Bỏng – Những điều cần biết

Bỏng (hay phỏng) là thương tổn thường gặp trong sinh hoạt thường ngày hay trong lao động do các tác nhân vật lý hay hóa học gây ra. Khi bị bỏng, phải xác định mức độ nghiêm trọng của bỏng vì diện tích bỏng càng lớn, tỉ lệ tử vong và bệnh tật càng cao. Điều quan trọng là phải sơ cứu bệnh nhân đúng cách và càng sớm càng tốt.

 

Da – những đặc điểm cơ bản

  • Da là tạng có diện tích lớn nhất cơ thể.
  • Ở người trưởng thành, diện tích da có thể thể lên tới 2m².
  • Da chiếm 4 – 6% trọng lượng cơ thể.
  • Da được cấu tạo gồm 3 lớp: thượng bì (biểu bì), trung bì và hạ bì.
  • Lớp biểu bì da đổi mới định kỳ sau 4 – 6 tuần.

Khi bị bỏng do bất kỳ nguyên nhân nào, da là bộ phận thường bị tổn thương nhất, sau đó đến các lớp dưới da như cân, gân, cơ, xương, khớp, mạch máu, thần kinh và một số cơ quan khác như hô hấp, tiêu hóa, mắt và bộ phận sinh dục.

 

Bỏng

Có nhiều nguyên nhân gây bỏng, nhìn chung, bỏng được phân loại như sau:

  • Bỏng nhiệt thường gặp nhất như nước sôi, hơi nước nóng, cháy.
  • Bỏng hóa học như bỏng acid.
  • Bỏng điện như điện cao thế, điện gia dụng.
  • Bỏng bức xạ như tia hồng ngoại, tia gamma.
  • Bỏng do ánh nắng mặt trời (thực tế là bỏng do bức xạ ánh sáng).

 

Làm sao xác định mức độ nghiêm trọng của bỏng?

Mức độ nghiêm trọng của bỏng được chia theo mức độ nhẹ, trung bình, nặng dựa vào:

  • Diện tích bỏng.
  • Độ sâu của bỏng.
  • Vị trí bỏng.

– Bỏng nhẹ: Điều trị ngoại trú.

– Bỏng TB: Nhập viện điều trị.

– Bỏng nặng: Điều trị tại chuyên khoa bỏng.

 

Diện tích bỏng là gì, tại sao lại quan trọng?

  • Diện tích bỏng (Burn Surface Area – BSA) là một phương tiện nhanh chóng để đánh giá mức độ thương tổn tương đối đơn giản. Diện tích bỏng càng lớn, tỉ lệ tử vong và bệnh tật càng cao.
  • Quy tắc số 9 là phép đo định khu thường được sử dụng nhất để đánh giá diện tích bỏng ở người trưởng thành. Tuy nhiên, ở trẻ em, cách tính diện tích bỏng không tương xứng như người lớn.
  • Đối với những vết bỏng khó tính diện tích, có thể áp dụng phương pháp bàn tay – diện tích lòng bàn tay khép kín của chính bệnh nhân tương ứng 1%.

Độ sâu của bỏng

Sơ cứu bệnh nhân bỏng

Mục đích của sơ cấp cứu bỏng

  • Nhanh chóng loài trừ tác nhân gây bỏng.
  • Giải quyết khẩn cấp những tình trạng nguy hiểm đến tính mạng như sốc do điện, ngạt thở.

Yêu cầu của công việc sơ cấp cứu bỏng

  • Tiến hành càng sớm càng tốt.
  • Đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và người tham gia cấp cứu.
  • Đảm bảo an toàn cho bệnh nhân trên đường vận chuyển đến cơ sở y tế.

Các bước tiến hành sơ cứu bỏng

Bỏng nhiệt

  • Tìm cách để loại tác nhân gây bỏng như dập lửa, đưa nạn nhân ra khỏi đám cháy.
  • Lấy quần áo hoặc các chất cháy trên bệnh nhân càng nhanh càng tốt. Các vật dụng như nhẫn, đồng hồ, nữ trang, thắt lưng cũng cần tháo bỏ vì chúng có thể còn nóng và có thể trở thành garo gây thiếu máu cục bộ chi.

  • Làm mát phần bị bỏng bằng cách ngâm vùng bị bỏng vào nước mát (tránh nước quá lạnh) hoặc cho vòi nước chảy qua liên tục, ít nhất khoảng 30 phút.
  • Bỏng do nhựa đường/hắc ín thường gây bỏng sâu. Khi sơ cứu không nên bóc tổn thương, dùng nước lạnh để hạ nhiệt. Không nên bôi bất cứ chất gì vào vùng bỏng.

Bỏng điện – BÌNH TĨNH

  • Ngắt cầu dao điện, dùng que gỗ khô gỡ dây điện ra khỏi người bệnh nhân.
  • Tuyệt đối không dùng tay trần trực tiếp chạm vào người nạn nhân cho đến khi ngắt được nguồn điện.
  • Kiểm tra mạch, nhịp thở. Nếu nạn nhân ngưng tim ngưng thở, cần hô hấp nhân tạo, ép tim ngoài lồng ngực ngay tại nơi xảy ra tai nạn trước khi chuyển nạn nhân đi cấp cứu.

Bỏng hóa chất

  • Tưới nước sạch liên tục đối với những vết bỏng hóa học.
  • Có thể băng ép vừa phải vết thương bỏng để hạn chế phù nề và thoái dịch huyết tương, tránh nhiễm trùng.
  • Đối với bỏng hóa học ở mắt, cần rửa mắt liên tục nhiều lần bằng nước mát, sạch, lượng nhiều trong khoảng thời gian dài để loại bỏ và hòa loãng tác nhân gây bỏng.
  • Thời gian rửa có thể lâu hơn so với bỏng nhiệt.

Tổn thương do nhiệt đường hô hấp – bỏng hô hấp

  • Cháy là nguyên nhân gây bỏng hô hấp cho nhiều bệnh nhân. Khoảng 80% các trường hợp tử vòng do cháy không phải do tổn thương bỏng da mà do hít khí độc và sản phẩm cháy của quần áo, vải, đồ nhựa và hóa chất.
  • Cần phải nghĩ đến bỏng đường hô hấp nếu bệnh nhân có tiếp xúc với khói trong buồng kín, bệnh nhân bỏng vùng mặt, lông mũi bị cháy.
  • Các khí độc này chủ yếu là carbon monoxit (CO) và khí carbonic (CO2) và hydrogen cyanide (HCN); ngoài ra, còn có các chất khác như hydrogen chloride, nitrogen oxide, aldehydes.
  • Tình trạng viêm, phù nề và xuất tiết làm đường thở dễ bị chít hẹp gây suy hô hấp.

» Tất cả các trường hợp bỏng hô hấp bắt buộc phải nhập viện.

Tiếp nhận bệnh nhân bỏng tại phòng cấp cứu

  1. Đánh giá ban đầu: các chức năng sinh tồn, đảm bảo cấp cứu theo thứ tự ABC, phòng ngừa tắc nghẽn đường thở.
  2. Đảm bảo cố định cột sống cổ cho đến khi loại trừ chấn thương cột sống cổ.
  3. Đặt đường truyền dịch, bồi hoàn thể dịch, phòng ngừa sốc bỏng.
  4. Đánh giá diện tích bỏng và độ sâu.
  5. Phòng ngừa hội chứng chèn ép khoang: Đánh giá rạch giải áp nếu cần.
  6. Giảm đau toàn thân.
  7. Phòng ngừa nhiễm trùng uốn ván và nhiễm trùng khác.

 

Khi nào bỏng nên nhập viện?

  • Bỏng ≥ 15% diện tích cơ thể ở người lớn.
  • Bỏng ≥ 10% diện tích cơ thể đối với trẻ em hoặc người lớn tuổi.
  • Bỏng sâu ≥ 5%.

Ngoài ra, bắt buộc nhập viện bất kể diện tích bỏng đối với những trường hợp sau:

  • Bỏng ở những vị trí đặc biệt như: mặt, bàn tay, bàn chân, cơ quan sinh dục hay các phần thẩm mỹ cao.
  • Bỏng đường hô hấp hoặc nghi ngờ tổn thương do hít.
  • Bỏng hóa chất.
  • Bỏng bỏng điện gồm cả bỏng tia lửa điện luôn luôn có mức độ tổn thương lớn hơn nhiều so với lúc nhìn ban đầu.
  • Bệnh nhân suy kiệt hoặc có thương tổn khác kèm theo.

ThS. BS Nguyễn Thanh Vân

BS CKII Nguyễn Quang Dũng

Khoa Cấp cứu BV Nguyễn Tri Phương

Theo Tạp chí Sức Khỏe 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Co giật – Sơ cứu thế nào cho đúng cách?

Co giật là một rối loạn thường gặp và xảy ra ở mọi lứa tuổi. Theo thống kê của tổ chức Y tế thế giới, khoảng 5 đến 10% dân số sẽ có ít nhất …

Ngất – Nguyên nhân và cách xử trí

Ngất (syncope) dân gian thường gọi là "ngất xỉu" hay "chết giấc", là tình trạng mất tri giác thoáng qua, người bệnh thấy hoa mắt, chóng mặt, mắt tối sầm và sau đó không nhận …

Xử lý tai nạn điện giật

Theo con số thống kê từ Tổng công ty Điện lực miền Nam, mặc dù ngành chức năng đã liên tục tuyên truyền, hướng dẫn, cảnh báo, thậm chí xử lý mạnh, song tình trạng …

Xử lý đúng cách khi bị ong chích

Ngày 15/08/2018, Bệnh Viện Nhi Đồng Thành Phố vừa tiếp nhận hai bệnh nhi (Lưu.T.K- 7 tuổi; Lưu.T.V- 5 tuổi, là hai anh em, ngụ tại Bạc Liêu) bị ong vò vẽ đốt dẫn đến …

Cấp cứu người ngưng tim, ngưng thở

Ngưng tim, ngưng thở là một trong những tình huống nguy hiểm, thường xảy ra ở người lớn, gặp phải ở người có tiền sử cao huyết áp, đau tim, đuối nước, điện giật, ngạt …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi