Bệnh Tay Chân Miệng – Coi chừng biến chứng

Bệnh tay chân miệng là bệnh lây truyền cấp tính thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt ở những trẻ dưới 5 tuổi – lứa tuổi đi học mẫu giáo, nhà trẻ. Bệnh thường xảy ra theo mùa, cao điểm vào tháng 8, 9, 10 hàng năm. Đây là một bệnh thường gặp, hiện tại vaccin phòng lây bệnh chưa được công bố, việc mắc bệnh có thể xảy ra nhiều lần vì mỗi lần bệnh có thể do 1 phân nhóm khác nhau của siêu vi đường ruột này gây ra. Trong đó có nhóm có thể gây biến chứng nặng.

Tác nhân gây bệnh

  • Bệnh tay chân miệng do nhóm siêu vi đường ruột gây ra (Enterovirus). Đây là chủng siêu vi có số lượng vô cùng lớn và có rất nhiều phân nhóm gây bệnh. Trong các chủng đó, nhóm trẻ tay chân miệng có biến chứng nặng thường do tác nhân Enterovirus nhóm 71 gây ra. Sự tạo phản ứng chéo gây miễn dịch giữa các nhóm siêu vi này là rất thấp, hiện tại vaccin phòng lây bệnh cũng chưa được công bố, cũng như việc mắc bệnh có thể xảy ra nhiều lần vì mỗi lần bệnh có thể do 1 phân nhóm khác nhau của siêu vi đường ruột này gây ra.
  • Tác nhân này lây truyền giữa các người khác nhau trực tiếp qua đường miệng, từ các chất tiết ở mũi, miệng, nước bọt hay phân của trẻ bị bệnh. Điển hình là các trường hợp ăn uống chung giữa trẻ lành và trẻ bệnh, nắm tay hoặc đồ chơi có dính nước bọt hoặc phân của trẻ bệnh rồi đưa lên miệng trẻ lành. Lưu ý quan trọng là bàn tay của người chăm sóc trẻ (cha mẹ, cô giáo) có thể là trung gian mang mầm bệnh từ trẻ này qua trẻ khác. Chính vì khả năng dễ lây lan như vậy, bệnh thường lây bệnh thành từng nhóm có tiếp xúc chung và có thể thành dịch. Trẻ mắc bệnh có thể lây nhiễm cho rất nhiều trẻ xung quanh.

Các biểu hiện của bệnh

  1. Bệnh có biểu hiện điển hình với các nốt hồng ban (sẩn đỏ) trong lòng bàn tay, bàn chân, mông và viêm loét miệng. Tuy nhiên không phải trường hợp nào cũng có đầy đủ các biểu hiện đó, thậm chí những trường hợp bệnh nặng thì biểu hiện rất kín đáo, hầu như không rõ rệt.
  2. Biểu hiện và diễn tiến của bệnh như sau:
  • Thời gian từ lúc tiếp xúc với nguồn lây đến khi biểu hiện bệnh khoảng 3 – 5 ngày.
  • Sau đó trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao, đau họng, khó nuốt nước bọt, ăn kém, than đau miệng.
  • Biểu hiện điển hình của các nốt hồng ban và loét miệng

– Nổi ở lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, cùi chỏ, mông. Các bóng nước nhỏ khoảng 2 – 5 mm, màu trắng đục, có thể ẩn dưới da hoặc nổi nhỏ trên mặt da, không ngứa, không đau.

– Vết loét trong miệng: ở 2 bên má, trên cạnh lưỡi hoặc trên vòm họng trẻ. Những nốt loét màu trắng, nhiều hình dạng, kích thước khoảng 3 – 5mm, vết loét sạch, không có mủ nhưng nổi nhiều khiến trẻ rất đau đớn.

  • Diễn tiến của bệnh: thường bệnh diễn tiến khoảng 5 – 7 ngày với các biểu hiện nốt hồng ban và loét miệng, sau đó bệnh tự khỏi dần, biểu hiện ban đầu của việc hồi phục là trẻ bắt đầu ăn lại được và không còn sốt. Tuy nhiên, sau khi trẻ khỏi bệnh thì trẻ vẫn có khả năng lây bệnh cho những trẻ khác thêm 1 tuần nữa, do vậy vẫn phải cách li trẻ với trẻ khác sau khi trẻ khỏi bệnh thêm 1 tuần.

 

Các biến chứng nguy hiểm của bệnh và cách phòng ngừa

  1. Biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh là viêm não, viêm cơ tim. May mắn là tỉ lệ này không cao, tuy nhiên luôn phải lưu ý và đề phòng các biểu hiện nghi ngờ diễn tiến đến biến chứng của bệnh.

  1. Các biểu hiện nghi ngờ diễn tiến biến chứng:
  • Trẻ sốt cao liên tục (39ºC), uống thuốc không hạ hoặc sốt trên 2 ngày không hết.
  • Khi trẻ bắt đầu vào giấc ngủ, trẻ bị “giật mình chới với”, cảm giác mất thăng bằng khiến trẻ khóc thét phải thức giấc.
  • Run tay, chân, đi lại loạng choạng, cầm đồ không vững, hoặc yếu chân, tay đột ngột. Đối với trẻ nhỏ, đôi khi trẻ quấy khóc liên tục, đòi bế và sợ bị đặt xuống vì trẻ sợ bị ngã.
  • Nôn ói nhiều.
  • Thở nhanh, thở mệt.
  • Tay chân nổi bông, đổ mồ hôi bất thường.
  • Và bất cứ dấu hiệu nào “phụ huynh cảm thấy bất thường ở trẻ khiến lo lắng”.

Bất kì khi nào trẻ có những biểu hiện nêu trên, cần đưa trẻ đi đến bệnh viện gần nhất để được khám, được chẩn đoán mức độ nặng và can thiệp điều trị thích hợp. Việc chậm trễ đưa trẻ đến bệnh viện càng làm tăng nguy cơ nặng của trẻ, thậm chí đe dọa tử vong.

 

Cách chăm sóc trẻ tại nhà

  • Đối với bất cứ trường hợp nào khi trẻ bị nổi trên da đều cần đưa đến cơ sở y tế khám nhằm mục đích có chẩn đoán chính xác bệnh, được hướng dẫn chăm sóc cũng như phân biệt với các bệnh khác mà lầm tưởng là tay chân miệng như phát ban siêu vi, nhiễm trùng… Điều lưu ý là không phải trẻ nào bị tay chân miệng cũng phải nhập viện, vì đa số đều có thể chăm sóc điều trị tại nhà, chỉ có những trẻ có những biểu hiện nghi ngờ biến chứng như phần trên đã nêu mới cần nhập viện ngay mà thôi.

  • Hiện nay không có thuốc đặc trị điều trị bệnh tay chân miệng, chủ yếu vẫn là chăm sóc trẻ tại nhà và sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau, bù nước cho trẻ. Nếu trẻ bị sốt có thể dùng thuốc hạ sốt giảm đau có thành phần paracetamol cho trẻ.
  • Nỗi “khổ” nhất của trẻ bị tay chân miệng là trẻ không thể ăn được, rất đau đớn, đó cũng là nỗi lo lắng của tất cả phụ huynh. Vì vậy nên cho trẻ vẫn bú sữa mẹ nếu trẻ còn bú mẹ, ăn những thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa và có thể để lạnh như cháo loãng, sữa, yogurt, trái cây nghiền… Không nên ép trẻ ăn mà nên cho trẻ ăn ít một, nhiều lần trong ngày để hạn chế việc mất nước cũng như hạ đường huyết. Một số trẻ nếu đau miệng quá khiến trẻ không thể ăn được hoặc không thể ngủ được, có thể cho trẻ uống thuốc hạ sốt giảm đâu để giảm đau đớn cho trẻ. Vẫn tiếp tục làm vệ sinh răng miệng cho trẻ với nước muối để hạn chế nhiễm trùng. Cho đến khi trẻ hồi phục bắt đầu ăn lại được thì cho trẻ ăn tăng dần về số lượng và chất lượng, duy trì thêm 1 tuần sau khi trẻ khỏi để hồi phục dinh dưỡng thiếu hụt trong quá trình bệnh không ăn uống được.
  • Những vết hồng ban trên da đa phần tự khỏi sau 1 tuần, hầu như không gây đau, gây ngứa và khi hồi phục thì sẽ không để lại sẹo. Vẫn tắm rửa cho trẻ sạch sẽ, không cần bôi thuốc nếu vết hồng ban không bị vỡ. Một số trẻ những nốt hồng ban này bị gãi xước, chảy máu và có thể bị nhiễm trùng thì cần được bôi thuốc sát trùng, thậm chí phải uống thuốc điều trị. Có những trẻ nổi nhiều hồng ban khắp người nhưng lại cũng có những trẻ chỉ nổi vài bóng nước. Nổi bóng nước không phải là dấu hiệu nặng của trẻ mà chính là những dấu hiệu đã mô tả phía trên.

 

Một số sai lầm khi chăm sóc và theo dõi trẻ thường gặp

  • Vì tay chân miệng do tác nhân siêu vi gây ra, nên hầu hết các trường hợp không cần điều trị kháng sinh. Sử dụng kháng sinh không hợp lí có thể gây ra các tác dụng phụ ảnh hưởng đến các cơ quan và nguy cơ khiến đề kháng kháng sinh sau này.
  • Một số phụ huynh sợ trẻ tắm hoặc vệ sinh răng miệng làm các vết thương dễ bị nhiễm trùng, lúc đó tình trạng nặng hơn.
  • Hiện nay có những quảng cáo trên mạng về các thuốc tăng sức đề kháng, chống lại siêu vi và thậm chí lọc không khí làm bệnh không lây lan. Những quảng cáo này không có giá trị chứng cứ y học về tính hiệu quả. Chưa kể, khi sử dụng những sản phẩm này, đôi khi khiến phụ huynh chủ quan với bệnh tật và bỏ qua những biểu hiện nặng của trẻ và chậm trễ trong việc điều trị phù hợp cho trẻ.

 

Cách phòng chống bệnh

Hiện nay vẫn chưa có vaccin phòng bệnh tay chân miệng, tuy nhiên vẫn có những phương pháp phòng ngừa lây bệnh cho trẻ bằng các phương pháp sau:

  • Rửa tay là phương pháp bảo vệ tốt nhất. Tập thói quen cho trẻ rửa tay thường xuyên với xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh. Đồng thời bản thân người chăm sóc trẻ cũng phải rửa tay thường xuyên khi chăm sóc trẻ, nhất là khi cho trẻ ăn hoặc sau khi vệ sinh cho trẻ.
  • Sử dụng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường để sát trùng các vật dụng đồ chơi hàng ngày của trẻ. Đồ chơi dùng chung trong các nhà trẻ nên được làm sạch thường xuyên bằng chất khử trùng vì nhiều loại virus có thể sống trên đồ vật trong vài ngày. Lau sàn nhà bằng thuốc sát trùng thông thường.
  • Hạn chế đưa trẻ đến những nơi đông đúc, những chỗ vui chơi chung có thể mắc bệnh.
  • Khi trẻ bị bệnh, nên cho trẻ nghỉ ở nhà để hạn chế lây bệnh cho những trẻ khác trong lớp.
  • Tránh sử dụng chung các vật dụng cá nhân, bao gồm cả đồ chơi và tránh ăn uống chung với các trẻ khác cũng như mớm ăn cho trẻ.
  • Hướng dẫn trẻ vệ sinh mũi họng, đánh răng. Che miệng, mũi khi ho, hắt hơi.
  • Theo dõi tình trạng bệnh của trẻ. Bất cứ trẻ có các biểu hiện bất thường như sốt, mệt mỏi, ói nhiều càn được đi khám càng sớm càng tốt.

ThS. BS Nguyễn Trần Nam

Trưởng khoa Nhiễm – BV Nhi Đồng TP

Theo Tạp chí Sức Khỏe 

 

 

 

 

 

Phản hồi của bạn

Cùng chuyên mục

Bệnh tay-chân-miệng ở trẻ em – Đừng lo lắng thái quá nhưng cũng đừng chủ quan

Số trẻ mắc bệnh Tay Chân Miệng (TCM) trong thời gian hiện nay đang gia tăng với tốc độ rất nhanh. Lượng trẻ nhập viện ồ ạt khiến các bệnh viện Nhi hiện nay trở …

Bệnh tay-chân-miệng

Bệnh tay-chân-miệng (Sức Khỏe – khoe24h) Bệnh tay-chân-miệng là bệnh truyền nhiễm lây từ người sang người, dễ gây thành dịch do vi rút đường ruột gây ra.   Hình minh họa. (Ảnh internet) Hai nhóm tác nhân gây …

Hỗ trợ 24/7
Gửi câu hỏi