Can thiệp tăng chiều cao cho trẻ trước tuổi dậy thì

Can thiệp tăng chiều cao cho trẻ trước tuổi dậy thì

Nuôi con khỏe mạnh, cao lớn, thông minh là niềm mong ước của tất cả các ba mẹ. Khi mà Việt Nam vẫn là một trong những nước có tỳ lệ suy dinh dưỡng thấp còi cao nhất thế giới, khi mà chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam vẫn còn rất thấp với trung bình của các nước tiên tiến, thì việc ba mẹ tìm hiểu các biện pháp để giúp con phát triển chiều cao tối ưu là điều dễ hiểu, giúp con tăng sự tự tin, hòa nhập tốt hơn với bạn bé trên thế giới.

Các giai đoạn quan trọng phát triển chiều cao

Để đạt được chiều cao tối ưu của trẻ khi trưởng thành là một quá trình đầu tư lâu dài ngay từ trong bụng mẹ, có 2 giai đoạn có tính quyết định về chiều cao của trẻ là giai đoạn 1000 ngày đầu đời và giai đoạn tiền dậy thì.

Giai đoạn 1000 ngày đầu đời gồm thời kỳ em bé được hình thành trong bụng mẹ và 2 năm đầu đời của trẻ: trong thời kỳ mang thai, nếu mẹ ăn uống đa dạng các loại thực phẩm, cung cấp đầy đủ calci và các khoáng chất, tăng đủ cân trong thai kỳ, bé sinh đủ tháng, thì bé sinh ra thường có cân nặng trên 3kg và chiều cao nền khoảng 50cm. Những bé sinh non thường có chiều cao thấp hơn 50cm nên bố mẹ phải thật chú ý để giúp trẻ tăng bù, nhằm bắt kịp đà tăng trưởng trung bình của trẻ.

Giai đoạn hai năm đầu đời là giai đoạn tăng tốc về thể chất cũng như tinh thần từ sau khi sinh đến tuổi trưởng thành. Trong một năm đầu, trẻ cao thêm 24 – 26cm, tăng gấp rưỡi lúc sinh ra. Trong năm thứ hai trẻ tăng trung bình 12cm. Như vậy khi tròn 2 tuổi trẻ thường cao từ 86 – 88cm, ước tính bằng phân nửa chiều cao trẻ khi trưởng thành. Sau 2 tuổi, trẻ thường chỉ cao thêm 5 – 7cm/năm.

Giai đoạn vàng thứ 2 có tác động mạnh mẽ đến chiều cao của trẻ là giai đoạn dậy thì: Bé gái thường dậy thì sớm hơn bé trai, khoảng 11 – 13 tuổi, trong 1 – 2 năm trước khi có kinh nguyệt lần đầu, bé gái có sự tăng vọt về chiều cao, có thể tăng 8 – 10cm/ năm thay vì chỉ tăng 5 – 6cm như những năm trước đó. Sau khi có kinh nguyệt thường chiều cao tăng giảm dần và gần như tăng không đáng kể lúc 15 – 16 tuổi. Bé trai bắt đầu dậy thì chậm hơn 2 năm, thời điểm tăng nhanh nhất lúc 13 – 15 tuổi, trong những năm này, trẻ có thể tăng 10 – 12cm/ năm. Cũng như bé gái, sau một hai năm tăng tốc đột biến, tốc độ phát triển giảm dần khi 16 – 17 tuổi.

Can thiệp tăng chiều cao cho trẻ trước tuổi dậy thì

Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chiều cao

Sự tăng trưởng chiều cao của trẻ chịu tác động của các yếu tố:

  • Di truyền.
  • Chế độ dinh dưỡng.
  • Vận động và luyện tập thể dục thể thao.
  • Giấc ngủ.
  • Yếu tố xã hội và môi trường.
  • Hoạt động của nội tiết tố tăng trưởng (hormon tăng trưởng growth hormon, viết tắt GH).

Yếu tố quan trọng đầu tiên để quyết định chiều cao của trẻ là di truyền, bạn có thể ước tính chiều cao con cái theo bố mẹ như sau:

Can thiệp tăng chiều cao cho trẻ trước tuổi dậy thì

Dinh dưỡng

  • Thực phẩm giàu đạm: thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu… cần cho sự tổng hợp tế bào, tham gia tổng hợp nên các hormone tăng trưởng, các men tiêu hóa.
  • Thực phẩm giàu calci: sữa, cua, tép, tôm, cá nguyên xương… calci tham gia quá trình tạo xương, giúp xương vững chắc, giúp phát triển chiều cao tối đa.
  • Thực phẩm giàu kẽm: hàu, sò, gan heo, thịt gà tây, thịt bò trứng… vì kẽm cần cho sự tổng hợp các hormone giáp trạng, hormone tăng trưởng, hormone sinh dục » thúc đẩy quá trình phát triển chiều cao.
  • Thực phẩm giàu vitamin A: sữa, trứng, cá, gan, thịt… cần cho sự tăng trưởng, tăng sức đề kháng, chống nhiễm trùng.
  • Một yếu tố rất quan trọng giúp hấp thu và gắn kết calci vào xương là vitamin D: vitamin D có trong sữa, trứng, gan cá, nấm… và đây là vitamin duy nhất cơ thể tổng hợp được qua da dưới tác động của ảnh sáng mặt trời. Vì vậy, nên cho trẻ vận động, chạy chơi ngoài trời 15 – 30 phút mỗi ngày.

Vận động: Thúc đẩy quá trình trao đổi chất và chyển hóa, giúp cơ thể phát triển tốt. Tốt nhất cho trẻ tham gia một môn thể thao như bóng rổ, bơi, cầu lông, 1 giờ/ngày x 3 ngày/tuần hoặc đạp xe, đi bộ, nhảy dây… ít nhất 30 phút mỗi ngày.

Giấc ngủ: Trong giấc ngủ đêm tuyến yên tiết ra hormone tăng trưởng GH, hormone này sẽ kích thích sự tăng trưởng cho trẻ, vì vậy nên cho trẻ ngủ sớm trước 10 giờ sẽ giúp trẻ dài ra trong khi ngủ.

Môi trường sống: Môi trường tự nhiên tốt, đủ ánh sáng, không gian đủ rộng cho sự vui chơi vận động, tinh thần ổn định, phấn chấn sẽ tạo điều kiện kích thích sự phát triển.

Vai trò các hormone trong tác động tăng trưởng chiều cao: Vùng dưới đồi sản xuất GHRH và chuyển hormone này tới tuyến yên, GHRH kích thích tuyến yên tiết hormone tăng trưởng, hormon tăng trưởng đến gan và các mô khác, các mô này tạo ra yếu tố tăng trưởng 1 giống insulin (IGF-1), IGF-1 kích thích tế bào phân chia và phát triển làm tăng chiều cao.

Nguyên nhân chậm tăng trưởng chiều cao

Ngoài việc chậm tăng trưởng do thiếu năng lượng, thiếu các chất dinh dưỡng (như chế độ ăn nghèo nàn, trẻ biếng ăn hay trẻ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp, bệnh lao, đường tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài, nhiễm các loại ký sinh trùng…) thì còn có nguyên nhân gây chậm tăng trưởng do trẻ mắc các bệnh lý bẩm sinh và mắc phải như sau:

  • Bệnh lý rối loạn nhiễm sắc thể: Hội chứng Down, hội chứng Turner…
  • Bệnh lý bẩm sinh, rối loạn chuyển hóa: loạn sản sụn xương, hội chứng Prader-Willi…
  • Bệnh lý mạn tính như hội chứng thận hư, suy thận, suy gan…
  • Bệnh lý nội tiết: Thiếu hormone tăng trưởng, suy tuyến yên, suy tuyến giáp…

Can thiệp sớm để tăng chiều cao cho trẻ

Có nhiều nguyên nhân làm trẻ chậm tăng trưởng và có nhiều yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc tăng trưởng chiều cao của trẻ mà bác sĩ có thể giúp can thiệp và can thiệp khả thi là trước tuổi dậy thì. Muốn vậy thì bố mẹ phải phát hiện sớm việc trẻ chậm tăng trưởng, không nên tự chẩn đoán, tự mua thuốc cho con uống mà hãy đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa nhi, dinh dưỡng, nội tiết và trao đổi với bác sĩ để tìm giải pháp cho con. Nên nhớ để trẻ có thể phát tiển chiều cao tối ưu nhất phải cần sự phối hợp của dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, yếu tố môi trường và các hormone trong cơ thể.

Can thiệp tăng chiều cao cho trẻ trước tuổi dậy thì

Để ba mẹ phát hiện sớm trẻ chậm tăng trưởng chiều cao

  • Theo dõi chiều cao của trẻ hàng tháng trong 2 năm đầu đời và mỗi hai hoặc ba tháng ở nhưng năm tiếp theo là cách giúp bạn phát hiện trẻ chậm tăng trưởng chiều cao sớm nhất. So sánh chiều cao của trẻ với chiều cao chuẩn theo tuổi và giới để biết bé có thiếu chiều cao hay không?
  • Ở nhà ba mẹ nên có góc “tường tăng trưởng” để đánh dấu chiều cao của con. Có thể không biết chi tiết cao bao nhiêu, nhưng khi so sánh chiều cao đo được của trẻ với chiều cao các tháng trước đó sẽ biết tốc độ tăng chiều cao của trẻ có bị chậm hay dừng lại hay không, để có hướng can thiệp sớm.
  • Quan sát chiều cao của trẻ với các bạn học cùng lớp dù không hoàn toàn chính xác nhưng cũng để có nhận định nhanh xem con bạn có quá thua kém chiều cao so với bạn cùng tuổi hay không?

Những dấu hiệu cảnh báo

  • Đường biểu diễn chiều cao của trẻ ngày càng thấp hơn đường chuẩn trong biểu đồ tăng trưởng chiều cao theo tuổi và giới tính.
  • Tăng trưởng chiều cao < 4 cm trong 1 năm ở trẻ từ trên 2 tuổi.
  • Chiều cao của trẻ < -2 SD chiều cao chuẩn. Nếu chiều cao < -3 SD nguy cơ do thiếu hụt hormone tăng trưởng sẽ cao hơn.
  • Các biểu hiện bất thường khác như chân tay ngắn, tỷ lệ thân trên và dưới không cân đối, mập phần thân nhưng chân tay nhỏ…

Những việc bác sĩ sẽ làm

Bác sĩ sẽ đặt các câu hỏi để tìm hiểu nguyên nhân ban đầu của tình trạng chậm tăng trưởng chiều cao, khám tổng quát và làm các xét nghiệm cần thiết để có kết luận và hướng xử trí phù hợp.

Các vấn đề có thể được bác sĩ hỏi

  • Cân nặng, chiều cao lúc sinh.
  • Quá trình mang thai của mẹ.
  • Quá trình phát triển thể chất và vận động: thời điểm biết lật, biết ngồi, biết đi, biết nói, mọc răng…
  • Các bệnh đã mắc bệnh trong quá khứ và hiện tại.
  • Thói quen ăn uống, thời gian ngủ.
  • Khả năng học tập.
  • Tiền sử tăng trưởng của các thành viên trực hệ của bé.
  • Chiều cao của mẹ, cha…

Những xét nghiệm có thể cần làm

  • Xét nghiệm máu: sinh hóa máu, chức năng gan, chức năng thận, các xét nghiệm nội tiết, xét nghiệm vi chất dinh dưỡng.
  • Xét nhiệm nước tiểu.
  • Siêu âm bụng.
  • Chụp X quang tuổi xương: so sánh hình ảnh X quang của bàn tay và cổ tay của con bạn với những trẻ khác cùng giới tính và cùng tuổi.
  • Test kích thích hormone tăng trưởng.

Chiều cao theo tuổi của trẻ em từ 0 – 19 tuổi (cm)

(Theo Chuẩn tăng trưởng của Tổ chức Y tế thế giới 2006-2007)

Can thiệp tăng chiều cao cho trẻ trước tuổi dậy thì

  • < – 2SD: Suy dinh dưỡng thấp còi.
  • < – 3SD: Suy dinh dưỡng thấp còi mức độ nặng.

 Can thiệp tăng chiều cao cho trẻ trước tuổi dậy thì

BS CKI Phan Thị Hiền Thu

Bệnh viện Quốc tế Hạnh Phúc

Theo Tạp Chí Sức Khỏe

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Rụng tóc hậu COVID-19

Trong các Hội chứng hậu COVID-19, tình trạng rụng tóc tuy không ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng, nhưng ảnh hưởng rất lớn về mặt tâm lý người bệnh. Và đây cũng là đề …

Dinh dưỡng sau đột quỵ

Hàng năm, trên toàn thế giới có 15 triệu người bị đột quỵ, trong số này, có 5 triệu người chết và 5 triệu người bị di chứng vĩnh viễn. Nguyên nhân chính của đột …

Dinh dưỡng trong bệnh lý Tai-Mũi-Họng

Các bệnh lý Tai-Mũi-Họng có thể nói là nhóm bệnh thường gặp nhất của trẻ em và người lớn, thậm chí ở người cao tuổi. Người nào ít bệnh nhất cũng thỉnh thoảng bị đau …

Món làm tới nơi, món chơi tới bến!

Đậu Hà Lan, khoai lang ta, mít nghệ, xoài Hòa Lộc, chuối La Ngà… sấy dẻo, sấy khô đang là món “hot” trên thị trường thực phẩm công nghệ. Trông mặt bắt hình dong, món …

COVID-19 ở trẻ em - Những điều cần biết!

Trước tình hình Covid-19 đang diễn biến phức tạp, nhiều câu hỏi, nhiều lo lắng của các gia đình có trẻ nhỏ: liệu trẻ em có dễ bị nhiễm Covid? Covid có nguy hiểm với …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi