Chiếc khẩu trang – Chuyện chưa bao giờ cũ!

Cuộc chiến với vi rút corona (nCoV) ở Việt Nam đã chuyển sang giai đoạn bình thường mới. Còn trên thế giới, cuộc đấu tranh với vi rút này vẫn đang hồi căng thẳng. Và câu chuyện về chiếc khẩu trang, vẫn là câu chuyên nóng với nhiều thông tin mà không phải ai cũng biết.

Khẩu trang che mũi, năm 1919

Lịch sử chiếc khẩu trang

Trong quyển “Lịch sử khẩu trang: Huyền thoại, khẩu trang, đàn ông và phụ nữ đằng sau chúng” của John L. Spooner, khẩu trang xuất hiện lần đầu tiên vào cuối thế kỷ 19 và được các bác sĩ sử dụng như một biện pháp bảo vệ trong khi phẫu thuật để ngăn chặn vi khuẩn trong không khí xâm nhập vào vết thương hở. Sau đó, vào năm 1910, chính quyền Trung Quốc dùng khẩu trang để ngăn chặn sự lây lan của bệnh dịch hạch thể phổi. Và ông Lynteris nói, khẩu trang đã trở thành “biểu tượng của y học hiện đại.” Chúng có chức năng kép – ngăn chặn vi trùng và biến con người thành những công dân có tư duy khoa học. Tám năm sau, chúng trở thành hiện tượng toàn cầu khi được sử dụng rộng rãi để chống lại bệnh cúm Tây Ban Nha. Từ đó, khẩu trang được chấp nhận phổ biến như một phần của cuộc sống. Mặc dù việc sử dụng khẩu trang đã giảm thiểu sau Thế chiến thứ nhất, chúng vẫn phổ biến ở Trung Quốc và một số nước. Tại đây, khẩu trang tượng trưng cho sự chăm sóc cộng đồng và ý thức công dân. Đại dịch SARS, bắt đầu từ năm 2002, dẫn đến sự hồi sinh của khẩu trang ở Trung Quốc, Hồng Kông và hầu hết các nước Đông Á và Đông Nam Á, cũng như trong tâm trí cộng đồng, như một dấu hiệu của “nhận thức về sức khỏe và nghĩa vụ công dân”. Đeo khẩu trang để tránh hắt hơi vào người bên cạnh là phép lịch sự tối thiểu. Đồng thời, khi môi trường bị ô nhiễm và chất lượng không khí giảm trở thành chủ đề được bàn tán nhiều, khẩu trang còn đóng thêm một vai trò khác, đó là bộ lọc không khí ở các trung tâm đô thị.

Đeo khẩu trang, khi chưa là thói quen hay do nhận thức khác biệt?

Hiện nay phần lớn người châu Âu không đeo khẩu trang giữa đại dịch Covid-19 không chỉ vì không có thói quen, mà còn vì nhận thức khác biệt về sự cần thiết này. Sống trong môi trường ít ô nhiễm và khói bụi, thật dễ hiểu khi người châu Âu không cần và không có thói quen đeo khẩu trang khi đi ra ngoài đường. Ngoài ra, họ quan niệm ai đó đeo khẩu trang là người đang bị bệnh và cần làm điều đó để giảm nguy cơ lây nhiễm cho những người xung quanh. Bên cạnh đó, chính quyền các nước châu Âu dựa trên khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới kêu gọi chỉ đeo khẩu trang khi “bị bệnh”. Một lập luận khác được đưa ra ở châu Âu để yêu cầu công chúng không đeo khẩu trang là ngăn chặn tình trạng nhân viên y tế thiếu phương tiện bảo vệ này. Tại Mỹ, hình ảnh khẩu trang đang gắn liền với cảm giác lo sợ về bệnh tật. Điều này có nghĩa là việc không đeo khẩu trang để giữ hình ảnh của bệnh viện vì nơi này không nên bị nhìn nhận như một nơi mang đầy rẫy rủi ro bệnh tật và vi khuẩn.

Thái độ đối với chiếc khẩu trang trước đây có thể chỉ là vấn đề xoay quanh quan điểm của mỗi cá nhân hay khác biệt trong văn hóa nhưng trong tình cảnh chung là cả thế giới đang phải đối phó với COVID-19 với số ca nhiễm và số ca tử vong ngày càng tăng cao và rất cao ở một số nước châu Âu và Mỹ như hiện nay thì thái độ về việc đeo khẩu trang của những nước này đã thay đổi một cách ngoạn mục. Việc thay đổi một thói quen, chuyển biến một suy nghĩ lại có ý nghĩa rất lớn như cứu sống hàng nghìn mạng sống khác. Khuyến cáo chung trên toàn thế giới vẫn là hãy ở nhà. Nhưng nếu vì lý do bất khả kháng phải ra đường, hãy tự bảo vệ bản thân mình trước hết bằng chiếc khẩu trang.

Câu chuyện vi rút nCoV vẫn chưa hề cũ!

Vi rút corona (nCoV) là một loại vi rút đường hô hấp mới gây bệnh viêm đường hô hấp cấp ở người và cho thấy có sự lây lan từ người sang người. Vi rút này là chủng vi rút mới chưa được xác định trước đó. Các cơ quan y tế và đối tác y tế đang nỗ lực để xác định nguồn gốc của nCoV. Điều quan trọng cần lưu ý là sự lây lan từ người sang người có thể xảy ra liên tục. Ở người, vi rút lây từ người này sang người kia thông qua tiếp xúc với dịch cơ thể của người bệnh. Tùy thuộc vào mức độ lây lan của chủng vi rút, việc ho, hắt hơi hay bắt tay có thể khiến người xung quanh bị phơi nhiễm. Vi rút cũng có thể bị lây từ việc ai đó chạm tay vào một vật mà người bệnh chạm vào, sau đó đưa lên miệng, mũi và mắt họ. Những người chăm sóc bệnh nhân cũng có thể bị phơi nhiễm vi rút khi xử lý các chất thải của người bệnh. Chính vì thế, nhiều chuyên gia y tế trên Thế giới cũng như Việt Nam đều có cùng quan điểm về khẩu trang giúp bảo vệ một người khỏi những tác nhân gây bệnh của môi trường xung quanh hay chính người đó đang mang và có nguy cơ truyền cho người khác qua những giọt nước bọt có chứa virus này phát tán khi người đó ho, hắt hơi hay nói chuyện. Thêm vào đó, những nhân viên y tế làm việc trong môi trường có các bệnh nhân nhiễm virus corona được điều trị, cũng sẽ được bảo vệ nếu đeo khẩu trang. Vậy có thể nói, đối với một người khoẻ mạnh đi ra ngoài đường, việc đeo khẩu trang là rất hữu ích. Vấn đề đặt ra là đối tượng nào đeo loại khẩu trang nào? Đeo trong thời gian bao lâu?

Khẩu trang, bao nhiêu loại?

Khẩu trang y tế N95 hoặc tương đương

Chỉ dùng cho kỹ thuật viên xét nghiệm, nhân viên y tế, người tiếp xúc trực tiếp để khám, điều trị, chăm sóc người bệnh Covid-19.

Gồm các loại tiêu chuẩn tương đương phổ biến:

  • Mỹ: N95 Respirator (tiêu chuẩn NIOSH-42C FR84)
  • Châu Âu: FFP2 Respirator (tiêu chuẩn EN 149-2001).
  • Úc, Newzealand: P2 Respirator (tiêu chẩn AS/NZ 1716:2012).
  • Trung Quốc: KN95 Respirator (tiêu chuẩn GB2626-20 06).
  • Nhật bản: DS Respirator (tiêu chuẩn JMHLW- Notification 214, 2018).
  • Hàn Quốc: Korea 1st Class Respirator (tiêu chuẩn KMOEL-2017-64).

Khẩu trang y tế

Dành cho cán bộ y tế khi làm việc trong môi trường y tế ở khu vực có khả năng lây nhiễm và tiếp xúc nhiều với người bệnh (khoa khám bệnh, khoa điều trị, khoa hồi sức tích cực…). Loại này chỉ sử dụng 1 lần. Bao gồm Khẩu trang y tế thông thường (TCVN 8389-1:2010), Khẩu trang y tế phòng nhiễm khuẩn (TCVN 8389-2:2010) và Khẩu trang y tế phòng độc hóa chất (TCVN 8389-3:2010).

Khẩu trang vải kháng giọt bắn, kháng khuẩn (Gọi tắt là khẩu trang 870)

Dành cho cán bộ y tế làm việc ở những nơi ít có nguy cơ; người tham gia phòng chống dịch; người bệnh trong cơ sở điều trị bệnh không lây nhiễm; người phục vụ ở các khu vực công cộng như lễ tân, bãi xe, cảng biên phòng, cửa khẩu, cảng hàng không…

Được sản xuất theo các qui định tại Quyết định 870/QĐ-BYT ngày 12/3/2020 của Bộ Y tế hướng dẫn kỹ thuật tạm thời cho khẩu trang vải kháng giọt bắn, kháng khuẩn và do các doanh nghiệp sản xuất thuộc Bộ Công thương quản lý (các Tập đoàn, doanh nghiệp dệt may).

Các loại khẩu trang 3, 4 lớp (không đủ điều kiện là trang thiết bị y tế); khẩu trang vải thông thường khác

Sử dụng cho mọi người khỏe mạnh và ở những khu vực ít có nguy cơ lây nhiễm.

Được quản lý như hàng hóa thông thường và sản xuất theo tiêu chuẩn cơ sở, tuân thủ các điều kiện đảm bảo chất lượng đối với sản phẩm theo qui định của Luật Chất lượng sản phẩm hàng hoá.

Tuy các nghiên cứu về thời gian đeo khẩu trang còn đang tranh cãi, các chuyên gia y tế vẫn khuyến cáo thời gian tối đa đeo khẩu trang liên tục là từ 4 – 6 giờ và phải thay khẩu trang mới. Thời gian đeo khẩu trang còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố tác động từ bên ngoài cũng như bên trong cơ thể người đeo.

 

Hướng dẫn sử dụng khẩu trang

Cách đeo khẩu trang

  • Bước 1: Rửa tay đúng cách với xà phòng hoặc dung dịch rửa tay sát khuẩn có chứa ít nhất 60% cồn trước khi đeo khẩu trang.
  • Bước 2: Xác định phần trên, dưới của khẩu trang.
  • Bước 3: Xác định mặt trong, ngoài theo đường may hoặc mặt đậm hơn ở bên ngoài.
  • Bước 4: Đeo và điều chỉnh để khẩu trang che kín mũi, miệng đảm bảo không có khe hở giữa mặt và khẩu trang.

Lưu ý: Không chạm tay vào mặt ngoài khẩu trang trong suốt quá trình sử dụng. Nếu chạm vào phải rửa tay đúng cách với xà phòng hoặc dung dịch rửa tay sát khuẩn có chứa ít nhất 60% cồn.

Thải bỏ khẩu trang

  • Bước 1: Khi tháo khẩu trang chỉ cầm phần dây đeo sau tai (không chạm vào mặt ngoài của khẩu trang).
  • Bước 2: Bỏ khẩu trang vào túi kín (nếu có) và/hoặc bỏ vào thùng rác có nắp đậy kín đối với khẩu trang dùng 1 lần.
  • Bước 3: Rửa tay đúng cách với xà phòng hoặc dung dịch rửa tay sát khuẩn có chứa ít nhất 60% cồn.

Lưu ý: Thay hoặc thải bỏ khẩu trang sau: mỗi lần sử dụng hoặc khi bị bẩn. Tuyệt đối không dùng lại đối với khẩu trang dùng 1 lần.

Tái sử dụng khẩu trang 870 (Khẩu trang vải kháng giọt bắn, kháng khuẩn)

  • Giặt bằng tay.
  • Giặt riêng.
  • Phơi tự nhiên, sấy hoặc là khô.
  • Số lần tái sử dụng: Đọc kỹ hướng dẫn và khuyến cáo của nhà sản xuất được in trên bao bì hoặc nhãn mác của sản phẩm.

Tài liệu tham khảo:

  1. Quyết định số 1444/QĐ-BYT ngày 29/03/2020 Hướng dẫn tạm thời về lựa chọn và sử dụng khẩu trang trong phòng chống dịch COVID-19.
  2. Trang tin về dịch bệnh Viêm đường hô hấp cấp COVID-19: https://www.ncov.moh.gov.vn/

TS. BS Lê Văn Nhân

Giảng viên ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch

GĐ Y khoa Công ty Pacific Cross Việt Nam

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Mùa mưa và bệnh Viêm phổi ở người cao tuổi

Thời điểm giao mùa như hiện nay, nắng - mưa, nóng - ẩm bất thường là nguyên nhân gây ra nhiều loại bệnh, đặc biệt là viêm phổi ở người cao tuổi. Tại sao vậy? Bình …

Bác sỹ ơi, mồ hôi nách phải làm sao?

Tăng tiết mồ hôi nách là một bệnh khá phổ biến, nhất là ở người trẻ tuổi. Bệnh chiếm tỷ lệ khoảng 1% dân số, thường kết hợp với tăng tiết mồ hôi tay, chân, …

Đau vai gáy và việc điều trị bằng phương pháp không dùng thuốc

Đau vai gáy là căn bệnh phổ biến, xảy ra do căng cơ hoặc những nguyên nhân thường gặp. Tuy không ảnh hưởng tính mạng nhưng đau vai gáy khiến người bệnh cảm thấy đau …

Cớ sao chuyện gì cũng quên?

Đãng trí, thậm chí lú lẫn, thường được mặc định như chuyện khó tránh của người cao tuổi. Dễ hiểu vì khi về già mấy ai không là nạn nhân của thiểu năng tuần hoàn …

Phòng ngừa bệnh tim mạch do xơ vữa từ lối sống

Ai cũng biết, mạch máu có ở khắp cơ thể của chúng ta. Do đó, bệnh động mạch do xơ vữa là bệnh toàn thân, có thể gặp ở tất cả các động mạch lớn …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi