Coi chừng bệnh tiêu hóa chực chờ

Mưa xưa nay vốn là nguồn cảm hứng cho thi ca và những tình khúc lãng mạn, song mưa cũng mang đến nhiều hệ lụy cho cuộc sống, nhất là mùa mưa lũ tràn ngập đường phố, thôn làng. Bởi mưa sẽ cuốn theo dòng nước những chất thải từ sinh hoạt, sản xuất công nghiệp cùng các vi sinh vật đổ vào nguồn nước suối, sông rồi mang ra biển cả. Thực phẩm nguồn từ thực vật, động vật và quá trình chế biến dễ nhiễm nước không sạch chứa vi khuẫn – ký sinh trùng và những hóa chất độc hại, từ đó gây ra điều bất ổn cho bộ máy tiêu hóa của con người. Bệnh lý tiêu hóa thường gặp trong mùa này là Viêm dạ dày ruột cấp tính do nhiễm, do vi khuẩn siêu vi: Samonella – Lỵ trực trùng, Tả, E.Coli, Tụ cầu, Rotavirus, hoặc ký sinh trùng: Lỵ Amip, Giardia…

Các nguyên nhân gây viêm dạ dày ruột cấp

Vi khuẩn và ký sinh trùng là những cư dân vô cùng nhỏ bé luôn có mặt ở mọi nơi xung quanh chúng ta. Phân, nước thải, rác bụi, thực phẩm tươi sống chính là nơi trú ẩn của nhiều loại vi khuẩn gây bệnh. Và cũng đừng quên rằng trong không khí và ngay ở trên cơ thể người cũng có hàng trăm loại vi khuẩn, cư trú ở da, đặc biệt là ở bàn tay, miệng, đường hô hấp, đường tiêu hóa, bộ phận sinh dục, tiết niệu. Thức ăn chín để ở nhiệt độ bình thường càng là môi trường tốt cho vi khuẩn trong không khí xâm nhập và phát triển rất nhanh, nhất là thức ăn còn thừa sau các bữa ăn chỉ cần một vài giờ là số lượng vi khuẩn có thể sinh sôi đạt đến mức gây ngộ độc thực phẩm. Các loại vi khuẩn thường gây Viêm dạ dày ruột cấp như sau:

Vi khuẩn Escherichia coli (E. coli)

Vi khuẩn Escherichia coli (E. coli) là loại vi khuẩn hiếu khí, bình thường ký sinh hòa bình ở ruột của người và động vật. Tuy nhiên khi bị nhiễm khuẩn E.Coli từ môi trường bên ngoài (nguồn nước bẩn hoặc ăn các thực phẩm rau quả chưa rửa sạch, đặc biệt là thịt, hải sản nấu chưa chín) sẽ gây họa cho cơ thể. Hầu hết các loại vi khuẩn E. Coli chỉ gây tiêu chảy tạm thời và thoáng qua, người lớn khỏe mạnh thường có thể tự hồi phục trong vòng một vài ngày khi nhiễm E.Coli. Tuy nhiên có một vài loại chủng đặc biệt có thể gây nhiễm trùng nặng đường ruột dẫn đến bệnh cảnh nặng hơn với tiêu chảy ồ ạt, đau bụng và sốt cao, có thể gây nhiễm trùng tiểu – nhiễm trùng huyết, suy thận.

Vi khuẩn Salmonella: Gây bệnh thương hàn do ăn uống phải thực phẩm, thức uống từ nguồn nước bị nhiễm khuẩn không được nấu chín. Đây là đường lây quan trọng và có thể gây dịch lớn. Ngoài ra, bệnh còn do tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân, người mang vi khuẩn qua chất thải, chân, tay, đồ dùng bị nhiễm khuẩn. Đường lây này thường gây dịch nhỏ. Bệnh khởi phát đột ngột với sốt cao kéo dài, đau đầu, mệt mỏi, chán ăn, mạch chậm, táo bón hoặc tiêu chảy và ho khan. Có thể có diễn tiến nặng nhiễm trùng huyết hay biến chứng thủng ruột. Tuy nhiên, cũng có trường hợp nhẹ hoặc không triệu chứng.

Vi khuẩn tả (Vibrio cholerae) là thủ phạm của những trận đại dịch lớn trên thế giới và ở Việt Nam. Trong vòng gần 200 năm qua loài người đã trải qua qua 7 đại dịch tả với số lượng người mắc phải và tử vong không hề nhỏ. Một nghiên cứu bệnh chứng của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho thấy các yếu tố nguy cơ cao mắc tả là: ăn thịt chó, mắm tôm, rau sống, tiết canh. Tỷ lệ người lành mang vi khuẩn khoảng 15%. Những nhóm người có nguy cơ cao với tả là: những người tiếp xúc gần gũi (cùng ăn, uống, sinh hoạt) với bệnh nhân tả; dân cư tại vùng sử dụng hố xí không hợp tiêu chuẩn vệ sinh (đổ thẳng ra cống, mương, kênh, sông); sử dụng nước bề mặt (ao, hồ, kênh, mương, sông…) bị ô nhiễm; có tập quán ăn uống không hợp vệ sinh, ăn rau sống, ăn hải sản chưa chín, dùng phân tươi trong trồng trọt; khu vực cửa sông, ven biển; vùng bị ngập lụt và sau ngập lụt… Bệnh gây các triệu chứng nhiễm khuẩn cấp tính đường tiêu hoá như nôn ói và tiêu chảy liên tục, nhiều lần, phân toàn nước, nước phân đục như nước vo gạo dẫn đến tình trạng mất nước nặng có thể trên 5 – lít nước/ngày, nguy cơ cao trụy mạch, suy thận cấp thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

Vi khuẩn Shigella: Gây bệnh Lỵ trực trùng, thường xảy ra vào mùa nắng do thiếu nước uống và nước sinh hoạt. Tuy nhiên tần suất bệnh cũng thường gia tăng sau lũ lụt do nước ngập làm phân chứa Shigella dễ nhiễm vào nguồn nước. Đa số trường hợp chỉ có tiêu chảy nhẹ và có 25% nhiễm khuẩn không triệu chứng và một số ít có diễn tiến mạn tính. Triệu chứng đặc hiệu là: tiêu phân nhày máu, nhiều lần, lượng phân càng về sau càng ít dần. Trường hợp nặng có thể đến 20 – 40 lần đi đại tiện/ngày. Cảm giác mót rặn, đau thốn vùng trực tràng hoặc đau bụng quặn từng cơn dọc khung đại tràng trước khi đại tiện.

Vi khuẩn Staphylococcus Aureus: Hiện diện trong các món ăn làm bằng tay (bánh ngọt) cũng có thể gây triệu chứng đau bụng tiêu chảy nhưng thường nhẹ, hiếm hơn có vài trường hợp diễn tiến nặng và chỉ xảy ra đơn lẻ.

Rotavirus: Thường gây tiêu chảy ở trẻ em, sống bền vững trong môi trường tự nhiên, có thể sống nhiều giờ trên bàn tay và nhiều ngày trên các vật dụng như đồ dùng trong nhà bếp, đồ chơi trẻ em. Siêu vi có thể lây truyền từ phân qua tay người tiếp xúc hoặc từ nước bị ô nhiễm phân vào thực phẩm.

Ký sinh trùng Entamoeba histolytica gây bệnh lỵ Amip: Chủ yếu do ăn uống thực phẩm, nước đã nhiễm bào nang. Sự lây truyền cũng có thể qua quan hệ tình dục đường miệng – hậu môn. Người mắc bệnh cấp tính ít có khả năng lây nhiễm do Amip thể hoạt động dễ chết khi ra khỏi ký chủ. Bệnh biểu hiện hội chứng lỵ: đau quặn bụng dọc theo khung đại tràng, gây cảm giác mót rặn phải đi đại tiện ngay, cảm giác buốt hậu môn, phân có nhày và máu, không có sốt, trừ ở trẻ em. Nếu tình trạng nhiễm kéo dài có thể chuyển sang viêm đại tràng mãn tính: đau bụng kéo dài, rối loạn đi tiêu, chướng bụng suy nhược. Ngoài ra Ký sinh vật thường gặp trong thực phẩm là giun sán. Người ăn phải thịt có ấu trùng sán dây trong thịt bò (sán dây bò), trong thịt lợn (thịt lợn gạo) chưa nấu chín, khi vào cơ thể thì ấu trùng sẽ phát triển thành sán trưởng thành ký sinh ở đường tiêu hóa và gây rối loạn tiêu hóa. Khi ăn cá nước ngọt như cá diếc, cá rô, cá chép, cá trôi… có nang trùng sán lá gan nhỏ chưa nấu chín thì nang trùng chuyển tới ống mật, lên gan và phát triển ở gan thành sán trưởng thành gây áp xe gan.

Biểu hiện của nhiễm trùng tiêu hóa

Các triệu chứng đầu tiên của các trường hợp nhiễm trùng cấp đường tiêu hóa nói chung khá giống nhau, đó là nhức đầu, sốt nhẹ hoặc sốt cao, choáng váng, vã mồ hôi, xanh tái, đau bụng, nôn mửa và tiêu chảy. Các triệu chứng cấp tính này xảy ra sau khi ăn phải thức ăn bị nhiễm trùng vài giờ hoặc vài ngày, nhiễm ký sinh trùng như lỵ amip thì thời gian ủ bệnh còn kéo dài hơn nữa. Dù là xuất phát từ nguyên nhân nào thì người bệnh cũng bị rối loạn tiêu hóa: Nôn ói, đau quặn bụng, tiêu chảy nhiều dẫn đến là bị mất nước kèm theo mất muối. Tùy theo tình trạng nhiễm khuẩn và khả năng đề kháng của cơ địa, bệnh có thể tự giới hạn sau một hai ngày hoặc tiếp tục diễn biến nặng cần phải điều trị tích cực bởi nếu không được điều trị kịp thời, bệnh nhân rất dễ bị tai biến suy tuần hoàn cấp hay trụy tim mạch, suy thận cấp và có thể dẫn đến tử vong. Tai biến này thường gặp nhiều ở trẻ em và người già, phụ nữ có thai, hay người già, đồng thời cũng hay xảy ra nếu ở cơ địa bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mạn hay hệ miễn dịch hoạt động không hiệu quả do đang dùng thuốc corticoid kéo dài, đang dùng hóa trị liệu điều trị ung thư.

Một số biện pháp xử trí trong Viêm dạ dày ruột cấp

Phần lớn các trường hợp có triệu chứng nhẹ và tự giới hạn do cơ chế tự bảo vệ của hệ tiêu hóa, dạ dày co thắt gây nôn để tống xuất chất độc, ruột tăng nhu động làm đau bụng và tiêu lỏng nhằm thải trừ vi khuẩn, một vài lần đầu không cần xử trí thuốc mà chỉ cần uống nhiều nước, sau đó triệu chứng tự lui. Lưu ý là không sử dụng thuốc làm giảm nhu động ruột như paregoric, diphenoxylate vì làm kéo dài thời gian bệnh và làm chậm thải trừ vi khuẩn mà có thể làm cơ thể nhiễm khuẩn nhiễm độc nặng hơn.

Đối với các trường hợp nhiễm khuẩn tiêu hóa quan trọng hơn thường gây mất nước nhiều nên biện pháp đầu tiên phải là chống mất nước và mất các chất điện giải. Xử trí này đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hạn chế tỷ lệ tử vong, nhất là đối với các cháu nhỏ và người cao tuổi. Oresol được coi là một cứu tinh đối với mọi trường hợp mất nước và mất muối do bệnh tiêu chảy gây nên. Mỗi gói thuốc ORS khi dùng được hòa tan trong một lít nước sôi để nguội và cho bệnh nhân uống. Nếu bị mất nước nhiều do tiêu chảy đã lâu, cần cho uống ngay một lượng nhiều, sau đó uống dần dần. Nhiều trường hợp chỉ cần điều trị như vậy là đã cầm được đi lỏng và có thể khỏi, không cần dùng thêm kháng sinh (chẳng hạn như khi bị tiêu chảy do nguyên nhân siêu vi hay do ngộ độc thực phẩm có nguồn gốc hóa chất. Nếu không có Oresol ta có thể pha dung dịch nước muối đường với tỷ lệ một lít nước, 1/2 muỗmg cà phê muối và 1/4 muỗng đường…

Trong trường hợp bị mất nước khá nặng, sốt cao và không cải thiện triệu chứng do các nguyên nhân bệnh lý nhiễm trùng như bị tả, lỵ thương hàn thì bệnh nhân cần phải đến khám cơ sở y tế để được điều trị thích hợp. Việc lựa chọn dung dịch để tiêm truyền hay thuốc kháng sinh cần được thực hiện tại các cơ sở y tế, do các thầy thuốc trực tiếp chỉ định.

Phòng ngừa nhiễm trùng nhiễm độc thực phẩm

Để bảo vệ cho cơ quan tiêu hóa được khỏe mạnh trong mùa mưa, phòng cho các thành viên trong gia đình không bị nhiễm trùng nhiễm độc thực phẩm, các bà nội trợ nên chọn mua thực phẩm tươi sống đảm bảo chất lượng. Đối với sản phẩm giết mổ, pha chế sẵn, nên mua ở những nơi uy tín, có bảo hành chất lượng cho sản phẩm. Cần lưu ý khâu chế biến đối với các sản phẩm có nguy cơ chứa các chất độc tự nhiên như rau củ (có thể nhiễm thuốc trừ sâu phải ngâm, rửa thật kỹ), rau quả, cũng như những loại thực phẩm khác trước khi ăn. Đảm bảo vệ sinh các vật dụng làm bếp, không để lẫn lộn hoặc để cho thực phẩm chín tiếp xúc với thực phẩm sống. Nên rã đông thịt trong lò vi sóng, không nên để rã đông ngoài không khí. Ngay sau khi ăn xong, nên cho thức ăn thừa vào tủ lạnh.

Nên tập thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh và sau khi tiếp xúc với động vật. Thực hiện ăn chín, uống sôi, không ăn rau sống, không uống nước lã. Thận trọng với các thức ăn dễ bị nhiễm khuẩn đặc biệt là mắm tôm sống, hải sản tươi sống, gỏi cá, tiết canh, nem chua. Thận trọng và có chọn lọc về điều kiện vệ sinh thực phẫm với các thức ăn đường phố.

Sau những cơn mưa tràn ngập nước, cần vệ sinh sạch mội trường chung quanh. Đối với những vùng mưa lũ, cần chú ý xử lý vệ sinh và khử trùng tốt nguồn nước sinh hoạt bằng hóa chất theo hướng dẫn của cơ quan phòng dịch, tổ chức thu gom, xử lý, chôn xác động vật và sử dụng vôi bột hoặc các hóa chất được Bộ Y tế khuyến cáo, để xử lý khi chôn cất, để tránh ô nhiễm vào nguồn nước.

BS CKII Trần Ánh Tuyết

Giám đốc Y khoa PK Quốc Tế Yersin

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Ung thư gan ở Việt Nam - tỷ lệ tử vong cao nhất thế giới

Ung thư gan xếp thứ ba trong nhóm ung thư gây tử vong nhiều nhất thế giới, chỉ sau ung thư phổi và ung thư dạ dày. Năm 2010, ước tính toàn cầu có khoảng …

Hạ đường huyết sơ sinh: Tầm soát và phòng ngừa

Đường huyết là chất đường glucose di chuyển trong dòng máu, cung cấp năng lượng nuôi các tế bào trong cơ thể. Đây là một trong những nguồn năng lượng quan trọng nhất của các …

Chữa bệnh phải trị tận … gốc!

Không ai vui gì nếu mái tóc thưa dần vì lượng tóc rụng nhiều hơn số sợi tóc đâm chồi, nếu mái tóc đen huyền bỗng đổi sang gam bạc, khi gia chủ mới … …

Tuyến nào lao đao khiến nàng hụt hơi?

Thống kê thực hiện trong tháng vừa rồi với 100 nữ bệnh nhân trong độ tuổi 30-50 ở phòng khám, cho thấy, không dưới 70% trong số đó than phiền vì mau mệt khi gắng …

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành

Bệnh động mạch vành là một loại bệnh rất phổ biến và nguy hiểm. Hiện nay, bệnh này đang là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn thế giới. Chính vì vậy, cần …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi