhược điểm khác nhau. Trong đó điều trị bằng thuốc là lựa chọn đầu tay và phổ biến nhất

  • Điều trị nội khoa bằng thuốc?

Sử dụng thuốc kháng giáp tổng hợp để làm giảm hormone từ tuyến giáp. Phương pháp này tiện lợi, an toàn. Tuy nhiên thời gian điều trị lâu (18-24 tháng/ basedow), bệnh nhân dễ bỏ trị, một số trường hợp có thể có các tác dụng phụ như dị ứng, giảm bạch cầu, tăng men gan. Thuốc ko dùng được trên bệnh nhân suy gan, suy thận nặng.

  • Liệu pháp điều trị phóng xạ bằng cách uống iod có gắn chất phóng xạ?

– Chỉ định trên các bệnh nhân Điều trị nội khoa thời gian dài không có kết quả, người bệnh > 40 tuổi có bướu không lớn lắm, tái phát sau phẫu thuật, bệnh Basedow có suy tim nặng không dùng được kháng giáp tổng hợp dài ngày hoặc không phẫu thuật được.

– Tuy nhiên không sử dụng được trên các đối tượng như: Phụ nữ có thai, đang cho con bú, bướu sau lồng ngực, hạ bạch cầu thường xuyên.

– Tác dụng không mong muốn của biện pháp điều trị bằng phóng xạ có thể gặp như: Giảm bạch cầu, Ung thư, Suy giáp tạm thời hoặc vĩnh viễn.

  • Điều trị ngoại khoa bằng cách phẫu thuật tuyến giáp: có thể được chữa khỏi vĩnh viễn bằng cách phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ hoặc hầu hết tuyến giáp?

– Ngoại khoa được chỉ định khi: Điều trị nội khoa kết quả hạn chế, hay tái phát. Bướu giáp quá to. Basedow ở trẻ em điều trị bằng nội khoa không có kết quả. Phụ nữ có thai (tháng thứ 3 – 4) và trong thời gian cho con bú. Không có điều kiện điều trị nội khoa.

– Một số biến chứng có thể gặp khi điều trị ngoại khoa như: Chảy máu sau mổ, cắt phải dây thần kinh quặt ngược gây nói khàn hoặc mất tiếng, khi cắt phải tuyến cận giáp gây rối loạn chuyển hóa canxi, suy chức năng tuyến giáp. Bệnh cũng có nguy cơ tái phát sau phẫu thuật, tỉ lệ tái phát ở những trung tâm lớn có thể lên đến 20% các trường hợp.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Sau khi tuyến giáp được cắt bỏ, có thể sẽ trở thành suy giáp?

Tùy theo khối lượng tuyến giáp được cắt bỏ mà bệnh nhân có thể có tình trạng suy giáp hay không.

Nếu cắt toàn phần tuyến giáp, đồng nghĩa với toàn bộ tế bào sản xuất hormone giáp cho cơ thể bị cắt bỏ, bệnh nhân sẽ rơi vào tình trạng suy giáp do không còn cơ quan sản xuất hormone giáp cho cơ thể.

Nếu chỉ cắt bán phần tuyến giáp, phần tuyến giáp còn lại nếu còn khả năng sản xuất hormone giáp đáp ứng cho cơ thể thì bệnh nhân không rơi vào tình trạng suy giáp. Nếu phần tuyến giáp này không đủ khả năng sản xuất hormone giáp phục vụ nhu cầu của cơ thể thì bệnh nhân sẽ có biểu hiện của suy giáp và cần sử dụng hormone giáp để bù lại phần thiếu hụt. Nên đối với bệnh nhân có phẫu thuật tuyến giáp cần được xét nghiệm định kì để theo dõi chức năng tuyến giáp và bù hormone giáp khi có biểu hiện của suy giáp.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Khi mắc bệnh cường giáp nên lựa chọn thực phẩm như thế nào?

Mặc dù chế độ ăn không giúp chữa khỏi hoàn toàn hay ngăn ngừa bệnh ký cường giáp, nhưng một số loại thực phẩm có thể giúp hỗ trợ bệnh cũng như làm giảm nhẹ các triệu chứng cường giáp.

Các loại thực phẩm nên bổ sung:

  • Vitamin D và calcium: các bệnh lý về tuyến giáp thường gây thiếu hụt calcium và vitamin D, bổ sung các thực phẩm giàu vitamin D và calcium giúp ngăn chặn quá trình loãng xương do bệnh lý tuyến giáp. Tuy nhiên, các chế phẩm từ sữa và lòng đỏ trứng – là những thực phẩm giàu calcium nên hạn chế, do có chứa nhiều iod, có thể làm gia tăng sản xuất hormone giáp.
  • Thực phẩm giàu Selenium: như Brazil nuts, các loại hạt, ngũ cốc, cá, thịt. Selenium là vi chất cần thiết cho các chuyển hóa tại tuyến giáp. Một số nghiên cứu cho thấy sử dụng selenium có hiệu quả trên các bệnh nhân Basedow. Thiếu hụt selenium cũng được nghiên cứu là có liên hệ với các bệnh lý bướu giáp.
  • Thực phẩm giàu protein: giúp nâng hệ miễn dịch của cơ thể. Bên cạnh đó bệnh lý cường giáp còn gây tình trạng dị hóa protein gây mất khối lượng cơ trong cơ thể. Cần bổ sung các thực phẩm giàu protein để bù lại lượng protein bị mất, hạn chế tình trạng yếu cơ. Tốt nhất là thịt gà, cá nước ngọt, lòng trắng trứng.
  • Trái cây họ berries (strawberries, blueberries, raspberries): chứa các chất chống oxy hóa mạnh, có thể hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch, từ đó giúp cơ thể khỏe mạnh hơn. Nghiên cứu cho thấy cũng hỗ trợ các triệu chứng cường giáp nhẹ.

Bên cạnh đó, cần hạn chế:

  • Các loại thực phẩm chứa nhiều iod như: rong biển, thức ăn chế biến sẵn, muối iod, cá biển, các chế phẩm từ sữa, lòng đỏ trứng…
  • Coffee: kích thích hệ giao cảm, làm tăng nhịp tim. Làm khó chịu hơn trên các bệnh nhân có tăng nhịp tim và vấn đề tim mạch.
  • Đậu nành và các chế phẩm từ đậu nành: các nghiên cứu mối liên quan protein từ đậu nành và bệnh lý tuyến giáp vẫn còn tranh cãi. Một số nghiên cứu cho thấy protein từ đậu nành và isoflavone làm giảm sự sản xuất hormone từ tuyến giáp. Nên đậu nành và đậu nành chỉ nên dùng với số lượng vừa phải.

Cường giáp và một số vấn đề liên quan

Mối liên quan giữa cường giáp và ung thư tuyến giáp?

Một số nghiên cứu cũng được đưa ra để tìm mối liên hệ giữa cường giáp và ung thư tuyến giáp. Một số tác giả chỉ ra rằng, tỉ lệ ung thư tuyến giáp trên nhóm bệnh nhân cường giáp cao hơn so với nhóm bình giáp – chức năng tuyến giáp bình thường, đặc biệt trên bệnh nhân cường giáp do Basedow nhiều hơn so với bệnh nhân bướu giáp nhân. Và một số nghiên cứu cũng cho thấy ung thư tuyến giáp trên bệnh nhân cường giáp có mức độ ác tính cao hơn, phát triển nhanh và di căn nhiều hơn. Điều này có thể do mối liên qua giữa TSH và các kháng thể kích thích tuyến giáp có vai trò trong việc tăng sinh cũng như thúc đẩy quá trình phát triển của các tế bào ung thư giáp.

Lời khuyên của BS?

Bệnh lý tuyến giáp – đặc biệt là cường giáp, là bệnh lý nguy hiểm, cần được phát hiện sớm và điều trị đúng. Cần có những kiến thức đủ và đúng về bệnh, khám và tầm soát bệnh lý tuyến giáp trên các đối tượng có nguy cơ cao. Khi phát hiện bệnh cần điều trị đúng chuyên khoa và tuân thủ trong quá trình điều trị để kiểm soát bệnh được tốt, ngừa các tai biến và biến chứng.

BS CKI Trần Huyền Trâm

Khoa Nội tiếtBệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Cường giáp – Hãy bắt đầu bằng phương pháp nội khoa!

Cường giáp là một hội chứng thường gặp trên bệnh nhân có bướu cổ, gây ảnh hưởng nhiều đến thể trạng người bệnh. Việc điều trị bệnh này không khó, chỉ cần phát hiện sớm …

I-ốt: Thiếu hay thừa đều có thể gây bệnh tuyến giáp

I-ốt: Thiếu hay thừa đều có thể gây bệnh tuyến giáp (Sức Khỏe) Nằm trước cổ, là tuyến nội tiết lớn nhất, tuyến giáp có nhiệm vụ tiết ra hormone giáp với lượng vừa đủ nhằm …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi